Een onschuldig meisje

by J. Bernlef

De veertienjarige Lucille woont in een klein dorp, is een paar keer blijven zitten en heeft ouders die voortdurend ruziemaken. Ze snakt naar aandacht en wanneer er een nieuwe, aardige leraar op school komt, grijpt ze haar kans. Ze probeert hem te verleiden en vertelt haar vriendinnen de wildste verhalen over hen beiden – al gaat hij in werkelijkheid niet in op haar avances. Toch wordt de sfeer steeds grimmiger en beschuldigen de dorpelingen hem al snel van seksueel misbruik. Hoe kan hij zich verdedigen tegen een uit de hand gelopen leugen?

Bernlef stuurde het manuscript van Een onschuldig meisje twee weken voor zijn overlijden in oktober 2012 naar de uitgeverij. Het is de allerlaatste roman die hij voltooide.

Genres: Dutch Literature

165 pages, Hardcover

First published January 1, 2015

About the author

Bernlef (previously J. Bernlef) is the pseudonym of Dutch writer, poet, and translator Hendrik Jan Marsman. He occasionally used the nom de plume: Henk Bernlef.

Between 1959 and 2012 Bernlef wrote a large number of novels, stories and poems. Amongst others he received the Constantijn Huygens prijs (1984), the AKO Literatuurprijs (1987) and the PC Hooftprijs (1994). His work is characterized by a sober language and an unflagging fascination with the workings of the human memory. His most famous novel is Hersenschimmen (1984) and describes the process of dementia from the point of view of the sufferer, Maarten Klein. (Source: de Volkskrant 29/10/2012)

Reviews

[Jan · Rating 3 out of 5]

Lucille is een meisje van dertien dat na blijven zitten, in groep acht zit van de basisschool in een dorp bij de Noordzeekust. De nieuwe onderwijzer Jos Swinkels krijgt de combinatie groep 7-8. Lucille ontwikkelt puberale fantasieën over een verhouding met haar onderwijzer. Zij vertelt een gefantaseerde gebeurtenis voor echt gebeurd als geheim aan haar beste vriendin, maar het blijft geen geheim. Het verhaal verloopt naar een redelijk voorspelbare afloop.
Deze Bernlef-roman smaakte mij als lauwe slappe thee. Nu verwacht ik van thee niet de smaak van espresso, maar ik vind het voorstelbaar dat Bernlef er wat meer van had kunnen maken in zijn betere dagen. Er zit weinig spanning in de boog. Het geheel blijft nog zo’n beetje overeind door des auteurs stijl en taalgebruik, dat eenvoudig is, aangenaam en voorzien van flonkerende details. JM

[Lore · Rating 3 out of 5]

Boekrecensie 'Een onschuldig meisje' - J. Bernlef
Door Lore Evens (https://loreevens.wordpress.com/)

Er is leven
Er is leven na de dood

Bernlef, iedereen kent hem als de getalenteerde Nederlandse schrijver die in 1984 veel lof kreeg met zijn boek Hersenschimmen. Maar laat ons eerlijk zijn, niet enkel Hersenschimmen was een succes: Bernlef schreef werkelijk niets dat zijn schrijven niet waard was! Het verbaast dan ook niemand dat hij in 1994 de P.C. Hooftprijs won voor zijn heel oeuvre. En laat ons opnieuw eerlijk zijn… Niet veel schrijvers doen het hem na, maar zelfs na zijn dood bleef hij menig literaire harten verwarmen met nog vier pareltjes: Onbewaakt ogenblik (2012), De ruïnebouwer (2013), Wit geld (2014) en Een onschuldig meisje (2015).

