Pieter Steinz schrijft op verzoek van de CPNB het Boekenweekessay 2015. De auteur van de bestseller Made in Europe geeft hierin een rondleiding door het “dolhuis van de wereldliteratuur”. Aan de hand van onder meer de verhalen van Edgar Allan Poe, de toneelstukken van Shakespeare en de romans van Willem Frederik Hermans schrijft hij over gradaties van gekte, de grens tussen gek en normaal, en de aantrekkingskracht van psychiatrische gevallen voor fictieschrijvers.
Pieter Steinz was een Nederlandse journalist, literair criticus en schrijver van non-fictie. Van 2012 tot 2015 was hij directeur van het Nederlands Letterenfonds.
Ik moet de andere boeken van Pieter Steinz maar niet gaan lezen, ik heb naar aanleiding van dit dunne boekje al een lijst van zeven boeken die nog ongelezen in mijn kast staan en die ik toch echt eens moet gaan lezen. Als ik dan ook nog eens Steinz zou gaan lezen, dan zou je mij straks in het dolhuis kunnen stoppen.
Cute little booklet about madness in world literature. It has a nice balance of Dutch and international authors, though it gives away the endings of books too often. I'm clearly rather obsessed with madness, because I read at least half of the books he discusses.
Pieter Steinz schreef in 2015, niet lang voor zijn dood als gevolg van ALS dit boekje over waanzin in de literatuur. Hij komt tot de conclusie dat gekte bij schrijvers eerder regel dan uitzondering is. Hij noemt de dichter Achterberg die zijn hospita om het leven bracht, Boudewijn Buch die zijn levensloop fabuleerde, Maarten Biesheuvel die manisch depressief was, de Amerikaanse dichteres Sylvia Plath die op haar dertigste een einde aan haar leven maakte. Hij stipt veel dingen aan zonder overigens diep te graven. Het boekje eindigt met een aantal lijstjes. Wel aardig vind ik het lijstje met ongevaarlijke gekken waaronder: Don Quichot, Japi uit de Uitvreter van Nescio, Frits van Egters uit de Avonden van van het Reve. Kortom voor gekte moet je de literatuur opzoeken. Een gewaarschuwd mens telt voor twee!
“De meeste goede boeken hebben op z’n minst een beetje gekte nodig.”
In één keer uitgelezen, interessante wandeling door het dolhuis van de wereldliteratuur. Steinz wandelt met je mee door bekende werken en psychoanalyseert (karakters uit werken van) Eyre, Poe en Woolf en zet je op de stoep weer af met een lijstje diagnoses uit de literatuur.
Aardig om te lezen maar niet echt meer dan dat. Een opsomming van gestoorde schrijvers, gestoorde personages, psychiaters in fictie op de manier zoals we kennen van ander werk van Steinz. Vlot, en goed leesbaar en met veel lijstjes. Ik ben dol op ‘Made in Europe’ en de nieuwe ‘dikke Steinz’ maar wat mij betreft komt deze stijl in dit essay niet helemaal tot zijn recht. Het is me wat te fragmentarisch en van de hak op de tak. En zoals de auteur zelf al aangeeft ‘is zelfs de schijn van volledigheid onhaalbaar. Hoe meer ik me verdiepte in de materie, hoe meer boeken – soms via een omweg – over gekte leken te gaan.’ Maar wel weer met interessante weetjes die ik nog niet kende. Het museum voor psychiatrie bijvoorbeeld, in Haarlem. Lijkt me heel interessant en wil er graag een keer naar toe. En dat Frederik van Eeden gezien wordt als de grondlegger van de psychotherapie in Nederland, was mij ook onbekend…
? Ik had dit boekje al eerder gelezen en daarna 'Ik heb je nooit een rozentuin beloofd' van Hannah Green gelezen. 🤔 Ook nu weer nieuwe ideeën opgedaan aan de hand van dit interessante essay waar Pieter Steinz veel boeken uit de wereldliteratuur met elkaar verbindt. MW 19/8/21
Interessant Boekenweekessay over, de titel zegt het al, de rol die waanzinnigheid speelt in literaire fictie. Pieter Steinz behandelt aan aantal boeken aan de hand van korte beschrijvingen en citaten en plaatst ze in historisch perspectief. Geestig hoe het essay is opgebouwd als zijnde een psychiatrische inrichting met een ingang, uitgang, verschillende kamers en het kantoor van de behandelend arts. Minpuntje vond ik het onnodige Engelse taalgebruik ("suicide note", "case studies in madness") in een essay geschreven voor de Nederlandse boekenweek.
