Na een onheilspellend telefoontje keert Ise terug naar haar ouderlijk huis, waar haar moeder jaren geleden onder onduidelijke omstandigheden stierf. Wat begint als een poging tot verzoening met haar verleden, ontvouwt zich tot een duister sprookje waarin haar tweelingzus een sinistere rol lijkt te spelen. Realiteit en herinnering versmelten en de vraag rijst: was Ises leven ooit écht van haar?
Terwijl de buitenwereld kreunt onder een golf van dodelijke aanslagen, leggen ongeopende brieven, een paradijselijke plantentuin en bijeenkomsten van een opstandig feministisch collectief een explosieve waarheid bloot. Ise moet beslissen of verzet bevrijdt of juist verwoest.
Uschi Cop (1988) is schrijver, literair curator en doctor in de taalpsychologie. Tien jaar geleden verhuisde ze naar Brussel en werd verliefd op de stad. In zintuiglijk en scherp proza belicht ze thema’s zoals rouw, feminisme, machtsrelaties in intimiteit en het creatieproces. Begin 2021 richtte ze Hyster-x op, een Belgisch makerscollectief voor vrouwen en non-binaire personen. Uschi zit in het talentontwikkeltraject van Wintertuin.
Jammer genoeg is dit boek voor mij een grote teleurstelling. Vormelijk is het erg gekunsteld, houterig en komen de dialogen vaak ongeloofwaardig over. Inhoudelijk zijn er ook heel wat dingen die storen: die namen (Bell, Olympe, Nawal, Gloria, … come on now), hoe de personages van het collectief mooi elk boxje van het feminisme ticken - ik gruw nog steeds van de ‘discussie’ over hoofddoeken, zo onnatuurlijk en gemaakt -, de climax die niet moeilijk te voorspellen is, de gesprekken in het collectief die letterlijke lessen feminisme zijn in plaats van levendige dialogen,…
Neen, dit is geen sterke roman. Spijtig want de premisse maakte me benieuwd naar Cops romandebuut. Dit is eerder een (niet bijster origineel) essay vermomd als slechte roman. Dat klinkt misschien wel erg hard, ik weet het niet, maar ik ben écht teleurgesteld in dit boek. Dodeman schiet gewoon tekort wat betreft de bewonderenswaardige en belangrijke intenties die het zichzelf voorop had gesteld.
Verhalen zijn overlevingstactieken zodat we op de juiste manier kunnen sterven.
Het had ook niet geholpen dat haar kindertijd bevolkt was door vrouwen: een blauwdruk van schijnbare veiligheid waarvan later bleek dat het over een mijnenveld gedrapeerd lag.
Een van mijn grootste ongenoegens is de enorme ongelijkheid die grote gevolgen heeft voor hoe iemand in het leven staat. En specifieker in dit geval vooral het onrecht waarmee vrouwen constant mee geconfronteerd worden. Feminisme is iets wat me erg nauw aan het hart ligt omdat ik zelf een absolute voorstander ben van absolute gelijkheid. En nee, niet omdat ik mij wil voordoen als de zogenaamde performatieve man. De enorme golf aan femicide gaat niet aan mij voorbij. Al jarenlang lezen we de verschrikkelijke nieuwsberichten dat de zoveelste man zijn vrouw heeft vermoord, het bericht van de zoveelste verkrachting of het zoveelste nieuwsfeit dat mannen nog steeds meer verdienen dan hun vrouwelijke collega’s. Daarom dat Dodeman van Uschi Cop een enorm belangrijk boek is.
Dodeman is haar debuut en alleen al dat gegeven verdient niets dan lof. Want zoals de achterkant van het boek het ook zegt. Dodeman is een urgente en compromisloze bespiegeling over femicide en de morele grenzen van het verzet. En dat verhaal vertelt Uschi Cop die de tweelingzus van Ilke Cop is aan de hand van een situatie zoals zij het zelf ook kent. Ze vertelt een verhaal dat zich afspeelt tussen Ise en haar tweelingzus Ursula. Een verhaal dat begint bij een telefoontje en een terugkeer naar haar ouderlijk huis. We krijgen een verhaal van tweelingzussen die door schokkende gebeurtenissen uit hun verleden andere richtingen zijn opgegaan. En de gevolgen van deze keuzes komen naar voren in een boek dat erg scherp neergeschreven is.