De vrijheid gaat in ’t rood gekleed

Lucille is een meisje van dertien. Op school doet ze haar jaar over en daarmee is ze een jaartje ouder dan haar klasgenoten. Lucille snakt naar aandacht en hoe meer aandacht ze krijgt, hoe gelukkiger ze wordt (lees: denkt te worden). Wanneer er een nieuwe, jonge en knappe leraar de schoolpoort binnenwandelt is Lucille als vanzelfsprekend in haar nopjes. Ze grijpt haar kans en ze doet er alles aan om de aandacht van Jos Swinkels te krijgen. Het is namelijk haar taak – zo vindt zij – om tegen de bestaande orde in verzet te komen en vermits Jos Swinkels nu de bestaande orde komt vertegenwoordigen, wordt hij beslist het nieuwe slachtoffer. Lucille onderneemt actie en al snel doen er tal van insinuaties over seksueel misbruik in het dorp de ronde. De roddels gaan een eigen leven leiden en het gaat van kwaad naar erger. Kan Jos Swinkels het in zijn eentje redden tegen al deze wilde verhalen?

‘Hij is wel knap,’ zei ze aarzelend. Leonie knikte. Ja, hij was knap. ‘Des te erger,’ zei Lucille. ‘Knappe mannen zijn gevaarlijk. Juist omdat ze knap zijn. Voor je het weet maken ze je verliefd en ga je voor ze door de knieën. Dan willen ze van alles van je en ben je in hun macht. Wij moeten vooral knappe mannen bestrijden, te beginnen met deze.’ Zo sprak Lucille.
(Een onschuldig meisje, blz. 13)

Schuldig tot het tegendeel bewezen is

Als je enkel het verhaal leest en niet verder nadenkt over de achterliggende betekenis, zou het verhaal als oppervlakkig bestempeld kunnen worden: “Het zoveelste verhaal over hetzelfde onderwerp, here we go again!” Dat was ook wat ik in het begin van het verhaal dacht, niets bijzonders. Toch heb ik mijn mening enigszins moeten herzien. Over het onderwerp zijn al talloze boeken geschreven en films gemaakt, maar er schuilen enkele filosofische doordenkers achter het verhaal die je niet zomaar in elk verhaal tegenkomt.

Jos Swinkels, schuldig tot het tegendeel bewezen is. Is hij onschuldig? Of is hij toch ook tikkeltje schuldig, want – en laat ons opnieuw eerlijk zijn – Lucille laat hem toch ook niet helemaal koud?! Maar ook voor Lucille geldt dit. Zij is in het verhaal ook zeker geen heilig boontje, maar toch is zij zowel schuldig als onschuldig. Bernlef geeft hiermee enerzijds kritiek op de maatschappij, want al voor zo lang er leven is laten mensen zich leiden door roddels. Schuldig, schuldig, schuldig… tot het tegendeel bewezen is! Maar anderzijds geeft Bernlef ook kritiek op de carrièreouders die op de dag van vandaag toch aan kinderen beginnen. Zo gaat het in het verhaal ook met de ouders van Lucille. Ze kijken nauwelijks naar haar om, en laten haar steeds thuis achter met de boodschap dat er eten in de koelkast staat. Geen wonder dat ze elders aandacht gaat vragen, toch?!

Klein maar fijn

Met het amper 164 bladzijden dikke (of moet ik eerder dunne zeggen?!) boek omschrijf ik het verhaal graag als een klein-maar-fijn-verhaal. Bernlefs schrijfstijl blijft verbazen! Eenvoudig, maar doordacht. Hij krijgt je vanaf de eerste bladzijde mee in het verhaal. Weliswaar geen verhaal met een wauw-effect, maar wel filosofisch en knap. Mooi om als laatste bij zijn overige werken te plaatsen!

Op zoek naar meer boekrecensies? Lees: https://loreevens.wordpress.com/

[Dianne Hoogland · Rating 3 out of 5]

Het zou je maar overkomen als leraar...

[Leonoor De · Rating 4 out of 5]

In het begin moest ik best wel inkomen, maar toen ik halverwege was begon het boek me steeds meer te bevallen en heb ik het heel snel uitgelezen. Mooi verhaal!

