Jump to ratings and reviews
Rate this book

James Ensor. Een biografie

Rate this book
Een nieuwe editie van de definitieve biografie bij het begin van het Ensorjaar 2024.

Een rebelse belhamel? Een geniale kankeraar? Een mens met een handleiding? James Ensor (1860-1949) was het allemaal: baron en bohemien, middenstander en misverstand, een peintre maudit die de wereld bespiedde vanuit zijn ivoren toren in Oostende en asiel zocht in de Brusselse salons. De storm in zijn hoofd leverde een claustrofobisch maar veeltalig oeuvre op, een geverfde wereld van maskers en schedels. Als kritische getuige en medeplichtige stond Ensor midden in de woelige kunstscène van het laatste kwart van de negentiende eeuw.
Al wie een naam had, kruiste zijn pad: de nieuwlichters van Les Vingt, Rik Wouters, Nolde en Kandinsky, Léon Spilliaert en Neel Doff, vrijdenkers en dichters.

Biograaf Eric Min toont dat er meer is tussen stilleven en zelfportret dan het felle appelblauwzeegroen of een meanderende potloodlijn laat vermoeden. Op de planken van Ensors atelier speelde zich een tragikomedie af die de kunstenaar met verve had geregisseerd: het verhaal van een ongeduldige, ontevreden mens. Ensor was van niemand. Niet eens van zichzelf.

368 pages, Paperback

First published January 1, 2008

5 people are currently reading
65 people want to read

About the author

Eric Min

33 books7 followers
Born in 1959.

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
1 (3%)
4 stars
11 (37%)
3 stars
12 (41%)
2 stars
3 (10%)
1 star
2 (6%)
Displaying 1 - 6 of 6 reviews
Profile Image for Chris.
276 reviews113 followers
November 2, 2024
Een knappe, maar bijna ontluisterend te noemen biografie. Ontluisterend omdat ik niet wist dat het anarchistische, artistieke lef en de eigenzinnige, vooruitziende genialiteit van James Ensor samengebald zitten in de eerste 40 jaar van zijn 89-jarige leven. Alle invloedrijke, beroemde werken die mee de koers van een aantal 20e-eeuwse stromingen bepaald hebben, schilderde hij in die periode. De resterende jaren zijn één lang coda, waarin de Oostendse meester kan blijven teren op zijn langzaam maar zeker toenemende roem.

Naast die milde ontluistering slaagt biograaf Eric Min erin om de ongrijpbaarheid van de mens achter de kunstenaar toch iets van tastbaarheid mee te geven. Dat voelt soms bijna medelijdend of zielig, maar dat is het niet. Eerder zou ik het menselijk, al te menselijk noemen. Bijvoorbeeld dat de kunstenaar een twijfelaar was die niet graag afscheid nam: niet van zijn stad en niet van zijn werk. Of dat er niettegenstaande zijn anarchistische trekjes een burgerman onder zijn zwarte mantel huisde, die tevens middenstander en pater familias speelde.

De melancholie is nooit ver te zoeken en die is herkenbaar, zeker als je zoals ik telkens opnieuw verleid wordt door de rauwe tristesse van Oostende, die zo perfect tot literatuur werd omgesmeed door Koen Peeters (en Koen Broucke) in Kamer in Oostende. Ik las de biografie trouwens tijdens een weekje aan zee met een onontbeerlijk bezoek aan de Koningin der Badsteden. De stad speelt uiteraard een belangrijke rol en ook al had ik er enige notie van, het begon me toch te duizelen hoe wereldwijd beroemd en populair Oostende was rond de eeuwwisseling na Ensors wonder years.

Lof voor Eric Min dus, die het niet alleen boeiend weet te houden tot het einde, maar ook voor een literair sterke biografie zorgt die behendig de balans zoekt en vindt tussen enerzijds het oproepen van een verloren tijdsgeest en anderzijds het voeren van een elegante toon die met twee voeten in onze tijd staat. Daar waar nodig laat hij andere kunstenaars voor het voetlicht treden. Zo voel je op een bepaald moment gewoonweg aan je kleine teen dat er ook een Rik Wouters-biografie in zijn pen zit te wachten, al is dat natuurlijk schaamteloos hineininterpretieren.

In het kader van het huidige Ensor-jaar schreef de auteur trouwens nog een interessant nawoord voor deze editie, want sinds het verschijnen in 2008 is er qua Ensor-onderzoek en -publicaties alweer heel wat water naar de zee gevloeid. Zeker over de uitgegeven briefwisseling van James Ensor is Eric Min erg enthousiast. Maar hij kan ook fier zijn, want er werd weinig of niets weerlegd. Integendeel, zijn biografie staat nog steeds als een huis. Graag gelezen, mét zicht op zee, precies zoals dat hoort.
Profile Image for Karine.
226 reviews9 followers
November 7, 2024
Taai. Hoe sterk ik gefascineerd ben door de werken en de mystiek van en rond Ensor als kunstenaar en personage, zo weinig konden de oeverloze uitweidingen over kunstkringen, entourage, kritieken van en over Les vingts en andere opsommingen me boeien.
Profile Image for looneybooks79.
1,601 reviews42 followers
April 15, 2024
https://looneybooks79.blog/2024/04/15...

