Budite dobri prema životinjama

by Monica Isakstuen, Željka Černok (Translator)

U nagrađivanom romanu (dobitnik najveće Norveške književne nagrade za 2016. godinu Brageprisen) Budite dobri prema životinjama, a u Norveškoj se smatra jednim od najboljih knjiga o razvodu uopće: mala tročlana obitelj se raspada. Nije im uspjelo. Karen nije uspjela. Iako je učinila sve kako treba – muž i ona rastali su se kao prijatelji, potpisali papire, dijele skrbništvo, onako kako se to od moderne žene očekuje – sve u njoj se buni. Naviru sumnje. Ne, dijete je moje. Ja sam mu majka. Nema ništa moderno u meni.

Otvaraju se neka ključna pitanja: Koliko je uloga majke povezana s pojmom obitelji? Je li kći još uvijek njezina kad je s ocem? Ako si majka jedan tjedan, što si onda sljedeći?
Budite dobri prema životinjama je neobuzdan, topao, oštar, ali istovremeno i neočekivani roman o životu u ruševinama braka s osobom do koje ti je najviše stalo – i to svaki drugi tjedan.

Ne sjedimo ovdje, sada. Ovo nisam ja, ovo nije Anna, ovo nije moj automobil. Ne osjeća se snijeg u zraku, nismo rano ustale, nije bila tiha dok smo doručkovale, nisam smanjila grijanje u sobama i ugasila svjetla i pronašla ključeve od auta, nisam iznijela van vrećice i torbe i ruksake, nisam ja ta koja je zaključala vrata za nama i sastrugala led s prednjeg stakla i pokrenula motor, ovo nisam ja koja sjedim ovdje, koja u rikverc i s rukom preko suvozačkog sjedala izlazi na cestu dok joj se smiješim zato što sam pročitala da je važno ne pokazati vlastitu bol u tim prijelazima, ja nisam ta koja će je uskoro predati dalje i otići. Danas nije dan prije Badnjaka. Ovo nije istina. Ne idem mami, sama, na ovakav način. (…)

Sredinom rujna, ravnateljica knjižnice pozvala me u svoj ured, navodno zabrinuta: Čula sam da se rastavljaš. Nasmiješila sam se na taj izbor riječi, rastavljati se, rastava, biti rastavljena, krenula sam je uvjeravati da moja rastava nije aktivna i nešto što se upravo sada događa, nije to neki stroj koji smo rastavili na komadiće nego nešto za što smo se odlučili i da u budućnosti namjeravam obavljati svoj posao kao i obično. (…) A znaš kako se kaže? Majke koje se rastanu moraju biti sposobne pogledati najstrašnijoj od svih strašnih istina u oči: Nije ti uspjelo obaviti jedini zadatak koji je zaista važan.

Genres: Fiction, Novels, Contemporary, Scandinavian Literature, Drama, Audiobook

247 pages, Paperback

First published January 1, 2016

About the author

Monica Isakstuen was born in Oslo and raised in Asker.
She made her literary debut in 2009 with the novel Avstand² and published a book of poems, Alltid nyheter, in 2011.
She works and lives in Fredrikstad.

Reviews

[Jeść treść · Rating 4 out of 5]

Jeśli miałabym wskazać, co najbardziej zachwyca mnie w czytaniu, to z całą mocą odpowiedziałabym: lekcja wrażliwości i empatii również (a może przede wszystkim) z tymi, których losy i pejzaż wewnętrzny nijak nie przypominają moich.
I właśnie tak czytałam powieść „Bądź dobra dla zwierząt” Moniki Isakstuen (tłum. Iwona Zimnicka). Wszystkie przeżycia i emocje głównej bohaterki związane z rozwodem i podziałem opieki nad córką, choć kompletnie mi obce i odległe o miliony lat świetlnych, uderzyły we mnie z całą mocą. Isakstuen pisze tak, że nie da się uciec od bolesnego współodczuwania, a już na pewno niemożnością jest czytanie z pozycji chłodnego dystansu.
I jeszcze tylko dorzucę, że to powieść na wskroś skandynawska, więc jeśli lubicie tę urywkowość, niespieszność, drobiazgowość, to u Isakstuen odnajdziecie swój azyl.