[Wolfe Tone · Rating 3 out of 5]

Bernlef's allerlaatste, postuum uitgebracht, haalt helaas niet het niveau van meesterwerken als Hersenschimmen, Sneeuw, Meeuwen, Onder ijsbergen, Eclips of Cellojaren. Het laatste echte topboek wat ik van Bernlef las, Buiten is het maandag, dateert alweer van ruim 10 jaar geleden. Desondanks bleven zijn boeken altijd onderhoudend, degelijk en hoewel weinig verrassend wel goed uitgevoerd. Zo ook hier. Een kleine, simpele vertelling. Voorspelbaar maar sfeervol en mooi geschreven. En nu echt vaarwel voor de beste Nederlandse schrijver van de afgelopen 50 jaar.

[Bart · Rating 3 out of 5]

De vrijheid gaat in 't rood verkleed.

Het laatste roman dat Bernlef heeft mogen voltooien.
Het gaat over de dertienjarige Lucille die de aandacht van haar nieuwe onderwijzer, Jos, graag zou willen hebben.
Om de aandacht te krijgen haalt ze alles uit de kast en verspreid zelfs geruchten dat zij samen seksuele relaties zouden hebben. Maar in een klein dorp leeft zo'n gerucht snel, en is het vonnis al gespannen.

Het sociale net en controle dat zich spreidt over een klein dorp wordt in deze roman goed naar boven gehaald. Hoewel de schrijfstijl erg pakkend is, vond ik het verhaal zelf ietwat snel. De onverhoedse escalatie van het gerucht liet het voelen alsof er geen inspiratie meer was voor het verhaal.

desalniettemin vond ik dit goed weglezen en zeker een aanrader om je smaakpallet wat uit te breiden met wat Nederlandse literatuur.

[Hans Moerland · Rating 2 out of 5]

“Bernlefs allerlaatste roman is een parel in zijn omvangrijke oeuvre,” zo luidt de achterflaptekst van “Een onschuldig meisje”. Tja, ik had nu juist tijdens het lezen van dit boekje, toen ik zo’n beetje halverwege was, al spontaan genoteerd dat ik deze postume publicatie beschouwde als een smet op dat oeuvre. De lezer krijgt te maken met ongeloofwaardige, karikaturale personages, dienovereenkomstige dialogen, en het verhaal als zodanig kan ik niet anders betitelen dan als oppervlakkig, clichématig, voorspelbaar. In één woord: jammer. Twee sterren, uit piëteitsoverwegingen zullen we dan maar zeggen.

[R. De · Rating 3 out of 5]

Bernlef allerlaatste roman is zeker niet een parel in zijn onvangrijke oeuvre, maar is zeker niet onaardig.

Hoe verweer je je als leerkracht tegen valse beschuldigingen? Hoe kun je je onschuld bewijzen?

Bernlef koos ervoor zijn verhaal te laten plaatsvinden op een basisschool maar dat is niet zo geloofwaardig. Dat wil zeggen, een meisje uit groep 8 Jan nog zo voorlijk zijn, zoals Lucille Dubois schrijft en zich gedraagt is onwaarschijnlijk.

[Bertjan · Rating 2 out of 5]

Een wat oppervlakkig en voorspelbaar verhaal. Stadsmens verhuist naar dorp waar het sociale toezicht groot is. Verwaarloosd pubermeisje heeft haar gevoelens niet onder controle en onderschat de consequenties van haar gedrag. De setting zou ietwat geloofwaardig aan kunnen voelen voor een (erg) kleine dorpsgemeenschap, maar voelt verder al snel als net iets te gekunsteld. Geen verassende wendingen en uitdieping van de personages ook niet echt geweldig.

[GB_reads · Rating 3 out of 5]

Niet helemaal wat ik gewend was na andere boeken van Bernlef, maar desondanks een goed verhaal. Prettig en vlot te lezen. Van een echte spanningsboog was niet te spreken, na de eerste hoofdstukken is de gang van het verhaal al wel duidelijk. Ondanks de voorspelbaarheid vind ik dat dit boek wel een interessante kwestie blootlegt, namelijk de kracht van roddels en hoe die iemand kapot kunnen maken, vooral als het gaat om seksualiteit.

[Marah · Rating 3 out of 5]

Bernlefs laatste werk. Hij kan verassend goed in het hoofd van een pubermeisje kruipen, toch voelen de personages soms gemaakt.
Over de verstikkende roddelcultuur in dorpen en het vraagstuk afstand-nabijheid als onderwijzer.