Vijfenzeventig jaar geleden stierf één van ons lands grootste schilder, James Ensor. Daarom werd 2024 als Ensorjaar gedoopt. En dan is het maar al te passend dat ik de heruitgave van de biografie van de man lees. Uitgeverij Tzara, een dochteronderneming van Standaard Uitgeverij, bracht het in 2008 reeds verschenen boek opnieuw uit in een hardcover luxueuze editie met een foto van de schilder en een coverontwerp van Herman Houbrechts.

Hoe graag was ik nu in een tijdmachine gekropen en was ik H.G. Wells style naar eind 19e, begin 20e eeuw gereisd om de schilders die men nu bewondert en begaapt in allerlei musea en expo’s in allerlei landen (las ze al uit privécollecties worden uitgeleend) toen net bezig te zien en hun werken te zien ontstaan… hoe revolutionair ze toen waren, hoe prachtig ze met kleuren en compositie en vooral ook met maatschappijkritiek speelden. Maar ook hoe we nu kunnen afleiden aan de hand van de vele werken hoe de tijdsgeest op dat moment met kledij en interieurs en exterieurs vastgelegd werd op doek door de grootste namen… grootse namen die toen nog onbekend en vaak onbemind waren. Want elk schilder zocht zijn eigen weg en wou ontsnappen uit het keurslijf waaruit de kunst toen bestond. Experimenteren met kleuren, met stijlen en met onderwerpen… en eentje daarvan was ook James Ensor: avantgardist, visionair en tegendraads, enfant terrible, eenzaat, Oostendenaar in hart en nieren!

Het schrijven van een review van een biografie (zoals ik ook had met die van Paul Van Ostaijen) is niet altijd even makkelijk. Het is iets wat je zelf moet lezen en ervaren. Voor mij was dit boek een evidentie omdat ik grote fan ben van James Ensors werk, zijn humor en de symboliek die hij verwerkt in zijn schilderijen. Maar zoals steeds denk je iemand te kennen, enkel en puur gebaseerd op wat je al over hem las en de kunst die je van hem reeds zag, tot je een diepgaander beeld krijgt en de mens nog beter leert kennen.

Eric Min schreef hier wel de biografie van James Ensor maar eigenlijk schetste hij hier een beeld van een tijd waarin kunst nog heel experimenteel was en schreef hij eigenlijk een biografie van de tijdsgeest en de mensen die toen iets te betekenen hadden in de kunstwereld. Min schreef ook de biografie van James Ensors kunst en niet zozeer puur en alleen een overzicht van James’ leven van geboorte tot aan de dood.

En toch kunnen we niet voorbij het feit dat hij opgroeide met een alcoholische vader die zijn ambities nooit heeft waar kunnen maken en een moeder die een souvenirwinkeltje had in de Vlaanderenstraat in Oostende. Het ouderlijke huis van Ensor staat er trouwens nog altijd en is nu, samen met het gebouw op de hoek van de Vlaanderenstraat en de Van Iseghemlaan, een Ensormuseum (recent gerenoveerd en terug open voor het publiek)!

Naast een aantal uitstapjes naar Brussel en een paar zeldzame reizen, heeft Ensor nooit zijn heimat verlaten, tot groot ongenoegen van zichzelf soms aangezien hij zelf beweerde zich enkel maar aan zijn kunst te kunnen wijden. ‘Je laisse tout passer dans la vie. Théâtre, bals, carnaval, amours, délices et orgues, er me consacre à mon salut artistique.’

En toch heeft de man (volgens mij) een heel rijkelijk leven gehad met de meest interessante ontmoetingen. (Je zou er zowaar jaloers van worden). Ik kan hier nu een opsomming doen van elke andere schilder, schrijver en kunstenaar die ooit zijn pad kruiste maar ik laat het over aan jullie om dat zelf in het boek te ontdekken! Het waren alvast niet allemaal even goeie vrienden, vaak zelfs echte rivalen en soms zelfs (vermoedelijke, vermeende, beschuldigde) plagiateurs…

Zou het geen idee zijn om (nog eens?) een tentoonstelling in België te organiseren in Bozart of KMSKA met als thema de kunst van Les XX? Ik sta op de eerste rij! Ah laat ik maar verder dromen naar tijden waarin de geur van paardenmest nog op straat achterbleef, steden verdwenen in de rook uit de fabrieken, de zilte geur van de zee die over het land waait en verf en terpentijn in een klein zolderkamertje rondwaren waar een bebaarde man met zijn penseel kwistig aan het schilderen is, terwijl boven hem, half opgekruld en half vergaan, ‘De Intrede van Christus in 1889’ hangt… ik snap wel waarom Dimitri Verhulst een boek schreef met dit werk als inspiratiebron! En zoals Arno zong: Ensor, mon mentor! “Mon voisin de la Mer du Nord!’

