„მე ვბრუნდებოდი 24 წლის შემდეგ, მაგრამ არა საქართველოში, არამედ მის ნარჩენში და ყოფილში, როგორც აქ უწოდებდნენ იმას, რაც ადრე საქართველო იყო.“
დესპოტის თითქმის ნახევარსაუკუნოვანმა მმართველობამ ამ ქვეყნისგან მხოლოდ აჩრდილი, ზონებად დანაწევრებული და იდიოტებით დასახლებული ტერიტორია დატოვა. უცვლელობის, მიწისქვეშ მალვისა და სიყალბის ოცდაოთხმა წელიწადმა ქართველებს – ქვეყნის შიგნით თუ მის გარეთ – მომავლის შეგრძნება დაუკარგა. თბილისი გვირაბების ქალაქადაა ქცეული, ქვეყნის მკვიდრნი კი ზეცად ამაღლებულ ბაბას ეთაყვანებიან. ამ ვითარებაში, თითქოს მოულოდნელად, არჩევნების არჩევნები ინიშნება – გამოკითხვა, რომელშიც ქვეყნის მოსახლეობამ უნდა აირჩიოს, სურს თუ არა, არჩევნები იმართებოდეს. ამ პროცესზე დასაკვირვებლად კი მსოფლიოში გაბნეულ ქართველებს იწვევენ. მათ საკუთარი თვალით უნდა იხილონ სამშობლო, რომლის მცხოვრებლებიც აღარ აღიქმებიან თანამემამულეებად; დედაქალაქი, რომლისგანაც ძველებური თითქმის აღარაფერია შემორჩენილი; ენაც კი, რომელიც ყველას ერთი ჰქონდა, სხვაგვარად ჟღერს.
„დამკვირვებელი“ აღწერს დრო-სივრცეში დაკარგულ რეალობას, რომელსაც არა დისტოპიის, არამედ შავბნელი სარკის ეფექტი აქვს და დამთრგუნველი სიმძაფრით გვიჩვენებს დიდ გეოპოლიტიკურ ქარცეცხლებს შორის მოქცეული პატარა ქვეყნის პერსპექტივას.
ციტატები წიგნიდან
„პირველი ტალღის ემიგრაციას აქ 1921 წლიდან წამოსულებს უწოდებდნენ, მეორე ტალღისას – 1991 წლის შემდეგს, ხოლო მესამეს, ანუ ბოლოს, ჩემი დროისას, ოცდამეერთე საუკუნის ოციანი წლების, რომლის ათვლაც ჩვენთვის 2024 წლიდან იწყებოდა.“
„თვის ბოლოს, 31 მარტს, არჩევნების არჩევნები უნდა ჩატარებულიყო, სადაც დამკვირვებლად მივდიოდი.“
„მმართველის უკანასკნელი საჯარო ციტატა, რომელიც მის ამაღლებამდე გავრცელდა და ჩვენამდეც კი მოაღწია, პოლიტიკური ბრძოლის სასიკვდილო საფრთხეს ეხებოდა – მეტოქეობა ჯანმრთელობისა და სიცოცხლისთვის არის საზიანოო.“
Lasha Bugadze (Geogian: ლაშა ბუღაძე), born in Tbilisi in 1977 is a Georgian novelist and playwright. He graduated from I. Nikoladze Art College and Shota Rustaveli Theatre and Film Georgian State University, the Faculty of Drama and Ivane Javakhishvili Tbilisi State University, the Faculty of Art. He is the author of numerous novels and of plays that have been performed in many European cities. His works have been translated into French and English. Bugadze focuses his critical and ironic attention on inter-generational relationships and describes situations in which people fall victim to their prejudices, rigid ideas or stereotypes. He won the Russia and Caucasus Region category of the BBC International Radio Playwriting Competition in 2007 and one of the two top prizes in 2011 for his play The Navigator. Bugadze is a writer and presenter of literary programs broadcast on radio and TV by the Georgian public broadcaster. He is also a gifted cartoonist. He lives and works in Tbilisi.