"Geloof niets van wat u hoort en maar de helft van wat u ziet."
'Een rondleiding' aldus Steinz. Maar veel meer dan dat is het ook niet. Een kort en lekker lezend boekje met een interessante inhoud, maar ook eentje die bijster weinig de diepte in duikt en (zoals anderen al hebben gezegd) bronnen veelal achterwege laat. Toch, ik heb weer een aantal boeken aan mijn leeslijst kunnen toevoegen door meerdere kleine fragmentjes uit dit boekje. Leuk.
Erg leuk! Schrijft vlot en boeiend, interessante materie. Enige minpunt is dat de besproken werken wat arbitrair zijn, het had net zo goed over 20 andere boeken kunnen gaan. Niet echt een essay te noemen, wel boeiend. Ga meer lezen van deze schrijver.
Groot gebrek aan bronnen. (En ik vind het irritant dat Steinz iedere schrijver en ieder personage met een mentaal probleem "gek" of "gestoord" noemt, maar dat kan ook iets over mij zeggen.)
Leuk Boekenweekessay, niet erg diep. Leest alsof ik weer op de uni zit. Sommige genoemde boeken had ik al gelezen, andere heb ik op mijn TBR-lijstje gezet.
Veel voorbeelden van "gekken" (o.a. schizofrenen, psychopaten, manisch-depressieven en suïcidalen) en hun verzorgers (partners, psychiaters) in de literatuur, zowel personages als schrijvers. 'k Vind het wel storend hoe vaak hij het woord "knettergek" gebruikt alsof dat iets betekent - "gek" op wat voor manier, welke diagnose? 't Is natuurlijk niet geschreven door een psychiater of psycholoog, maar met zo'n onderwerp zou je dat eigenlijk wel willen. Het had wel iets meer de diepte in gemogen van mij - maar nogmaals, 't is een Boekenweekgeschenk, dus we mogen niet te veel verwachten qua niveau. 🤷♀️
De mooiste zin komt op het eind, een parafasering van Simon Carmiggelts "ooit een normaal mens ontmoet? En beviel het? wordt Ooit een normaal boek gelezen En...? Boeken over het gewone, alledaagse biedt weinig verassingen en levert niet de uitvergrotingen op die een beetje of zelfs iets meer gekte te bieden heeft. Dit boek biedt een mooie doorkijk in de relatie tussen gekke schrijvers en hun vaak autobiografische producten. Of de sociografische waarnemingen hard te maken zijn betwijfel ik. Maar het leidt tot zorgwekkende conclusies als de huidige stijgende behoefte aan geschrijf ook verband houdt met toenemende gekte. Een zeer lezenswaardig product van Pieter Steinz.
Pieter Steinz leidt de lezer in het dolhuis van de literaire fictie rond. Tijdens deze rondleiding komen namen van schrijvers voorbij waarvan gezegd werd, en nog wel wordt, dat er bij hen 'een steekje los' was. Steinz staaft dit met voorbeelden en licht daarbij fragmenten uit een aantal boeken van de desbetreffende schrijvers uit. Het boekje sluit na de rondleiding af met een overzicht met onder andere personages die psychische problemen hadden.
Waanzin in de wereldliteratuur is het essay dat tijdens de boekenweek 2015 is uitgegeven. Het is een niet al te dik boekje dat je in een mum van tijd uit kunt lezen. In feite valt er, vooral omdat het erg dun is, niet zo heel erg veel over te vertellen.
Het komt er eigenlijk op neer dat het boekje een opsomming van feiten is. Over schrijvers die psychische problemen hadden, over personages die met hetzelfde te kampen hadden en over psychiaters die er niet altijd even ethisch te werk gingen.
De opzet die Pieter Steinz voor het boekje heeft bedacht is aardig gekozen. Geïnspireerd door het Haarlemse museum Het Dolhuys geeft Steinz een rondleiding langs 'waanzinnige' schrijvers en personages. Dit doet hij op een leesbare wijze zodat het lezen van het boekje niet veel moeite kost.