Deze recensie wordt twee dagen na zijn verjaardag gepubliceerd waardoor ik de man Ensor alleen maar een ‘belated happy birthday’ kan toewensen.

Eric Min schreef eerder al biografieën van Rik Wouters (daar verschijnt bij uitgeverij Tzara in november ook een vernieuwde editie van) en van Henri Evenepoel (Schilder in Parijs) waarvan ik hoop dat deze ook in een vernieuwde versie zal verschijnen. Maar Min is zeker niet aan zijn proefstuk op ander vlak want met boeken als Zwart Licht, Gare du Nord en De Klank van de Stad, een Cultuurgeschiedenis van Venetië (samen met Gerrit Valckenaers).

Ik wil ook nog even op het einde van mijn recensie een pleidooi doen voor het kunstproject ‘Het Kunstuur’ dat in Mechelen, Hasselt en Roeselare vaak werken van Ensor tentoonstelt. Zo heb ik al zijn ‘De Dronkaards’, ‘Pierrot en de Skeletten’ en ‘De Viool’ (en ook letterlijk de echte viool) mogen aanschouwen. Ook in het KMSKA te Antwerpen is een ganse zaal aan de man gewijd en natuurlijk het Mu.Zee te Oostende doet vaak tentoonstellingen van Ensor en tijdgenoten (zo was er onlangs een Anna Boch tentoonstelling)

En lees ook ‘De Mooiste Geschiedenis van België’ van Jos Vandervelden eens, waar de ‘Baders van Oostende’ in staat. Mijn recensie van dat boek kan je lezen via deze link:

https://looneybooks79.blog/2024/04/05...
Profile Image for Benny.
682 reviews113 followers
October 2, 2024
Deze Ensorbiografie uit 2008– waarover Arno ooit beweerd zou hebben dat het “verplichte lectuur op school zou moeten zijn, hodverdomme nog aan toe” – werd onlangs heruitgebracht ter gelegenheid van het Ensorjaar (2024).

Sinds 2008 is de belangstelling voor Ensor alleen maar gegroeid. Bovendien verschenen er belangrijke publicaties over de schilder (o.a. brieven). De biografie komt echter nagenoeg ongewijzigd terug op de markt. De essentie blijft overeind: ondanks al het navorswerk blijft James Ensor gehuld in een mysterie. Het boek bulkt van misschien en giswerk. Dat is geen verwijt, integendeel: het getuigt van eerlijkheid. Maar ik blijf wel een beetje op mijn honger zitten. Wat ook de vaart wat uit mijn lectuur haalde: het is frustrerend verleidelijk om tijdens het lezen de vele vermelde kunstwerken te gaan googlen.

James Ensor: een biografie was de eerste (grote) publicatie van Eric Min. Daarna volgden van deze auteur nog meesterlijke werken over Rik Wouters, over Henri Evenepoel, over Belgische en Nederlandse schilders in Parijs, enzovoort. De meeste van die boeken bevielen me meer.

Schelm, schelp, scherm.
Profile Image for De lezende barista Ildee.
46 reviews1 follower
August 18, 2021
Heerlijk boek van Eric Min,
wonderlijk beschreven.
Oostende van 1880, zijn marines, de bruisende zee,
zijn moeder, zus, de afwezige vader, de vele andere bekende kunstenaars:
Van gogh, Anna Boch, Gaugain, Signac..en winkel
waar nu het museum is.

Ensor, kreeg de bijnaam Pietje de dood,
of als je Arno hoort zingen:
elle adore le noir,
verwijzing naar de 'zwarte madam'

James zijn m'enfoutisme,
de maskers.
Zijn atelier met zijn onverkochte werken, etsen
als expressiemiddel.
De eeuwige vrijgezel, kritikaster,
enfant terrible.

Het prachtige kerkje in Mariakerke,
waar zijn laatste rustplaats is,
waar ooit de spin (Maman)
van Louise Bourgeois over zijn graf
geborgenheid gaf.

Zijn zelfportret met bloemenhoed,
dat ik als kind ooit schilderde in de academie,
vandaar mijn liefde voor hem. :-)

Dat zelfportret werd ooit gestolen in 1978 en
teruggevonden door spelende kinderen in de duinen.

Het volgende boek van Eric Min,
ligt hier al te glunderen,
Gare du Nord, mijn vakantieboek!!!

Tot de volgende!
Hilde
3 reviews1 follower
July 31, 2023
Geen vrolijke Frans die Ensor, maar wel een goed geschreven biografie. Leest vlot en geeft een mooi beeld over het leven, werk, entourage, tijdsgeest en de man Ensor.
Displaying 1 - 6 of 6 reviews

Can't find what you're looking for?

Get help and learn more about the design.