„Nosiłam ją w brzuchu, urodziłam ją, przystawiałam do piersi, karmiłam. Nie mówię, że próbuję sporządzić rachunek, mówię tylko, że chciałabym, aby czynności ciała tłumaczyły wszystko, żeby przemawiały same za siebie. I żeby to przemawianie podziałało na otoczenia na tyle przekonująco, by ewentualne kontrargumenty bezsilnie opadły na ziemię”.

[Bokbabbel · Rating 3 out of 5]

Gillar, men gjorde inget permanent intryck. Uppskattar dock formatet, de korta styckena som berättar så mycket ändå.

[Natalia · Rating 4 out of 5]

Poruszająca, ale za krótka.

[Maria Strale · Rating 4 out of 5]

En roman om moderskap, dotterskap och delad vårdnad.
Skriven på poetisk prosa som gör att de motsägelsefulla känslorna beskrivs så bra.
Den röda tråden är smärtan över att inte kunna vara med sitt barn jämt. Rädsla och svartsjuka för att inte vara en lika bra förälder som den andre.
Samtidigt observerar huvudpersonen sin egen mor och relationen till henne. Och, förstås, hur hon upprepar (ofrivilligt) den känslomässiga utpressning som hon själv varit utsatt för.
Många lager och ett vackert språk.
Rekommenderas självklart.

[Anna Dypvik Sødahl · Rating 3 out of 5]

Trekker ned at den ikke handler om dyr, trekker opp at det første ordet er “Anna”☺️

[Line Tidemann · Rating 1 out of 5]

En snill treer.

[Tatjana Bordukalo Nikšić · Rating 3 out of 5]

Knjiga tematizira razvod braka iz perspektive žene i majke malog djeteta. Nema tu neke osobite vanjske traume - o uzroku razvoda jedva da išta doznajemo, osim da ga je inicirala majka, Karen, i da se sve odvijalo vrlo civilizirano i sporazumno (kad pomislim na procedure i situacije iz stvarnog života, pa još u Hrvatskoj, pitam se, zašto se ona uopće žali?)

U nizu kratkih, fragmentiranih poglavlja knjiga donosi majčine unutarnje borbe, prisjećanja, frustracije i osjećaj neuspjeha. Osobito je muči proslava Božića bez djeteta (koje, prema zajedničkom dogovoru, taj prvi "razvedeni" Božić provodi s ocem). Tu je negdje i transgeneracijska frustracija, jer i Karen je dijete razvedenih roditelja.

Solidno napisano, ali nisam se uspjela uživjeti u tekst, a prema kraju je čitanje postajalo naporno, kao da se Karen vrti ukrug sa svojim osjećajima, frustracijom i tugom. Možda tako i jest u stvarnom životu, ali knjiga nije ponudila ništa više zauzvrat.

[Gabi · Rating 4 out of 5]

Moja miłość do norweskich autorek trwa.
Bardzo mi się ta powieść podobała. To historia kobiety, która właśnie przeżywa rozwód ze swoim mężem. Para ma 3-letnią córkę i dzielą się opieką po równo. A to wywołuje w głównej bohaterce wiele trudnych, skrajnych emocji - z jednej strony chce dla dziecka jak najlepiej, a z drugiej ma silne poczucie rywalizacji z ojcem dziecka o bycie „lepszym rodzicem”. Jak motto przewija się tutaj zdanie: „Wiem, wiem, wiem. To nie jest żaden konkurs. Ale i tak chcę go wygrać". To taka proza, jaką lubię najbardziej - skupiona na emocjach i na bohaterce, z którą nie zawsze się zgadzamy, ale którą często bardzo dobrze rozumiemy. Wspaniale mi się to czytało i polecam ogromnie!

[Geir Tønnessen · Rating 5 out of 5]

Karen skriker desperat ut sin frustrasjon. Som mor til treåringen Anna vil hun helst ikke slippe barnet til far. Med klørne ute ser hun på kampen om barnets hjerte som en konkurranse som må vinnes. Isakstuens språk beskriver et brudd ærlig, originalt og med hjerteskjærende innsikt.

[BookCam · Rating 5 out of 5]

Noget af det stærkeste litteratur om at være mor og datter jeg har læst!

[Taran Halvorsen · Rating 3 out of 5]

Vond å lese, men det irriterte meg hvor egosentrisk hovedpersonen var.

[Nikoletta (nikisjournal) · Rating 3 out of 5]

Ciekawe doświadczenie, uczące empatii i zrozumienia. Nie mogłam się z wszystkim utożsamić z oczywistych powodów, ale doceniam jako dzieło literackie, zapewne mocno biograficzne.