ალტერნატიული ისტორიები ერთდოულად სასაცილოც არის და საშიშიც, განსაკუთრებით, თუ ჩვენს ყოფას ეხება. სასაცილო იმიტომ, რომ მისი რეალობად ქცევა წარმოუდგენელია, საშიში კი იმიტომ, რომ ერთ დღეს აბსურდიც შეიძლება იქცეს ყოველდღიურობად. ახლაც კი, როდესაც უმრავლესობა მკაფოდ ხედავს, თუ ვინ არის სინამდვილეში "ბაბად" წოდებული ქვეყნის მმართველი, მაინც არასერიოზულად ვუყურებთ მოვლენების შესაძლო განვითარებას. ვფიქრობთ, რომ ხვალ თუ არა ზეგ ყველაფერი თავისით გამოსწორდება. ქვეყანა არ ჩაეფლობა ცრურწმენისა და ნიჰილიზმის ჭაობში, "ცა არ დაიკეტება", გვირაბებსა და მიწისქვეშეთში არ მოგვიწევს გადანაცვლება, ან სულაც ემიგრაციაში წასვლა. ბაბას "განღმრთობა"? ეს ხომ მხოლოდ იუმორია და სხვა არაფერი... მაგრამ არის კი? შეგვიძლია ამ ერთი შეხედვით ფანტასტიკური მომავლის თავიდან აცილება მხოლოდ დამკვირვებლის პოზიციაში დარჩენით?
ძალიან ვიწვალე, ეს წიგნი რომ დამესრულებინა, ალბათ, ავტორის წერის მანერის გამო. მესმის ავტორის, მეც ასე ვარ, დღეს არსაით საშველი არ ჩანს და უიმედობა სუფევს. ;დ მისმა წერის მანერამ მომცელა, მაგრამ გავუძელი და მაინც შევძელი გამეგო მისი სათქმელი და პოლიტიკური შეხედულება.
ავტორიც უიმედოა, გამოსავალს ქალების ბრძოლასა და, საბოლოოდ, ბაბას გარდაცვალებაში ხედავს. მიუხედავად ამისა, საკმაოდ სწორი აქცენტები ჰქონდა, ფანატიზმი და რომელიმე მხარის მიკერძოება ვერ დავუნახე.
აქ ყველა ადამიანის, მომხდარი ფაქტის და ქცევის ამოცნობა შესაძლებელია. ჩვენი რეალობა აქვს სრულად აღწერილი, არც დასჭირვებია ამბების მოფიქრება და შეთხზვა, ისედაც ტრაგიკომედიაში ვცხოვრობთ. თან გავმხიარულდი, ჯანქივით იყო.
განსაკუთრებით გამამხიარულა ამ სცენამ, ოცწლეულის შემდეგაც მტრის ხატის შესაქმნელად რომ ჰყავთ სულ დაბლა, მახათას მთაზე ჩაგდებული ყოფილი პრეზიდენტი — ხან რომ აშიმშილებენ, მაგრამ მაინც აცოცხლებენ, და მას (მიშას) pater patriae (father of the fatherland) უწოდა.
მომეწონა აბზაცი, სადაც კონკრეტულ ხალხზე საუბრობს: ,,მთის ქვეშ ვიყავი, ორმოში თუ საფლავში, სადაც, მართალია, კარგი ხალხი დამხვდა და არა იდიოტები, მაგრამ რაღაც ციკლში იყვნენ გაჭედილები, სიზიფესავით ლოდს მიათრევდნენ მწვერვალისაკენ და ეს აბსურდი იყო.” ამას ამბობს ხალხზე, რომელიც მახათას მთის ქვეშ ჰყავს დესპოტიას გახიზნული და მუდმივ პროტესტშია, მუდმივად მართავს აქციებს, თუმცა ბრძოლასა და რევოლუციაზე უარს აცხადებს, რადგან მათზე მემარცხენეებმა იქონიეს გავლენა.