Niets gaat Uschi Cop uit de weg en door haar manier van vertellen zet ze ons vooral een spiegel neer. We krijgen een reflectie van hoe we als maatschappij veel te veel onze ogen dichtdoen voor heel veel van dit soort situaties. Waarom dit boek me vooral enorm aangrijpt, is dat het zo belangrijk is om als man dit soort boeken te lezen. Het leert je veel over hoe het niet en over hoe het wel moet. En het leert je nog veel meer over de waarden die je moet meegeven aan je eigen kinderen. Want als er een ding is dat ik na het lezen van dit boek nog veel meer weet is dat mijn zoon de juiste waarden meekrijgt om op de juiste en correcte manier om te gaan met vrouwen. En ook hoe hij zelf moet blijven vechten voor die absolute gelijkheid. Want het moet niet alleen van de vrouwen komen. Wij als mannen spelen hier ook gewoonweg een enorm belangrijke rol in.
BTW, ook een enorm diep respect voor Uschi Cop dat ze de vele slachtoffers van femicide die de laatste jaren in de krant verschenen zijn nog eens een stem geeft door ze in het boek te laten opduiken. Ook een enorm voordeel zijn de noten van het boek waar ik me wel eens in ga verdiepen om de desbetreffende boeken, essays en films eens tot mij te nemen en eens te lezen. Na dit alles kan ik alleen maar zeggen dat dit boek een enorme aanrader is en een van de meest essentiële boeken is die de laatste jaren in ons land verschenen zijn.
wat een romandebuut. Een boek om even van te bekomen. Zoveel lagen, waar fictie en non-fictie samenkomen. Waar keiharde cijfers, je laten slikken. Het boek nodigt uit tot denkwerk, opzoekwerk. Enorm sterk geschreven. Het wisselen tussen briefcorrespondentie, tegenwoordige tijd en het verhaal van het collectief zorgt ervoor dat je blijft doorlezen.
Een boek waar zo naar werd uitgekeken, verdient er eerlijke recensie. Na het wat tijd te hebben gegeven, zette ik wat dingen op rijtje. Voor mij werkte het boek als geheel minder goed, omdat ik de expositie van feministische denkkader erg expliciet vond, binnen de gesprekken in het collectief. Die passages waren erg lang, erg letterlijk, en deden voor mij het narratief stokken. Ook personages vernoemen naar bekende feministes ( bell en de Gloria's), voelt toch echt te gimmicky - zeker als je hun werk kent. Naar mijn gevoel haalt dat net geloofwaardigheid en originaliteit weg. De namen van vermoorde vrouwen noemen is belangrijk, maar zou ik beter vinden het werken in een epiloog of proloog, als geheel krachtig op zich.
Ik had dit boek absoluut strenger geredigeerd. Bepaalde beelden herhalen zich te vaak, de symboliek is bij momenten erg gezwollen, de metaforen versleten. Kill your darlings, het blijft zo moeilijk. Maar het is wel wat een redactieteam moet meegeven.
Tegelijk excelleert het boek in 'gothic' sfeerschepping, en met name de band tussen tweelingzussen ( ook de biologische link met de zoon van Ide / dubbel moederschap, een voor mij volkomen nieuwe gedachte) is zeer mooi uitgewerkt.
Voor mij zit daar de kracht van het boek, dat helaas veel te veel wilde zijn.
Ik ben bijzonder benieuwd naar volgend, strakker werk van Uschi Cop!
Ik wil eigenlijk weg van Goodreads (boycot Amazon) en enkel op StoryGraph boeken bijhouden, maar voor Dodeman van Uschi Cop maak ik een uitzondering.
Ik vond Dodeman een rijke, gelaagde, mature, strijdbare en poëtische roman die boeide van begin tot einde. Zo’n gedreven en genuanceerd relaas over iets heftigs en wraakroepends als femicide, hebben we nodig. Het verweeft feministische ideeën met gedetailleerde kennis van planten en kruiden, met motieven uit sprookjes, met tweelingen en dubbelgangers. Ik hield van de rijke taal, de inzichten en filofische bedenkingen, en vond het nergens zwaar op de hand. Het nodigde mij in elk geval telkens uit om nog een stuk te lezen.