[Rogier · Rating 4 out of 5]

In goed Nederlands vertelt Bernlef in zijn laatste boek (twee welken later overleed hij) een verhaal, waarbij je alle personen en situaties goed voor ogen hebt.
Prettig lezen.

[Michelle Ng · Rating 3 out of 5]

Cute book, however it felt like a book for 12 year olds to be honest. It definitly has the potential, sadly Bernlef didn't live up to it.

[Vanbuylen Martine · Rating 4 out of 5]

Wel heel jammer dat er altijd mensen zijn , die hierdoor denken dat zulke dingen vaak verzonnen worden. Schrijnend dat emotionele verwaarlozing nog steeds zo verdoken is.

[Geert Dijkstra · Rating 4 out of 5]

Ondanks al de negatieve kritiek vond ik het een verassend diepgaand boekje. Zoals de inwoner van het dorpje waar de boekenkast was vervangen voor een groot tv-scherm.

[Stef · Rating 3 out of 5]

Opzich een leuk verhaal. Mooi geschreven. Ben erg fan van bernlef. Maar het verhaal heeft niet veel met me gedaan.

[Britt Louweren · Rating 2 out of 5]

2.5 t is n beetje n apart boek

[Erika Van · Rating 3 out of 5]

Wel prima boek

[Michael Wormsbecher · Rating 3 out of 5]

Vergeleken met andere boeken van Bernlef is dit een niemendalletje (over heel naïeve mensen).

[Lenne Van · Rating 3 out of 5]

de docent is echt een creep

[Simon Alberink · Rating 4 out of 5]

ook een boek voor Nederlands wat ik me nauwelijks herinner maar opzich wel goed vond geloof ik.

[André van Dijk · Rating 3 out of 5]

En nu dan echt de laatste Bernlef

Op het moment van zijn overlijden in 2012 had schrijver Bernlef vier boeken op de plank liggen. Na Onbewaakt ogenblik volgden De ruïnebouwer en Wit geld. Met Een onschuldig meisje heeft de oude meester werkelijk zijn laatste pennenstreek geplaatst.

Na je dood nog drie jaar lang nieuwe boeken lanceren, dat is wat Bernlef door zijn literaire productie is overkomen. Maar nu is het klaar. De roman Een onschuldig meisje is met recht een sluitstuk te noemen, waarmee we ook afscheid nemen van Bernlefs ontroerende schrijfstijl. Het is alsof hij met dit boek zijn laatste ademstoot geeft: de schrijver is nog steeds aanwezig maar het echte vuur is er al uit.

Gordijnen
Onderwijzer Jos Swinkels krijgt een aanstelling op een basisschool in een dorp dat veel weg heeft van het Noord-Hollandse Schagen. Zijn voorgangster is met een burn-out buitenspel gezet, iets wat voor Jos een eerste waarschuwing zou moeten betekenen. In groep acht krijgt hij te maken met het nogal voorlijke meisje Lucille dat haar puberale vermogens bewust inzet om het de meester zo moeilijk mogelijk te maken. In zijn ambitieuze docentschap – inzichtelijk lesgeven en eigen verantwoordelijkheid – geeft Jos zijn pupillen veel ruimte, maar merkt hij niet hoe hem de maat genomen wordt en delft hij daardoor uiteindelijk het onderspit.

Bernlef schetst een mooi beeld van het bekrompen dorpsleven. Loeren vanachter de gordijnen, roddelen bij de bakker, vreemden die buitengesloten worden, het is allemaal gesneden koek voor de gemiddelde dorpeling maar Jos heeft daar geen boodschap aan. Hij gaat er als onderwijzer, iemand met een zekere positie en een moderne opvatting, vanuit dat als je er geen aandacht aan schenkt, je er ook geen last van hebt. Zijn personage wordt door de schrijver tegelijkertijd aangevuld met de moeizame verwerking van een verbroken liefdesrelatie.

