کلنل محمدتقیخان پسیان، چهرهی تابناک میهنپرستی، از دستگاهی نظامی برخاسته بود؛ افسری تحصیلکرده و پیشرو و دنیادیده که بیش از هر چیز نماد ناسیونالیسم بود. او ازجمله افسرانی بود که در اولین روزهای قدرتگرفتن رضاخان با قیام خود عرصه را برای او تنگ کرد. استفانی کرونین، نویسندهی مقالهی «کلنل پسیان و ناسیونالیسم انقلابی در ایران»، به بررسی قیام این چهرهی انقلابی از فروردین تا مهرماه ۱۳۰۰ شمسی میپردازد و چهرهی مرد انقلابی را در جوانی نشان میدهد، جوانی که با قواعد علمی ارتشهای اروپایی آشناست و سری پرشور و قلبی خوشنیت دارد و در اندیشهی ساختن سرزمین مادریاش است. در این کتاب علاوه بر مقالهی استفانی کرونین چند نوشته و مقالهی دیگر هم پیوست شده است که تصویری کامل و همهجانبه از کلنل پسیان به خوانندهی امروزی ارائه میدهد. * برگرفته از معرفی این کتاب در سایت تاریخ ایرانی
این کتاب از شش بخش تشکیل شده:پیشگفتار به قلم عبدالله کوثری، ناسیونالیسم انقلابی در عمل و قیام کلنل محمدتقیخان پسیان در مشهد به قلم استفانی کرونین ترجمهی عبدالله کوثری، رسالهی دفاعیه به قلم کلنل پسیان، نشان صلیب آهن به ماژور محمدتقیخان از مجلهی کاوه، ژاندارمری ایران به قلم محمد تقی خان پسیان، تلاش برای کشاندن خراسان به سوی شوروی به قلم ولادیمیر لئانیدوویچ گِنیس ترجمهی آبتین گلکار. کلنل پسیان از طرفداران میهن و از مخالفین حکومت پهلوی بوده اما به دلیل سکولار بودنش در تاریخ بعد از انقلاب 57 مورد توجه قرار نگرفته. محمدتقیخان در تبریز به دنیا میاد و بعد از یک زندگی پربار در سن سیویک سالگی با درجهی سرهنگی در حوالی قوچان در درگیری با شورشی های کُرد کشته میشه. در پیشگفتارِ گرد آورنده (عبدالله کوثری) تعریف میکنه که بعد از خوندن کتابهای تاریخ مشروطه و تاریخ هجده سالهی آذربایجانِ کسروی کتابی دربارهی کلنل به دستش میرسه و مطالعه میکنه. برای من جالب بود که خودم هم بعد از خوندن تاریخ مشروطهی کسروی این کتاب رو مطالعه کردم. این کتاب با استفاده از منابع موثق و اسناد معتبر میتونه منبع خوبی برای پسیان پژوهان باشه.
این کتاب در واقع ترجمه مقاله مفصلی از استفانی کرونین درباره کلنل پسیان در حدود 80 صفحه است. مقاله مذکور به شیوه دایره المعارفی، موجز و مختصر و در عین حال کامل، به زندگی و قیام کلنل پسیان پرداخته است و برای کسانی که می خواهند این سخصیت تاریخی را بشناسند، بسیار راهگشاست. در آخر کتاب، دو متن به قلم کلنل پسیان به صورت ضمیمه آمده که شاید خواندنش خالی از لطف نباشد.
این کتاب خط بطلانی است بر عقیده کسانی که کلنل را جدایی طلب می دانند. کرونین نشان می دهد که بر عکس کلنل از معدود شخصیت های پاکباز و حقیقتا وطن پرست تاریخ معاصر بود که تا آخرین نفس برای سعادت و ترقی وطن کوشید. ممکن نیست کسی به ایران علاقه داشته باشد و بعد از خواندن این کتاب شیفته شخصیت کلنل نشود. فهرست کارهای اصلاحی کلنل که در کتاب به تفصیل ذکر شده نمایانگر آنست که قدر و ارزش کارهای او به خوبی شناخته نشده است. کلنل از مظلوم ترین شخصیت های دوره مشروطه است که متاسفانه بسیاری او را نمیشناسند و یا تصوری به کلی غلط از او دارند. اما این کتاب به خوبی شخصیت کلنل و اقدامات اصلاحی و انقلابی او را تشریح می کند. درود به روان پاکش.
وقتی به موزه نادرشاه رفته بودم عکس کلنل رو دیدم ولی چیز زیادی ازش نمی دونستم. این کتاب به شناخت زندگی و زمانه کلنل کمک زیادی می کنه بخصوص برای کسانی که در مشهد زندگی می کنن و مکان ها را خیلی بهتر می تونن تصویر کنن
زندگی و زمانه کلنل پسیان کتابی به ترجمه آقای کوثری که به شرح مختصری بر وقایع خراسان در زمان رضا خان میپردازد و قابل توصیه برای ناسیونالیستها و خوراسانیها