What do you think?
Rate this book
De zanger van de wrok, 1953-1995
In De mislukkingskunstenaar, het eerste deel van zijn Hermans-biografie, schetste Willem Otterspeer het beeld van een schrijver die zijn ambities telkens zo hoog opschroefde dat hij wel moest falen. Deze georkestreerde mislukkingen bleken een inspirerend effect te hebben op zijn creativiteit en schrijverschap.
In dit tweede en laatste deel van de biografie laat Otterspeer zien hoe de rancune zich een weg vreet in het leven van Willem Frederik Hermans. De ene na de andere vriend wordt de deur gewezen, zijn wetenschappelijke carrière lijdt schipbreuk en ook zijn persoonlijke leven brandt op in toenemende eenzaamheid. De verhuizing, begin jaren zeventig, naar zijn geliefde Parijs verergert die eenzaamheid alleen maar. Angst en achterdocht, wrok en wraak vormen de definitieve determinanten van zijn bestaan. In De zanger van de wrok komt de levensbeschrijving van een van de belangrijkste figuren uit de naoorlogse Nederlandse literatuur tot een even grootse als ontluisterende conclusie.
In dit tweede en laatste deel van de biografie laat Otterspeer zien hoe de rancune zich een weg vreet in het leven van Willem Frederik Hermans. De ene na de andere vriend wordt de deur gewezen, zijn wetenschappelijke carrière lijdt schipbreuk en ook zijn persoonlijke leven brandt op in toenemende eenzaamheid. De verhuizing, begin jaren zeventig, naar zijn geliefde Parijs verergert die eenzaamheid alleen maar. Angst en achterdocht, wrok en wraak vormen de definitieve determinanten van zijn bestaan. In De zanger van de wrok komt de levensbeschrijving van een van de belangrijkste figuren uit de naoorlogse Nederlandse literatuur tot een even grootse als ontluisterende conclusie.
- GenresBiography
1150 pages, Hardcover
First published February 26, 2015
3 people are currently reading
42 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 7 of 7 reviews
September 10, 2022
W.F. Hermans, lastig mens, groot schrijver?
( bij de honderste geboortedag van Willem Frederik Hermans)
De Nederlandse schrijver Willem Frederik Hermans overleed in het voorjaar van 1995, nu ruim vijfentwintig jaar geleden. Hij werd tot de belangrijkste Nederlandse schrijvers gerekend. Ik heb veel van zijn werk gelezen en dat werk deels ook bewonderd. Als persoon leek hij me tamelijk onaangenaam, maar dat vond ik zeker geen beletsel om zijn boeken te lezen.
Onlangs heb ik de uitgebreide biografie over Hermans gelezen die is geschreven door Willem Otterspeer, twee kloeke delen met totaal ongeveer 1500 bladzijden. De biografie behandelt het leven en werk van Hermans in chronologische volgorde.
Hij groeide op in een gezin waar presteren hoog stond aangeschreven en waar weinig liefde werd getoond. Zijn oudere zus Corrie was een voorbeeldige leerling op school, waar Willems prestaties mager bij afstaken. Toen de oorlog uitbrak pleegde zij zelfmoord of werd zij door haar geliefde vermoord; de toedracht van wat er precies gebeurde is niet helemaal duidelijk. Het kan dat Corrie en haar minnaar allebei zelfmoord wilden plegen, het kan ook heel goed dat de –veel oudere- minnaar haar doodde en vervolgens de hand aan zichzelf sloeg. Duidelijk is dat dit alles op de toen nog achttienjarige jongen veel indruk maakte.
Hermans staat er om bekend dat hij vaak anderen de maat nam. Hij had bepaald geen vrolijk beeld van de wereld. Alleen al de titels van een aantal boeken wijzen daarop. Denk aan ‘Moedwil en misverstand,’ ‘paranoia’, ‘een wonderkind of een total loss’ en ‘het sadistisch universum’. Hier sprak weinig vertrouwen uit, niet wat je noemt een positief mensbeeld.
Hij heeft enkele meesterwerken geschreven en zeker ook een aantal mindere boeken. ’ De donkere kamer van Damocles’ en ‘Nooit meer slapen’ worden algemeen als klassiekers in de moderne Nederlandse literatuur beschouwd. ‘De donkere kamer van Damocles’ is een roman over de oorlog die vooral spannend is door het motief van de dubbelganger, die als twee druppels water op de hoofdpersoon lijkt. De hoofdpersoon kan als het er op aan komt het bestaan van de dubbelganger niet bewijzen, omdat de foto waarop deze zou moeten staan, mislukt is.