Of het essay voor iedereen is, is de vraag. Want niet iedereen heeft een voorkeur voor de veel in het boekje aangehaalde en wat klassiekere literatuur. Het lijkt vooral interessant voor hen die deze literatuur gelezen hebben. Toch hoeft dit niemand te weerhouden het te lezen, want ook recentere boeken worden genoemd en het lezen van het boekje kan ook leiden tot het wel gaan lezen van die literatuur.
Waanzin in de wereldliteratuur is een aardig boekje dat wat inzicht geeft over de waanzin, de psychische problemen en de gekte die in veel boeken voorkomen. En in veel gevallen ook bij de schrijvers van die boeken.
Steinz weet op ludieke wijze een inkijkje in de menselijke fascinatie met gekte, waanzin en de psychiatrie te geven. In rap tempo doorloop je toonaangevende literatuur waardoor dit boekenweekessay een enigsinds monotoon karakter krijgt. De passende conclusie is dat in elk goed boek wel een beetje gekte zit.
Was dit een boekenweekessay? De schrijver meldt meermalen dat hij 60 pagina's 'mag' en dat doet hij, maar zijn opsomming is dan ook volstrekt niet compleet. Het is een erudiete verhandeling, incompleet of niet, met allerlei verwijzingen (dat hadden er nog veel meer kunnen zijn), waar men met plezier kennis van neemt. Veel meer pretendeert het niet te zijn, en als zodanig is het leuk.
Leuk boekje! Eye opener en geeft mij weer echt zin om (weer veel meer) te gaan lezen. Waanzinnig. Dat is literatuur en dat weet Pieter Steinz goed te beschrijven.
Het is boeiend. We krijgen een rondleiding door het Dolhuys e(waar ik met Grootpapa en grootmama ben geweest) en horen feitjes en bewijzen van gekten in de literatuur. p. 16 “pseudologica, phantastica… gaat geloven” Interessant voor schrijvers, en dat hoerken ik ook maar dan vooral de goeie kant op.
p.26 “De typische…zinnen is” Sowieso wel een kenmerk, een scherpe analyse.
Op pagina 30 gaat het ineens over de Roman met de onbetrouwbare verteller. Dat is interessant: niet alleen personages kunnnen een geheime agenda hebben, schrijvers kunnen dat ook. (!)
Het stuk wekt mijn interesse op omdat het aansluit op de discussie over hoe gek een personage mag zijn. De vraag blijft wel: wat pikt de lezer, en daar geeft het boek nog geen antwoord op.
Het is echt wel heftig. Biesheuvel die bang is om gek te worden en dat ook regelmatig wordt en nu nog kantlijnstukjes in een literair tijdschrift schrijft over waanzin. Dat is toch niet mijn hoopvolle toekomstbeeld. Adriaan van Dis heeft hem geïnterviewd in 2013 (lezen!)
p. 43 Ik vind het wel heftig dat ik steeds de precieze beschrijving van zelfmoordpogingn voorgeschoteld krijg. Woolf met stenen in haar zakken de rivier in en Sylvia Plath hoofd in de gasoven, tegelijkertijd denk ik wel dat dit een manier is om mijn aandacht vast te blijven houden, dat werkt.
p. 44 “Slechts langzaam…ziet komen” We hebben een situatie en handeling na handeling zien we de mankementen. Het blijft gewoon een trucje, maar is het bewust of zit dat zo in ons menszijn geïntegreerd dat we niet meer iets anders kunnen doen dan een verhaal goed vertellen volgens deze dramatische lijnen?
p. 45 Feministisch boek
p. 49 Omdat degenen die aan melancholie verwant zijn ook degenen zijn die het beste dit gevoel onder woorden kunnen brengen worden er nauwelijks goeie verweren vanuit de psychiators geschreven. Peter de Wit (Sigmund) en Tom Poes zijn hier wel voorbeelden van. Maar het overgrote deel van sterke literatuur staat vol met verwijten naar de psychiatrie. Vasalis is wel een psycholoog én dichteres. Die kan de twee dingen dus combineren.
