Shakespeare Okumaları

by Ataol Behramoğlu

Shakespeare Okumaları, Ataol Behramoğlu’nun Shakespeare oyunları üzerine 2017-2021 yılları arasında kaleme aldığı ve çeşitli dergilerde yayımlanan 20 yazısını bir araya getiriyor. Yazılarının temel hedefini Shakespeare üzerine ezbere ve tekrara düşmeden düşünebilmek, onun oyun yazarlığını elden geldiğince içselleştirebilmek olarak belirleyen Behramoğlu, çalışırken var olan Shakespeare araştırmalarından, bilgi hazinesinden yararlanıp destek almaktansa kişisel izlenimlerini, sorularını, beğeni ya da eleştirilerini dile getirmeyi yeğliyor. Bu açıdan Shakespeare Okumaları, ülkemizin en değerli ozanlarından birinin, dünyanın en değerli ozanlarından biriyle ozanca sohbeti bir anlamda.

104 pages, Paperback

First published September 12, 2025

About the author

Ataol Behramoğlu is a prominent Turkish poet, translator and author.

Reviews

[Özgür Atmaca]

Ataol Behramoğlu’nun Shakespeare Okumaları kitabı, kısa hacmine rağmen oldukça yoğun ve doyurucu bir içerik sunuyor. Yaklaşık 80-90 sayfalık bu kitapta Behramoğlu, Shakespeare’in başta Hamlet, Macbeth, Othello, Romeo ve Juliet, Kral Lear gibi büyük oyunları olmak üzere toplam yirmiye yakın eserini inceleme yazılarıyla ele alıyor. Üstelik bunu yalnızca özetleyerek değil; oyunlardan seçtiği tiradlar, alıntılar ve kendi yorumlarıyla birlikte çok katmanlı bir okuma deneyimine dönüştürüyor.
Kitap aynı zamanda Behramoğlu’nun şair kimliğini ve akademik birikimini de hissettiren bir çalışma. Shakespeare metinlerine yaklaşımında yalnızca edebi değil, düşünsel ve tarihsel bir perspektif de var. Bu noktada, Shakespeare çevirileri ve incelemeleriyle bilinen Özdemir Nutku’dan etkilenerek bu metinleri kaleme aldığı da hissediliyor.
Behramoğlu’nun dikkat çektiği önemli başlıklardan biri, Shakespeare’in kadın karakterlere yaklaşımı. Yazar, birçok oyunda kadınlara yönelik küçümseyici ya da aşağılayıcı sayılabilecek ifadelerin bulunduğunu özellikle vurguluyor. Bu durum, Shakespeare’i doğrudan “kadın düşmanı” olarak nitelemekten ziyade, yaşadığı dönemin zihniyetini yansıtan bir unsur olarak ele alınıyor.
Kitapta ayrıca Shakespeare oyunlarındaki mitolojik göndermeler ve sembolik yapı da öne çıkarılıyor. Bu yönüyle metinler yalnızca dramatik değil, aynı zamanda çok katmanlı bir anlam dünyasına açılıyor. Örneğin Bir Yaz Gecesi Rüyası’nın 1596 yılında bir düğün için yazılmış olabileceği bilgisi, oyunun masalsı ve şenlikli atmosferini tarihsel bir bağlama da oturtuyor.
Benim özellikle merak ettiğim oyunlardan biri olan Fırtına (The Tempest) da kitapta ele alınan önemli metinlerden biri. Daha önce çizgi roman uyarlamasını da okuduğum bu oyun, büyü, masal ve metafizik öğeleriyle dikkat çekiyor. John Fowles’ın Büyücü romanında ve günlüklerinde bu oyuna sıkça referans vermesi, benim için bu metni daha da ilgi çekici kılıyor. Behramoğlu ise Fırtına’yı, Macbeth ya da Kral Lear kadar güçlü bulmadığını belirtse de, Shakespeare’in son oyunlarından biri olması ve Prospero karakteri üzerinden bir tür vedayı andıran tiradıyla ayrı bir yerde konumlandırıyor.
Kitapta dikkat çeken bir diğer eleştiri ise Shakespeare’in tüm oyunlarının aynı düzeyde olmadığı yönünde. Behramoğlu, büyük başyapıtların dışında kalan birçok oyunun daha sıradan olduğunu, hatta bazılarının tiyatroyu ayakta tutmak için hızlıca yazılmış olabileceğini ifade ediyor. Bu yaklaşım, Shakespeare’i “kusursuz bir deha” olarak görmek yerine, üretim koşulları içinde değerlendiren daha gerçekçi bir bakış sunuyor.
Metin boyunca yer verilen alıntılar da kitabın etkileyici yönlerinden biri. Örneğin şu söz, Shakespeare’in insan ruhuna dair derin kavrayışını açıkça ortaya koyuyor:
“Bilinç böyle korkak ediyor hepimizi;
düşüncenin soluk ışığı bulandırıyor
yürekten gelenin doğal rengini.”

[Lilith Beth]

Ataol behramoglu'nun Shakespeare'in kadın hakkında yazdiklarini Shakespeare in kendi kişiliğine değilde donemin kadın için varolan bakış açısıni yansittigini soylemesi bir noktada doğru. Shakespeare' in çağının çok ötesinde bir adam olduğunu dusunuyorum. Fakat böyle bir önem affettigim bir ustanin bile kadınlar hakkında yazdıklarının kendisinin fikirleri olmadigini da dusunmuyorum. Pek çok konuda aşmış bir insanın bu konuda bir takım bilince erişmiş olması gerekirdi diye düşünmeden edemiyorum. Belki de objektif dusunemiyorum. Çünkü bugünün bakış açısıyla bakıyorum. Tabiki de Shakespeare ' in "kadın" ile ilgili dusuncelerini kesin olarak bilemiyoruz. Biz onu çoğunlukla tiyatrolarından çözmeye çalışıyoruz. Kaldı ki düşüncelerini karakterleri aracılığıyla iletmesi çok muhtemel..