Hulde voor dit indrukwekkende debuut. Ik heb al zin om het te herlezen.
Ik ben aan een goed boekjaar bezig! Dodeman, The Safekeep, De wederhelft ♥️
Absoluut een indrukwekkend boek! Het verhaal van tweelingzussen Isolde en Ursula die na twintig jaar weer samenkomen in hun ouderlijk huis na een turbulente periode voor Ursula, die een feministisch collectief leidde dat aandacht vraagt voor femicide en de uitwassen van het patriarchaat en het kapitalisme. Het is wel aan de erg lange kant met veel herhaling waardoor het op de helft wel begint te slepen. Maar de boodschap moet gehoord en die laat Uschi Cop luid, duidelijk en krachtig klinken in haar debuut.
Indrukwekkend debuut. Duister, beetje gothic maar vooral maatschappelijk relevant. Vaak bekroop me een ‘unheimlich’ gevoel maar dat juich ik toe. Straf hoe ze speelt met fictie en werkelijkheid (welk verhaal kies jij)in zovele lagen en dat dan ook nog eens doet in prachtige zinnen. Ik leerde nog maar eens dat woede inderdaad mooi kan zijn. Soms wat te veel uitweidingen voor mij maar toch vooral onder de indruk van deze leeservaring
Ongeloofwaardig en vermoeiend :/ Vooral de witte hoofdpersoon die een feministisch collectief opzet en vervolgens (stereotypisch omschreven) POC de les leest… over feminisme… POC personages die notabene zijn vernoemd naar beroemde feministen, maar dat komt vooral een gekunstelde manier om te laten zien dat de auteur op de hoogte is van intersectioneel feminisme, en het vervolgens gebruikt als een schild
Zeer ambitieus boek. Uschi Cop herhaalt in interviews dat ze geen pamflet wilde schrijven maar vragen wilde oproepen. Zelf vind ik niet dat ze volledig in haar opzet geslaagd is. De roman voelde voor mij toch soms echt aan als een woedende vuist richting het patriarchaat.
Cop wilde een ideeënroman schrijven vanuit de overtuiging dat vrouwen zulke grootse projecten nog steeds schuwen en de auteur hoopt dat ‘Dodeman’ ook mannelijke lezers zal aantrekken, tot nadenken zal stemmen. Ik vrees echter dat de roman vooral bij prediken in eigen kerk zal blijven.
‘Dodeman’ als project van een vrouwelijke auteur die femicide, vrouwenrechten, vrouwenmishandeling … in de schijnwerpers wil zetten, kan ik natuurlijk enkel toejuichen. We hebben dergelijke projecten écht nodig.
‘Dodeman’ als roman, als verhaal kon mij echter iets minder bekoren. De vrouwelijke auteurs waarnaar Cop in haar nawoord verwijst, die haar zijn voorgegaan, konden mij meer overtuigen van het belang van de stem van vrouwen in de literatuur, enkel en alleen door hun verhalen die het niet nodig hebben om er grote feministische ideeën en theorieën in te verwerken én als ze die ideeën er wel in verwerken, dan gebeurt dat zoveel eleganter dan in dit boek. Uschi Cop wil zoveel vertellen, ze wil zoveel kennis overbrengen, wil zo graag overtuigen, wil dan ook nog eens een spannend verhaal vertellen, wil ook dat het geheel stijlvol en literair geschreven is, ze wil in ‘Dodeman’ zoveel dat het voor mij, als lezer, allemaal een beetje té werd.
Hoewel ik best wat aan te merken heb op dit debuut fascineerde het verhaal me ook. Soms pamflet, soms een 'normale' roman en soms een koortsdroom. Wat mij betreft hadden de brieven van Ursula er uit gemogen. Ze waren mooi van stijl maar voegden wat mij betreft weinig toe en haalden de vaart uit het verhaal. Het was wel erg veel allemaal, maar ik stoorde me zoals andere lezers dan weer niet aan de extreem feministische inslag. Ik zou zeker een nieuw boek van Uschi Cop lezen.