Tampons
Langzaam wordt het web rond meester Jos gesponnen. Als hij op de proef wordt gesteld door Lucille en haar vriendinnen – ze faken ziek te zijn vanwege hun eerste menstruatie – zegt de eigentijdse onderwijzer doodleuk dat hij ervoor zal zorgen dat er voldoende tampons beschikbaar zijn. Dat levert hem een waarschuwing op omdat hij op grove wijze de juf seksuele voorlichting zou hebben gepasseerd. Lucille is vervolgens niet meer te stoppen en verspreidt het gerucht dat ze op een afgelegen plek seks heeft gehad met Jos.

De krachten die dan worden ontketend zijn niet meer in bedwang te houden. Jos hoeft zich niet zozeer te verweren, zijn onschuld wordt niet in twijfel getrokken, maar de stemming in het dorp is definitief tegen hem. Als Lucille, door spijt overmand, de verdachtmakingen alsnog probeert te ontzenuwen, blijkt dat er geen vat meer is te krijgen op de afwijzende houding van de dorpsbewoners. Bernlef weet mooi de vinger te leggen op de machteloze rol van beide hoofdrolspelers, ze zijn dader en slachtoffer en tot elkaar veroordeeld in het onstuitbare verloop van de affaire.

Kopje koffie
Een onschuldig meisje is een voorspelbare roman. De schrijver toont zijn onnavolgbare stijl, die vooral in de kleine subtiele beschrijvingen ligt, in een verhaal dat geen verrassing oplevert maar kalm naar een lichtelijk teleurstellend einde toe beweegt. Er is hier geen wending in de strekking, geen opvallende gezichtspunten die de boeken van Bernlef altijd hebben gekarakteriseerd, er is hier slechts een welgevormde punt achter een respectabel schrijversoeuvre gezet.

Nog iets over dat respect. Een bepaalde vorm van slordigheid begint de laatste maanden op te vallen in veel uitgegeven boeken. En dat juist in een periode waarin uitgeverijen naarstig op zoek zijn naar meer inkomsten inzake hun levensvatbaarheid. In Een onschuldig meisje wordt – ongeveer op de helft – door de hoofdpersoon op een terras een pilsje besteld, waarna hij anderhalve pagina later 'het geld voor het kopje koffie op tafel legt'. Een uitgeversredactie zou zich moeten schamen voor zo'n faux pas, waardoor de lezer ruw en onomkeerbaar het verhaal wordt uitgeduwd en die bovendien getuigt van een achteloze behandeling van een fenomenaal auteur.

http://www.8weekly.nl/artikel/12241/b...
@8WEEKLY/André van Dijk

[Nick Jones · Rating 5 out of 5]

Bernlef's last novel, completed a couple of weeks before his death. There are many ways a novel about false accusations of paedophilia can go wrong, and I think he avoided them all..

[Kaj Peters · Rating 2 out of 5]

Vreemde gewaarwording dat je het allerlaatste werk leest van één van Neerlands meest productieve auteurs van na de Tweede Wereldoorlog. In die zin voelt het onkies om een stevig oordeel te vellen over een roman met een emotionele lading rond zijn publicatie. Laat ik niet lang stilstaan bij de oppervlakkige bijrollen en de clichématige schets van een strenge Christelijke dorpsgemeente. Echt beklijven doen de terloopse filosofische inzichten óók al niet.

Wat vooral opvalt is dat het een vrolijke ondertoon heeft van twee jonge mensen aan de vooravond van hun nieuwe leven. Een minderjarig meisje experimenteert met haar ontluikende seksualiteit. Een optimistische twintiger probeert een probleemrelatie af te sluiten door een nieuw leven op te bouwen in een dorpsgemeenschap. Tussen de twee ontstaat een seksuele spanning dievoor de buitenwacht de aanzet geeft tot roddel en achterklap. 

