Gods slaafgemaakten: Hoe het christendom slavernij verdedigde en veroordeelde

by Martijn Stoutjesdijk

327 pages, Kindle Edition

Published March 12, 2026

Reviews

[Carin Slotboom-Meijers · Rating 4 out of 5]

Het sterke aan dit soms schokkende boek vind ik de verbinding tussen het (Bijbelse en koloniale) verleden en het heden, zonder dat alle vormen van slavernij op één hoop worden gegooid. Stoutjesdijk is historicus en theoloog en dat is voor dit boek een vruchtbare combinatie. Ondanks dat ‘Gods slaafgemaakten’ een overzichtsboek is, voelt het niet als grote-stappen-snel-thuis. Fijn dat Stoutjesdijk regelmatig wat meer woorden aan een belangrijk persoon (Nicolaas Beets, Johannes King) wijdt. Zoals wel vaker bij de theologische boeken van KokBoekencentrum het geval is, was dit boek nóg beter geworden van een extra redactieronde.

[Matthijs · Rating 3 out of 5]

Dit boek is waarschijnlijk de uitkomst van onderzoek naar slavernij. Het lastige voor mij als lezer is dat wel de uitkomst maar niet de onderbouwing van de exegese of de interpretatie van historische gegevens gegeven wordt. Dat maakt het boek niet zo sterk. Bij veel keuzes in het boek heb ik toch wel vragen. Een onderbouwing zou helpen er in mee te komen. De stelling dat slavernij tot in de haarvaten van de Bijbel zit maak ik in ieder geval niet mee.
Zo suggereert de auteur dat de vertaling van "dwangarbeid" in Exodus voor de slavenarbeid de slavernij verdoezelt, terwijl je kunt redenen dat "dwangarbeid" juist een link legt naar de werkkampen tijdens de holocaust. De vraag is of er nu echt zo'n groot verschil zit tussen "dwangarbeid" en "slavernij". De auteur noemt Augustinus' visie op slavernij invloedrijk, maar werkt niet uit hoe in de eeuwen na Augustinus, waarin boeken vrij schaars waren, een visie invloedrijk kan zijn.
Wat het boek ook minder sterk maakt, is de voortdurende beoordeling van het verleden. Geregeld vraagt de auteur zich af of mensen in die tijd anders hadden kunnen kiezen of anders hadden kunnen weten. De auteur stelt dat in de 17e eeuw slavernij overal in Nederland bekend moest zijn, omdat de zeelieden uit heel Nederland kwamen. Maar hij gaat daarbij niet na of die zeelieden ook later nog weer terugkeren naar de plek waar ze zijn opgegroeid. Verder veronderstelt die opmerking dat degenen die gevaren hebben hun belevenissen steeds hebben verteld.
Zo staat het boek vol van aannames en veronderstellingen die niet onderbouwd of uitgewerkt worden.

Een boek over zo'n gevoelig onderwerp had een betere uitwerking verdiend. Wellicht is het onderzoek waarop het boek gebaseerd is gedegen. Maar ik had daarvan wel meer in dit boek verwacht.

[WJ · Rating 3 out of 5]

Een interessant en leesbaar overzicht van de houding van het christendom ten opzichte van slavernij. Via slavernij in de bijbel en in de vroege kerk naar slavernij en horigheid in de middeleeuwen. Ook de barbarijse slavernij komt langs. Het zwaartepunt van het boek ligt bij slavernij in de (vroeg)moderne tijd, met name in de Nederlandse koloniën. De impact van de 'vloek van Cham' en de doorwerking hiervan komen uitgebreid langs, evenals de doorwerking van racisme in de theologie van met name de Nederduits gereformeerde kerk. Interessant ook zijn de verschillen tussen enerzijds de gereformeerde/ hervormde en lutherse kerken en anderzijds de ebg en de katholieke kerk. Waar het boek in mijn ogen de mist ingaat is door de theologie van abolitionisten te karakteriseren als sympathiek, maar niet consequent bijbels. Een christen die de bijbel als gezaghebbend wil volgen moet hier bijna de conclusie trekken dat hij/ zij eigenlijk machteloos staat tegenover voorstanders van slavernij. Deze analyse lijkt ingegeven door een verkrampte schuldreflex, evenals de ideeën die langskomen om in de kerk plaats te geven aan winti-spiritualiteit, wat mij betreft simpelweg een oproep tot afgoderij. De oproep aan het einde van het boek om ons bewust te zijn van moderne vormen van uitbuiting en onvrijheid en hier ons consumentengedrag op aan te passen deel ik van harte.