Woooooow. Wat een boek. Wat een debuut. Wat een verrukkelijke schrijfster. Wat een diepe indruk laat dit na. Wat een tekort aan woorden om die te beschrijven. Wat een urgentie ook. Ik schrijf hier beslist nog iets meer zinnigs over. Maar voor nu, enkel wooooooow en een diepe zucht.
Ik ben geen doorzetter. Er zijn heel veel redenen waarom ik boeken opgeef, meestal komt het omdat ik iets moet lezen voor de studie of een boekenclubje. Dodeman heeft fans verworven, maar ook lezers bedrogen en dat intrigeert me. Leuk! Een controversiële roman, ‘we’re soo back.’
Eerlijk gezegd snap ik de passie niet helemaal. Aangezien ik een valsspeler en opgever ben mag ik geen verpletterende of lovende recensie schrijven. Na tachtig pagina’s besloot ik het maar terug te brengen naar de bibliotheek, omdat het me simpelweg niet lukte om me over te geven aan de roman. De wereld van Dodeman leren kennen was verwarrend en daardoor vermoeiend. Een boek mag verwarrend zijn (dus niet: https://www.standaard.be/media-en-cul...). Toch hoopte ik te kunnen genieten van deze verwarring en te lezen over de opbouw van het Collectief. Ise-en-Ursula-in-dat-huis mist focus en stootte me af.
Wellicht, wanneer ik weer kan lezen, dat ik het opnieuw probeer. Dodeman voelt als een roman die belangrijk hoort te zijn. Het gaat immers over belangrijke dingen.
Niet door geraakt. Verhaal had op zich wel potentieel, maar het verloor zich voor mij in een of andere feministische zoektocht van een van de hoofdpersonages waardoor ik mijn interesse verloor. Jammer, want benieuwd naar wat er met de zussen gebeurd is en zal gebeuren.
Scherp, pakkend en een gedurfd perspectief op feminisme.
Noot aan mezelf: lees je onderlijnde stukken nu en dan eens terug. Zoals deze:
“Dat een verhaal het ontsnappen aan de realiteit zou zijn, is dan ook onzin. Het gaat erom die realiteit zo behendig mogelijk te navigeren, die naar je hand te zetten en er betekenis uit te destilleren, zodat we klaar zijn wanneer het ergste komt.” (P37-38)
“Hoe willen wij als vrouwen tegen eeuwen van stijlfiguren en oerverhalen opboksen? Het narratief - de taal zelf - is tegen ons. (P291)
Dodeman is geen slecht boek, zeker voor een debuut. Het zit knap in elkaar, met verschillende verweven lagen, en de schrijfstijl is, op een kleine uitschieter hier en daar na, sterk. Het boek blijft spannend tot aan het einde en deinst er niet voor terug de lezer zelf de puzzel te laten leggen.
Centrale thematiek van het boek is: hoe kunnen we in actie komen tegen geweld tegen vrouwen en zorgen dat er op dat vlak eindelijk echt iets verandert in onze maatschappij? En bovendien: welke vormen van verzet werken wel/niet? Is het uiteindelijk noodzakelijk om geweld met geweld te bestrijden? Een superinteressante thematiek, ware het niet dat ik soms struikelde over alle cijfers/statistieken en analyses rond femicide/verkrachting/geweld tegen vrouwen die in de roman voorkomen. Al die zaken zijn heel urgent en belangrijk, en moeten zeker meer voor het voetlicht worden gebracht, maar ik vond dat het soms zó veel werd dat het voelde als een les maatschappijleer. Het maakte de personages daarnaast iets minder geloofwaardig omdat ze voortdurend onderzoeken en citaten oplepelen en hun hele leven lijken te wijden aan alleen maar dit thema. (Tegelijkertijd kan er niet vaak genoeg over dit thema gesproken/geschreven worden natuurlijk en heb ik veel geleerd van het boek. Ik heb grote waardering voor de missie van Uschi Cop. Ik vraag me echter wel af of de roman de beste vorm is voor wat ze over wil brengen.)