De tweede wereldoorlog bleef Hermans een groot deel van zijn leven bezighouden. Hij speelde een belangrijke rol bij de ontmaskering van Weinreb, die beweerde dat hij met zogenaamde lijsten veel joden van de ondergang had gered en dat hij op slimme wijze de Duitsers met hun eigen wapens had weten te verslaan. Sommigen geloofden hem gretig, zoals de publiciste Renate Rubinstein. Dit leidde tot een langdurige en verbeten polemiek in het blad Vrij Nederland en ook daarbuiten. Uiteindelijk volgde er een historisch onderzoek naar de feiten en daaruit bleek dat Hermans het bij het rechte eind had. Friedrich Weinreb was een valse profeet die de boel belazerde en er alleen zelf beter van werd.
In het boek van Otterspeer wordt iets over Hermans onthuld, waar hij zelf nooit over heeft gesproken en dat in ieder geval niet het beeld oproept van iemand die in de oorlog zelf principieel stelling nam. Hij liet zich tijdens de oorlog vrijwillig als lid inschrijven bij de Duitse Kultuurkamer. Achteraf gezien zou je dat als een daad van collaboratie kunnen zien, waar je niet trots op hoeft te wezen. Je kunt er natuurlijk ook met een zekere mildheid naar kijken, zoals je dat zeker ook kunt doen als het gaat om de route die Willem Aantjes in de oorlog koos. Die mildheid voor bijvoorbeeld Aantjes was bij Hermans overigens helemaal niet aanwezig.
Naast de oorlog speelde de wetenschap een belangrijke rol in Hermans’ leven. Hij studeerde fysische geografie en promoveerde hier later ook in, zelfs met lof. Pikant is dat Gerard van het Reve toen een van de twee paranimfen was. In die tijd waren beide mannen nog goed met elkaar bevriend.
Als fysisch geograaf maakte Hermans diverse reizen, onder meer naar het hoge noorden. Hieraan ontleende hij de kennis en inspiratie voor zijn roman, ‘Nooit meer slapen’, over de vergeefse zoektocht naar een meteoriet. Dit boek kun je lezen als een reisverslag, maar zeker ook als een zoektocht die op niets uitloopt. Het is een boek dat ook bij herlezing niet verveelt.
Hermans werd lector in Groningen. Dit leidde uiteindelijk tot een drama. Hij had de neiging om anderen daarvan de schuld te geven, maar het is wel duidelijk dat hem zelf ook blaam trof. Hij raffelde zijn colleges af, hij maakte reizen die weinig met zijn vakgebied te maken hadden en declareerde daar niettemin de kosten van. Hij was weinig aanwezig in zijn wetenschappelijk instituut. Kortom, elke werkgever zou zo’n werknemer liever kwijt dan rijk zijn. Zelf zag hij dat toch anders, hij ervaarde de kritiek op zijn functioneren als tegenwerking.
Na zijn vertrek uit Groningen woonde hij jaren in Parijs. Hij rekende af met ‘Groningen’ in zijn roman ‘Onder professoren’, waarin diverse personen herkenbaar in werden beschreven. In literair opzicht bleef deze roman ver achter bij zijn vroegere werk.
Toch heeft Hermans toen hij al tegen de zeventig liep nog een mooie roman geschreven, ‘Au Pair’, waarin een jong meisje uit Zeeland de hoofdpersoon is. Opvallend is dat hij hier wel met mildheid over haar schrijft. Bovendien is het weer eens een goed geschreven boek.
Uit het lezen van de biografie van Otterspeer wordt duidelijk dat Hermans een bozige en vaak rancuneuze man was, die niet alleen streed tegen echt onrecht, maar ook vaak vocht tegen windmolens. Ook wordt duidelijk dat hij soms onredelijk is verguisd, bijvoorbeeld toen de stad Amsterdam hem in de ban deed omdat hij een reis door Zuid-Afrika had gemaakt en daar allerlei lezingen had gehouden. Hij was zeker geen racist en ook zeker geen aanhanger van het apartheidsregime. Het was dus een vorm van dwaasheid van de gemeente Amsterdam om zo met zijn literaire zoon om te gaan.
Hermans stelde er wel prijs op met egards behandeld te worden en sloeg daarin nogal eens door als het ging om de honoraria die hij bedong. Waarschijnlijk heeft de schraperige opvoeding hiertoe bijgedragen. Zo is aannemelijk dat hij een succesvolle internationale doorbraak van zijn werk zelf in de weg stond door de onderhandelingen met buitenlandse utgevers te frustreren met onredelijke financiële eisen.
Hij bleef daardoor een Hollander in Parijs die in Frankrijk verder onbekend was. Ook in andere landen sloeg zijn werk niet erg aan. Sommige andere Nederlandse auteurs is dat beter gelukt, bijvoorbeeld Nooteboom, Mulisch, Marga Minco en natuurlijk het Dagboek van Anne Frank, verreweg het meest vertaalde Nederlandse boek ooit.