p. 53 Frederik van Eeden (wil ik ook lezen). Annie MG Schmidt komt ook nog langs. De vele verwijzingen naar Freud…
Dit essay maakt me heel leergierig. Ik zou een vliesje om m’n hoofd willen bouwen zodat deze feiten kunnen borrelen en op een dag weer als mooie zinnen mijn mond of vingers uit kunnen komen zodat meer mensen hiervan horen. Dit is mooi en belangrijk. Ik moest bijna huilen toen het ging over slaappillenzelfmoord waarover Sylvia Path geschreven heeft. En ik schreef net in m’n reflectief dagboek het volgende:
16:33 Als ik dan ooit depressief word (ik ben het Essay van Pieters Steinz aan het lezen) dan volg ik het voorbeeld van Virginia Woolf:
Pieter Steinz – Waanzin in de wereldliteratuur Woolf slaagde erin om bijna en halve eeuw te functioneren als manisch depressieve patiënt, in een tijd dat er geen farmaceutica waren om de depressie te verlichten.
Misschien dat ik eventueel wel hulp aanvaard, maar ik zal niet lezers in de steek laten. Ik zal voor iemand blijven schrijven omdat ik een geest heb met de mogelijkheid andere geesten te verbreden, in dat geval mag ik mijn dienst niet weigeren, alleen af en toe pauze nemen.
In dit, zowel inhoudelijk als qua stijl, goed geschreven essay geeft Pieter Steinz zoveel verhelderende achtergronden over auteurs en hun boeken, dat ik verwachtingsvolle kriebels kreeg als ik dacht aan al die door hem genoemde en door mij nog ongelezen boeken die op mijn plank staan, en die ik door het lezen van dit essay extra graag wil lezen. Ook herkende ik heel veel titels van boeken die ik al gelezen heb, waardoor de achtergrondinfo die hij over deze boeken gaf zeer welkom was.
Er zouden (veel) meer uren in een dag moeten zitten als ik de door hem genoemde boeken toe zou voegen die ik niet heb, maar nu wel héél graag eens zou willen lezen... :-)
Pieter Steinz gives an overview of insanity in world literature - in his discussion he makes a 'tour' of the Dolhuys Museum in Haarlem, using the different exhibition rooms in the museum to discuss different ways in which insanity crops up in literary works: he discusses insane characters, insane authors, psychiatrists in novels and psychiatric hospitals in novels. Though brief, Steinz manages to give quite a comprehensive overview of the ways in which insanity plays a role in literature, with a wealth of examples. I very much enjoy Steinz' writing style - though he does succeed in writing a scholarly essay, he still writes in a style that is easy and fun to read. A good introduction to the topic.
Fantastisch DAT die boek(je) geschreven is. Het boekje is een essayistische opsomming van gekte (personages, schrijvers, psychiaters) in de literatuur. Jammer dat het ondanks het boeiende onderwerp eigenlijk vrij saai is om te lezen. Het is inderdaad niet veel meer dan een opsomming. Wat verder bijzonder storend is dat Steinz achteloos spoilers weggeeft. Misschien is het handig ermee rekening te houden dat lezers de vele genoemde boeken ook nog zouden willen lezen?
An anthology of insanity in world literature. It's a Boekenweek (Dutch for: Book Week, a national recurring campaign around books and reading) essay and therefore a short read. This one is too short and reads almost as an advertorial for Peter Steinz other works, such as 'Gids voor de wereldliteratuur' ('Guide to world literature') and 'Made in Europe'.
Krijg weer leuke inspiratie voor boeken die ik wil lezen, zoals eigenlijk altijd bij Steinz. Waarom de drie sterren, dan? Stoorde me een beetje eraan dat hij dit maal toch echt te veel spoilers weg gaf (plot, clou, einde van boeken & verhalen).
Een introductie in 'waanzin in de wereldliteratuur'. Over psychiatrische instellingen, gestoorde personages, gekke schrijvers en hun 'zieleknijpers'. Met leestips van Pieter Steinz. Citaat: 'Ooit een normaal boek gelezen? En..., beviel het?'
Ook dit Boekenweekessay kan met recht één van de leukste ooit genoemd worden. Men krijgt een overzicht van de 'waanzinnige literatuur' en een rondleiding door het Haarlemse Dolhuys in één verhaal! Daarbij past het ook mooi in je tas voor tijdens een treinreis ;-)