[Marian · Rating 5 out of 5]

Skikkelig god bok, intelligent skrevet, relevant selvrefleksjon. Troverdig.

[Paulina Strabel-Karolczak · Rating 3 out of 5]

Po tym jak główna bohaterka wydawałoby się w dojrzały i przemyślany sposób podejmuje decyzję o rozstaniu i podziale majątku ze swoim mężem tak kolejny aspekt wynikający z rozpadu małżeństwa czyli podział obowiązków rodzicielskich pokazał obraz wręcz odwrotny tj. rozhisteryzowanej i rozchwianej emocjonalnie kobiety która nie potrafi w racjonalny sposób zaakceptować wszystkich konsekwencji powziętych decyzji. Największą negatywną konsekwencją dla dziecka, którego rodzice się rozstają jest rozpoczęcie niezdrowej rywalizacji o jego uwagę, uczucia i pragnienie bycia tym najlepszym i ulubionym rodzicem. Nie twierdzę że książka jest zła czy też mało autentyczna ale nagromadzenie paranoi, lęków i strachu które kotłowało się w głowie głównej bohaterki była dla mnie trochę zbyt przytłaczająca i w konsekwencji nużąca. Nie twierdzę że to zła książka ale mi zabrakło rozszerzenia perspektywy na temat rodzicielstwa i podziału opieki nad dzieckiem po rozwodzie lub rozstaniu.

[Liora_Kirshbaum · Rating 3 out of 5]

Based on the reviews in norwegian newspapers I expected a rather unconventional approach regarding the upcoming questions a family has to face if parents get divorced.
It was not a bad book per se but I could not find anything extraordinary or even unconventional, many interesting questions were left unanswered or didn't even get picked up in the first place.
The essential theme, in my opinopn, is Karens self-reflection while she is depressed and desperate - and that is anything but an uncommon subject neither in "post-divorce novels" nor in contemporary nordic literature.

[Tina · Rating 5 out of 5]

Denne likte jeg godt! Korte kapitler med artige vrier.

[ewa · Rating 4 out of 5]

Czytałam tę książkę ponad miesiąc, nie dlatego, że mi się nie podobała, ale po prostu nie byłam w stanie przeczytać na raz więcej niż kilku stron. „Bądź dobra dla zwierząt” to bardzo intymna opowieść, może bardziej zbiór myśli/ kartek z pamiętnika, matki po rozwodzie, która dostała połowiczną opiekę - co drugi tydzień jej córeczka przebywa u byłego męża, podobnie w co drugie święta. Dużo jest tutaj pełnych bólu pytań bez odpowiedzi. Czy jest się nadal matką, jeśli spędza się tylko połowę roku ze swoim dzieckiem? Jeśli nie, to kim się jest? Co jeśli córeczka w trudnej chwili zawoła „tato”, a nie „mamo”? Czy nie lepiej dla jej dobra byłoby wytrwać w jej małżeństwie? Czy ten lęk w jej oczach to już skutek rozwodu i życia na walizkach? I wiele, wiele innych. Ważna jest tu również relacja z matką narratorki, staje się układem odniesienia dla jej własnych doświadczeń. Była to trudna emocjonalnie lektura, ale na pewno ze mną zostanie na długo. Na pewno pozwoliła mi się przyjrzeć aspektom macierzyństwa, o których nie myślałam wcześniej praktycznie w ogóle.
„Wiem, wiem, wiem, to nie jest żaden konkurs. Ale chcę go wygrać.”

[Elwira Księgarka na regale · Rating 3 out of 5]

Karen niby wie, że to nie jest konkurs, ale chce go wygrać. Co jest przedmiotem konkursu? Miłość córki, która zostaje „transportowana” pomiędzy domami rozwiedzionych rodziców. Narratorka zatapia się w swojej rozpaczy i stoi rozdarta pomiędzy rolą dorosłej a dziecka, które samo potrzebuje pocieszenia w sytuacji rozpadu małżeństwa i groźby tego, że córka w życiu dorosłym zemści się za rozwód. Karen niekiedy odnosi się do porównań z gatunkami ze świata zwierząt i jak w tym świecie matki traktują swoje potomstwo.