ასევე კარგად აღწერა ჩვენი ერის და ,,ბაბას”- ჩვენი დიქტატორის, კომპლექსი. სწორად თქვა წმინდა ნინოზეც, მართლა გვჭირდება დღეს ის, ვინც იმ უაზრო კერპებს დაამსხვრევს, რომლებზეც დღეს ქართველი ერი ლოცულობს.
ვერ ვიტყვი, რომ მსგავს სიუჟეტზე არასდროს მიფიქრია - მგონი, ყველას გვიფიქრია. უბრალოდ, მე ასეთ ფიქრებს ყოველთვის უკუვაგდებდი და ამიტომაც ნაკლებად შევსულვარ დეტალებში. ალბათ, იმიტომ, რომ ზედმეტად არასასიამოვნო წარმოსადგენია.
„დამკვირვებელს“ კი თავიდანვე ჰქონდა დიდი პოტენციალი, თუმცა მოქმედება დამაკლდა. ყველაფერი თითქოს ძალიან მონოტონურად ვითარდებოდა - ნელა, თანაბარი ტემპით, მაშინ როცა სიუჟეტს ბევრად მეტი დინამიკის შესაძლებლობა ჰქონდა.
ვიცი, რომ ეს პირველ რიგში პოლიტიკური სატირაა, მაგრამ კითხვისას სულ სხვა ნაწარმოებებთანაც გამირბოდა პარალელები - ხან „შიმშილის თამაშების“, ხან „1984“-ის, ხანაც „ღვთაებრივი კომედიის“ ვაიბები ჰქონდა. ამიტომ ბუღაძისეული ავთენტურობა და უნიკალურობა ამ წიგნში დამაკლდა.
მარტივი საკითხავი ნამდვილად არ ყოფილა. ხშირად ვჩერდებოდი, ვფიქრობდი, უკან ვბრუნდებოდი, მოვლენებს ვიხსენებდი, ვბრაზდებოდი… მერე სასოწარკვეთა და უიმედობა მიტევდა. ალბათ, სწორედ ეს იყო წიგნის ყველაზე ძლიერი მხარე.
არ მინდა მკითხველის დასპოილერება დასასრულით ამიტომ ასე ვიტყვი: იმედია, ჩვენს რეალურ ფინიშის ხაზსაც ასე უეცრად გადავკვეთთ.
ვერაფრით ვერ დავუდე გული. არც ემოცია მოიტანა და არც ინტერესი თუ რა და როგორ მოხდებოდა. ასე მეგონა ხელოვნური ინტელექტით გენერიებულ ტეწსტს ვკითხულობდი. ცხადია კონტექსტის გათვალისწინებით რომ მნიშვნელოვანი ნამუშევარიახ თუმცა ვერ ვხვდები ასე მდარედ როგორ შეძლო ავტორმა ამ ისტორიულ კონტექსტზე წერა. პ.ს. ქალ პერსონაჟებსა და ‘მატრიარქატის’ მცდელობაზე საერთოდ ხმას არ ვიღებ. Cringe.
10 დღე ვიწვალეთ მე და დამკვირვებელმა ერთად. ათივე დღე მთავრდებოდა უსაზღღვრო ქრინჯით. მხოლოდ ეს ემოცია აღძრა ამ წიგნმა ჩემში. ბაბაც, ხელოვნურად მოუმწიფებლად დარჩენილი პრინციც და განსაკუთრებით თამარ მეორე იყო ბოლო დარტყმა წიგნის არ გასაგეძელებლად. ვცდილობ ყველა წიგნი ბოლომდე წავიკითხო, მაგრამ ეს იყო ჩემი ნებისყოფის გამოცდა, რაშიც, სამწუხაროდ , დავმარცხდი.