Gelukkig zwicht Bernlef niet voor voorspelbaar gedoe met verboden liefdes en seksuele taboes, maar houdt hij de seksuele spanning tussen de twee personages tot iets wat nooit direct uitgesproken wordt. Hun wederzijdse aantrekkingskracht is een volstrekt onschuldige chemie zonder element van machtsmisbruik. Vooral de oudere leraar-figuur weet waar de grenzen liggen om met de maatschappelijk afgekeurde verlangens van en naar het rijpende jonge meisje. Geen seksueel misbruik is hier een keuze en niet gekoppeld aan de impliciete verlangens zelf.

In een tijdsgewricht waarin de meningen over pedofilie continu schipperen tussen demonisering of verheerlijking, is het fijn dat de oude Bernlef nog de nuchterheid weerspiegelt van een generatie waar open gesproken wordt over seksualiteit als iets wat er nou eenmaal bestaat tussen mensen.

[Benny · Rating 2 out of 5]

Uit de nalatenschap van de meester, een niemendalletje.

Bernlef is één van de allerboeiendste schrijvers uit het Nederlandse taalgebied en niets gepubliceerd dat het lezen niet waard is. Vaak dunne, sobere pareltjes over grip en herinnering, over ons geheugen en hoe we (doorgaans tevergeefs) proberen dit vluchtige bestaan te vatten.

Een onschuldig meisje stemt, net als Wit geld, uit de nagelaten werken die, zo goed als af, alsnog gepubliceerd worden. Wit geld bevat uiterst boeiende flarden, fragmenten en novelles. Vooral het titelverhaal vind ik erg sterk. Een onschuldig meisje, afzonderlijk uitgegeven, is een nogal onbeduidende novelle die vlot wegleest maar weinig diep graaft en eigenlijk ook best voorspelbaar is. Noem het entertainment, een tussendoortje.

Met een giecheltrien in het hiernamaals. Haha!

[Marlies Scholte Hoeksema · Rating 3 out of 5]

Twee weken voor zijn overlijden heeft Bernlef het manuscript voor dit boek naar zijn uitgever gestuurd. Het uiteindelijke resultaat heeft hij zelf dus nooit meer gezien. Een onschuldig meisje is een beklemmend verhaal over de gevolgen van een leugen en het leven in een kleine besloten gemeenschap als nieuwkomer. De spanningsboog is goed, de conclusie voelt wat teleurstellend aan. De schrijfstijl is helemaal Bernlef. Er staat geen woord te veel, geen zin is te lang en de dialogen zijn mooi. Alles met elkaar zeker het lezen waard maar niet een van de boeken waar Bernlef om herinnerd zal worden.

[Frederieke · Rating 2 out of 5]

Het laatste boek van Bernlef gaat over een meisje op zoek naar aandacht van haar onderwijzer. Ze heeft het thuis niet makkelijk en krijgt een nieuwe leraar die vriendelijk tegen haar is. Ze wordt verliefd op hem en verzint een verhouding met alle gevolgen van dien in een klein dorpje aan de kust.
De verhaallijn vond ik erg interessant klinken, maar ik vind ten eerste dat er te veel beschrijvingen in het boek zitten en ten tweede vind ik het wat onrealistisch dat het gaat om een meisje uit groep acht. Verder is de schrijfstijl prettig en is het verhaal goed te volgen.

[Laura · Rating 5 out of 5]

Wederom een goed boek en typisch Bernlef. Het boek gaat over een onderwijzer die van de stad naar een dorpje in de duinen verhuist. Hier komt hij in aanraking met een typisch dorpsleven: iedereen kent elkaar. De onderwijzer komt erachter hoe snel (onware) verhalen zich verspreiden in een dorpje als Sanddam.

[Dolf Patijn · Rating 3 out of 5]

Uit respect voor Bernlef nog drie sterren. Was het een onbekende schrijver geweest dan had ik het in ieder geval een halve ster minder gegeven. Dit is een vrij vlak verhaal over een onderwijzer die te maken krijgt met roddel en achterklap in verband met een tienermeisje. Tsja, het is zijn laatste boek en jammergenoeg zeker niet zijn beste.

[Meikesgl · Rating 4 out of 5]

I loved this book, because of the subject. I find it a quite interesting subject. I also liked the way it was written and how the people in this book change during the story. The title is by the way very ironic.