Słucham kolejnego głosu rodzica w stosunku do swojego dziecka i relacji rodzinnych, które uległy przymusowemu rozpadowi i głos ten bywa tutaj nierówny. Książka w pewnym momencie staje się wyłącznie lękiem matki, który zaczyna przytłaczać, jak zbyt często powtarzany refren w piosence, która zaczyna nas drażnić. Nie czułam tutaj zapowiadanej czerni, brutalności czy mroku i może to wpływa na moje nienasycenie. Zapowiedź rozminęła się trochę z rzeczywistością. Można powiedzieć, że ta książka „przeleciała” przeze mnie, ale nie zostawia głębszych śladów.

[Majka · Rating 4 out of 5]

Na początku miałam problem ze sposobem, jaki wybrała autorka do napisania tej książki. Jest on bardzo specyficzny – „urwany”. Muszę przyznać, że wraz z czytaniem coraz bardziej go rozumiałam i zaczęłam go uwielbiać. Czuję, że idealnie obrazuje sytuację, w jakiej znalazła się matka, oraz to, co odczuwa. Sięgając po tę książkę w bibliotece, nie wiedziałam, czego się spodziewać, ale mnie nie zawiodła. Otworzyła mi oczy na dotychczas nieznaną stronę rozwodu i jestem za to wdzięczna. Nie sądzę co prawda, że osoba, która w żadnym stopniu nie spotkała się z rozwodem bliskich osób bądź sama nie brała rozwodu, jest w stanie w pełni zrozumieć wszystkie uczucia zawarte na stronach, lecz wciąż jest to ważna pozycja do przeczytania.

Uwielbiam sposób, w jaki autorka posługuje się porównaniami zachowań rodzicielskich zwierząt do zachowań rodzicielskich ludzi. Są one trafne, przejrzyste i skłaniają do refleksji.

[Aleksandra Gratka · Rating 5 out of 5]

Gorzka opowieść o kobiecie, która nie nauczyła się być dobrą córką i nie potrafi być dobrą matką. Dzieli się opieką nad małą córeczką z byłym mężem i ma permanentne poczucie przegranej w konkursie nie-konkursie na lepszego rodzica. Świetne przemyślenia. Znalazłam wiele płaszczyzn porozumienia z Karen. Niestety.

[Amalie · Rating 5 out of 5]

Isakstuen skriver poetisk om relasjoner. Relasjonen mellom mor og datter, men også om relasjonen til seg selv, etter skilsmissen. Lengselen, gleden, usikkerheten. For meg ble dette en gripende leseropplevelse.

[Trude KN · Rating 4 out of 5]

Mer 3,5 enn 4. Kort, rått og hudløst om samlivsbrudd og delt omsorg.

[Mette Rønne · Rating 4 out of 5]

En rigtig fin og poetisk skrevet bog om en mors følelser efter en skilsmisse - skrevet i kortprosaens form med små kapitler på højst en side.

[Chłopaki Czytają · Rating 4 out of 5]

Obiecywałem sobie więcej. Było nieźle, ale nie tak. Takie 3.5-4.0

[Hauk Engelien · Rating 2 out of 5]

Hadde vel forventet mer ://

[Paula Kwiatkowska · Rating 4 out of 5]

4.2

[Flawlesszofia · Rating 4 out of 5]

Bardzo mi się podobała. Jednak moja pozytywna opinia wynika również z faktu, iż sięgnęłam po nią w bardzo odpowiednim dla siebie momencie.

[Seweryn · Rating 2 out of 5]

Czuć ze to książka napisana przez osobe z kraji skandynawkich. Bardzo krucha mentalnosc ktora jest raczej przekleństwem niz atutem jest tu wyczuwalna. Podejście do życia głównej bohaterki denerwowało mnie tak samo jak ciągle porownywanie jej sytuacji życiowej do różnych rzeczy

[Randi Marie · Rating 4 out of 5]

En punktroman om skilsmisse - om det å dele på et barn, om å være mor en annenhver uke, for så å være singel og barnefri neste uke med muligheten til å dra på konsert, på bar og drikke øl, fordi ingen venter på frokst neste morgen.

Romanens form står i stil med innholdet, og de små og store tankene til hovedpersonen plasseres som fortellinger og utgjør punktnarrativet. Dyremetaforer beskrives gjennom hele romanen, og disse bildene avsluttes med kengerubarnet som må bære sin egen mor i en eksktra lomme på ryggen - men det er vel slik det skal være..

[Ingalill]

Synd!