"Hiçbir milletin tarihini Türkler olmadan yazamazsınız. Bunun sebebi de, Türklerin dünyanın pek çok coğrafyasına dağılmasını ve başka milletlerin tarihlerini etkilemesidir." - V. V. Barthold-
Verilecek derslerden maksat, sizlere Türk kavimlerinin tarihi hakkında Rus ve Avrupa ilimlerinin elde ettiği neticeleri -bana verilen ders saatlerinin müsaadesi nispetinde- tanıtmaktır. Lâkin bu neticelerin pek zengin olmadığını ve buna ilişkin birçok meselelerin henüz tamamen hallolunamadığını göreceksiniz. Bunun sebebi Türk tarihini ilk kaynaklardan öğrenebilmenin zorluğu ve bir şahısta bir arada bulunması müşkül olan çeşitli ilim dallarını ve lisanları bilmenin gerekliliğidir. Bir kavim veyahut bir ülkenin tarihinin belirli bir devri hakkında oldukça ayrıntılı bilgilere sahip olduğumuz halde aynı kavim veya ülkenin o belirli devirden önce veya sonra nasıl bir hayat geçirdiği hakkında ekseriya herhangi bir kaynakta mevcut birkaç kelime ile yetinmek mecburiyetindeyiz. Hâlbuki bir kavim veya ülkenin aşama aşama oluşan tarihî olaylarını layıkıyla öğrenmek için o kavmin tarihindeki her safhayı iyice görmek imkânına sahip olmalıyız.
Prof. Dr. Barthold’un, 1926 yılında İstanbul’da (Daru’l-fünun) vermiş olduğu derslere ait notlardan oluşan mükemmel bir metin. Dönem eserlerinin arasındaki farklılıklar ve çelişkiler, bir tarih anlatımının içerisine ancak bu kadar güzel ve anlaşılır yerleştirilebilirdi.
Konu hakkındaki önceki okumalarım, (bazı bölümler hariç) metni daha iyi kavramamı sağladı. Bazı bilgilerin, yeni kaynaklar ile güncelliğini yitirmiş olması muhtemel. Ancak yine de konuya ilgi duyanların okuması gereken bir çalışma.
Türk tarihçiliğini üstadı olarak kabul edilen Rus Türkolog Barthold'un İstanbul'da verdiği konferanslardan oluşan toplam 12 ders. Barthold klasik tarih anlayışıyla Orta Asya Türk-Moğol devletlerini hanedanlar savaşlar üzerinden aktarıyor. Yer ve kişi isimleri oldukça kafa karıştırıcı olmakla beraber arkasındaki harita faydalı oluyor ve kitapta nadir görülebilecek bulgular ve tespitler var. Barthold'un kaynakçası da oldukça geniş ve alanın uzmanları için ilgi çekici.
Orta Asya Türk tarihini hep merak ediyordum. Bu kitabı da o yüzden okumak istedim ama okunması gerçekten çok zor bir kitap. Türklerin tarihi bildiğimiz klasik tarihi olayların anlatımı gibi değil de özellikle dil ve din üzerinden detaylı olarak anlatılmış. Çok fazla yer ve kişi adı var. Açıkçası okudum ama ne kadar aklımda kaldı ne anladım bilmiyorum. Yine de dört yıldız veriyorum çünkü göçece bir ırkın kendi aralarındaki mücadeleleri komşuları ile savaşları ki çoğu yine aynı ırkın boylarından oluşuyor. Bu kadar iç içe geçmiş ve aynı ırkta Budizm hristiyanlık İslamiyet manizn şamanizm inancına sahip olanlar derken İslamiyet’in yükselişi ve dil Türkçe iken harflerin çeşitliliği…. Yani yazar ne yapsın bizim tarih karmakarışık. O yüzden çabası için dört yıldız hakkıdır.