‘Mijn eerste liefde, dat was mijn juffrouw’. Met deze zin begint Eden van Chaja Polak. ‘Mijn juffrouw’ is haar moeder, met wie zij als kind na de oorlog werd herenigd. Samen slapen ze op een matras op de kale vloer in een hun toegewezen huis. Het kind slaapt ’s nachts dicht tegen het warme moederlichaam aan. En overdag, nog altijd met z’n tweeën op datzelfde matras, kijken ze naar de bomen in de tuin en volgen wollige witte wolken die door de zomerhemel drijven. Ze hebben niets nodig dan elkaar. Maar op een dag moeten ze hun paradijs verlaten. En begint een nieuw leven, in een nieuw gezin. Er volgt een tweede eerste liefde, een puberliefde tijdens een logeerpartij in een Frans kasteeltje. Van daar schrijft de nu vijftienjarige Chaja brieven aan haar moeder over wat er zich afspeelt binnen de muren van het kasteeltje en in de grote verwilderde tuin. Dat wat ze haar moeder zo graag had willen schrijven maar niet durfde, vertelt ze aan ons. Zijn er meerdere paradijzen, vraagt ze zich af? Kun je spreken over iets wat op een paradijs lijkt, een ‘soort’ paradijs? Eden is een ongemeen lyrisch, gelaagd en ontroerend onderzoek naar de onvoorwaardelijke liefde.
Wandelverhalen bij Van Oorschot, kleurparabels bij Oevers. Een boekje voor elke maand bij Das Mag. En dan vergeten we de treinreizen van Ambo|Anthos nog.
Het lijkt wel of elke uitgeverij zijn literair mini-reeksje wil, want nu komt ook Cossee op de proppen met een (mooi vormgegeven) serie, dit keer gewijd aan de eerste liefde.
Meestal bij dat soort initiatieven zijn de resultaten erg wisselvallig van kwaliteit, maar kijk: de eerste twee eerste liefdes raken beide een snaar. __ In ‘Eden’ (***) benadert Chaja Polak het onderwerp wel erg traditioneel: haar eerste liefde is haar moeder, met wie ze na de tweede wereldoorlog herenigd werd, maar die ze al snel weer moest loslaten.
Het grootste deel van het boekje gaat over haar tweede eerste liefde, Pierrot.
Kalverliefde, bezwaard door onmogelijkheid.
Weinig opzienbarend, maar gered door het format: (nèt) geen letter te veel. __
Neen, dan pakt Thomas Heerma Van Voss het origineler aan.
Opnieuw werpt hij zich op als archivaris, dit keer van de film, met de ‘VHS’ (****) als objet d’amour.
'Verhalen uit de Videotheek’ ware ook een goede titel geweest, een ode aan (video)vriendschap, verrijkt met een bezoek aan the Rocky Steps, een intrigerende kennismaking met Marion Stokes en echo’s van ‘Max, Mischa & het Tet-Offensief’ (maar dan 1200 pagina’s korter). __
Memorabel als een eerste liefde zullen de deeltjes (uiteraard) nooit worden, maar op zich waren het geen onprettige one night stands.