Desalniettemin pakte het boek me wel, en ik heb het met interesse en plezier gelezen. Er worden veel relevante vragen opgeworpen over macht, verzet en rechtvaardigheid. En voor mensen die nog niet zo veel weten over het thema kan het erg leerzaam zijn. Het is dus, ondanks dat het mijns inziens niet 100% uit de verf komt, wel een bijzonder boek!
Niet alleen een meeslepend en intrigerend verhaal, maar ook een belangrijk, actueel en scherp genuanceerd exposé over de krachten en valkuilen van het hedendaagse feminisme. Cop deconstrueert de beweging tot haar splinters, maar slaagt erin ze allemaal op een mooiere manier weer bij elkaar te puzzelen tot een boodschap van hoop en verbinding.
Ik hoop oprecht dat met name veel mannen in de eerste plaats al bereid zullen zijn om dit boek te lezen en meer bepaald met een openheid die hen in staat stelt om de terechte kritieken niet op te vatten als een persoonlijke aanval, maar als een gelegenheid tot groei. Ik las naast Cops pleidooi voor eigenwaardig vrouwelijk eigenaarschap namelijk ook een gemeende en welwillende handreiking naar de man.
Wat een debuut van Uschi Cop! Dit boek laat me niet meer los.
Dodeman is een familiegeschiedenis verteld door de ogen van twee tweelingzussen, en tegelijkertijd een roman over femicide. De feministische standpunten en ervaringen van Ursula en Isolde zijn slim met elkaar verweven, en Cop wisselt zo behendig tussen scènes en vertelpunten dat je als lezer voortdurend op het puntje van je stoel zit.
Ursula en Isolde zijn een spiegeltweeling. De spanning en tegelijk vanzelfsprekende intimiteit tussen hen is zo tastbaar dat het voelt als een extra personage in de roman. Beide zussen hebben iets gejaagds over zich dat hen drijft. Twee archetypische vrouwen die iedereen misschien een beetje in zich heeft. De heks en de Madonna.
Waar Isolde liever wegkijkt, kiest Ursula ervoor de lelijke waarheid van vrouwenongelijkheid onder ogen te zien. Het wordt haar missie. Maar Cop laat ook zien hoe Ursula steeds verder verstrikt raakt in het personage dat ze zelf heeft gecreëerd. Ze verwijt haar zus braaf naar de verwachtingen van het systeem te leven, maar zelf leidt ze ook geen oprecht leven. Ursula heeft voor de strijd gekozen, en haar binnenwereld weerspiegelt dit. 'Het is onze morele plicht om razend te zijn,' zegt ze. 'Woede is de enige manier.' Maar de vraag blijft of woede zonder kwetsbaarheid voldoende is.
Ursula benoemt op meerdere plekken in de roman namen van echte vrouwen die in België zijn vermoord omdat zij vrouw zijn: femicide. Het stoppen van femicide wordt Ursula's levensmissie:
"De vrouw die een bowlingbal tegen haar hoofd krijgt omdat ze een drankje weigert. De vrouw wier schedel ingeslagen wordt omdat ze niet wil dansen. (...) De vrouw die doodgeschoten wordt omdat ze haar telefoonnummer niet wilde geven. Hadden zij vrije keuze? Het feminisme is geen zelfhulpbeweging, het is het tegenovergestelde. Het moet zich niet richten naar individuen, maar naar de macht."
Ursula is onderdeel van het fictieve feministisch collectief Nyx. Cop bespreekt via de Nyx-bijeenkomsten een heleboel feministische theorieën, inclusief bronvermelding. Hiermee laat ze meteen ook zien dat het zoeken naar één stem, één overtuiging, en één manier van omgaan met een onrechtvaardige wereld niet te doen is. Ook de zussen Ursula en Isolde lukt het immers niet.
De Nyxers lijken vooral ruzie te maken, en hun succesvolle acties en demonstraties zien we als lezer alleen uit de tweede hand. Dat is een bewuste keuze van Cop: de focus ligt op de relatie tussen de twee zussen. Vrijwel de hele roman speelt zich in of rond hun ouderlijk huis af.
Wat doet het met een kind om op te groeien in een huis met niet genoeg liefde? Tussen de zussen leidt het tot een soort onbewuste competitie, om alle kruimeltjes genegenheid zich toe te laten komen. Ursula heeft grimmige dingen meegemaakt. Ik snap dat ze zo verbitterd is. Isolde kijkt weg, weg van het onrecht, van haar man, en van wat het met haar zoon doet om in deze wereld als man op te groeien:
"De wereld vanuit een jongens perspectief. (...) Hoe de menselijkheid uit de jongen wordt geknepen om de man te maken."
Cop is een meesterverteller die laat zien wat er in haar personages leeft, zelfs terwijl ze het zelf ontkennen. Laagje voor laagje schetst ze een complex portret: de sensorische sensaties, het lichamelijke, het hoofd, het hart, dromen en nachtmerries. Alles in deze roman ademt zorgvuldigheid. Cop heeft veel onderzoek gedaan en dat merk je. Zij is zelf onderdeel van een tweeling, een ervaring die ongetwijfeld een bron van inspiratie is geweest bij het schrijven van de band tussen Ursula en Isolde. Ze is een begaafd schrijfster en houdt de spanningsboog over de duur van de ruim vierhonderd pagina's tellende roman goed vast. Femicide is niet zomaar een onderwerp, maar Dodeman doet het eer aan.
Ik vind het moeilijk een rating te geven. Uschi Cop kan schrijven, laat dat duidelijk zijn, ik vind haar een ongedwongen literaire stijl hebben. Ook heeft Dodeman een straffe verhaallijn: de band tussen de tweelingzussen, de wisselende hoofdstukken & perspectieven, de familiegeschiedenis. Maar ergens vond ik het in de stukken van het collectief soms té zeer op dezelfde nagel hamerend (ondanks dat ik het wel een mooie ode vond voor alle slachtoffers van femicide)? Desalniettemin wilde ik graag verder lezen en de ontknoping kennen. Ik vond het ook best cool om over de planten en kruiden te lezen. Zeker benieuwd naar komend werk van deze beloftevolle schrijfster (of moet ik nu schrijver zeggen volgens bepaalde leden van Nyx - of misschien best gewoon auteur?). Lees het vooral zelf.
Dit boek heeft zoveel potentie qua verhaallijn maar maakt het niet helemaal waar. Teveel pamflet, te weinig een roman. Ook erg Vlaams om heel kritisch te zijn op het dragen van hoofddoeken als feministische keuze en dat vind ik dan weer ingewikkeld in een boek waarin me heel erg wordt geleerd wat feminisme is. Positief vind ik dus zeker het plot, de gothic novel-setting, de actualiteit die in het boek terugkomt. Ik ben minder positief over het vele uitleggen (niet per se van feministische theorieën maar vooral veel herhaling van bepaalde gebeurtenissen), het uitleggen van symboliek en de gimmickie namen.
Ik lees dit ook veel terug in recensies. Ik hoop dat Cop en uitgeverij dit samen ter harte nemen en dan kijk ik uit naar de volgende roman.
3,5 Gelezen voor de boekenclub. Ik vond het thema erg belangrijk en sterk. De schrijfstijl echter vond ik echt niet fijn lezen en haalde me uit het verhaal. Ook was het teveel uitleggerig soms, er hadden best stukken herhaling uit gekund. Belangrijk dat het boek er is maar als het iets korter was geweest nog beter!
3 is voor alle duidelijkheid te streng maar dat heb je met Goodreads. Érg genoten van alles dat zich in het huis afspeelt met de twee zussen: wondermooi beschreven en psychologisch verreikend. De flashbacks en brieven konden me niet bekoren en remden het tempo van het verhaal voor mij te sterk af. De dialoog voelde net iets te cliché en herhaalde zichzelf wat veel. Hoe dan ook benieuwd om weer werk van deze auteur te lezen!
Ik ben aan het einde geraakt, maar het was ploeteren. Dit was mijn boek niet: heel pamfletterig, doordrenkt van gezwollen symboliek, archetypes en psychoanalyse, een shakespeareaans einde dat me doet zuchten. Het is te gekunsteld en vooral veel te ambitieus.