Hermans zijn gezondheid verslechterde, hij had op het laatst weinig vrienden meer over. Het overkwam hem maar het was ook het resultaat van zijn eigen handelen.
Na het lezen van de biografie weet je meer van hem, nog meer hoef je niet te willen weten. Toch blijft hij een mysterie. Ik denk dat het mysterie is, dat hij boeken heeft geschreven, die het lezen en herlezen waard zijn. Het is het raadsel van de unieke kwaliteit, die je ook in een dikke biografie niet helemaal kunt vangen. Neem alleen al die titel: ‘ Nooit meer slapen’. In die titel vang je de poolcirkel, de muggen, het licht, de angst, het avontuur.’
Dan vergeet je alle hebbelijkheden en duik je in de wereld van het boek dat je bij de kladden pakt, ook al is het vijftig jaar geleden geschreven en ook al heb je het al eerder gelezen.
Alleen daarom al was Hermans niet alleen een lastig mens maar vooral toch ook een groot schrijver.
( bij de honderste geboortedag van Willem Frederik Hermans)
De Nederlandse schrijver Willem Frederik Hermans overleed in het voorjaar van 1995, nu ruim vijfentwintig jaar geleden. Hij werd tot de belangrijkste Nederlandse schrijvers gerekend. Ik heb veel van zijn werk gelezen en dat werk deels ook bewonderd. Als persoon leek hij me tamelijk onaangenaam, maar dat vond ik zeker geen beletsel om zijn boeken te lezen.
Onlangs heb ik de uitgebreide biografie over Hermans gelezen die is geschreven door Willem Otterspeer, twee kloeke delen met totaal ongeveer 1500 bladzijden. De biografie behandelt het leven en werk van Hermans in chronologische volgorde.
Hij groeide op in een gezin waar presteren hoog stond aangeschreven en waar weinig liefde werd getoond. Zijn oudere zus Corrie was een voorbeeldige leerling op school, waar Willems prestaties mager bij afstaken. Toen de oorlog uitbrak pleegde zij zelfmoord of werd zij door haar geliefde vermoord; de toedracht van wat er precies gebeurde is niet helemaal duidelijk. Het kan dat Corrie en haar minnaar allebei zelfmoord wilden plegen, het kan ook heel goed dat de –veel oudere- minnaar haar doodde en vervolgens de hand aan zichzelf sloeg. Duidelijk is dat dit alles op de toen nog achttienjarige jongen veel indruk maakte.
Hermans staat er om bekend dat hij vaak anderen de maat nam. Hij had bepaald geen vrolijk beeld van de wereld. Alleen al de titels van een aantal boeken wijzen daarop. Denk aan ‘Moedwil en misverstand,’ ‘paranoia’, ‘een wonderkind of een total loss’ en ‘het sadistisch universum’. Hier sprak weinig vertrouwen uit, niet wat je noemt een positief mensbeeld.
Hij heeft enkele meesterwerken geschreven en zeker ook een aantal mindere boeken. ’ De donkere kamer van Damocles’ en ‘Nooit meer slapen’ worden algemeen als klassiekers in de moderne Nederlandse literatuur beschouwd. ‘De donkere kamer van Damocles’ is een roman over de oorlog die vooral spannend is door het motief van de dubbelganger, die als twee druppels water op de hoofdpersoon lijkt. De hoofdpersoon kan als het er op aan komt het bestaan van de dubbelganger niet bewijzen, omdat de foto waarop deze zou moeten staan, mislukt is.
De tweede wereldoorlog bleef Hermans een groot deel van zijn leven bezighouden. Hij speelde een belangrijke rol bij de ontmaskering van Weinreb, die beweerde dat hij met zogenaamde lijsten veel joden van de ondergang had gered en dat hij op slimme wijze de Duitsers met hun eigen wapens had weten te verslaan. Sommigen geloofden hem gretig, zoals de publiciste Renate Rubinstein. Dit leidde tot een langdurige en verbeten polemiek in het blad Vrij Nederland en ook daarbuiten. Uiteindelijk volgde er een historisch onderzoek naar de feiten en daaruit bleek dat Hermans het bij het rechte eind had. Friedrich Weinreb was een valse profeet die de boel belazerde en er alleen zelf beter van werd.
In het boek van Otterspeer wordt iets over Hermans onthuld, waar hij zelf nooit over heeft gesproken en dat in ieder geval niet het beeld oproept van iemand die in de oorlog zelf principieel stelling nam. Hij liet zich tijdens de oorlog vrijwillig als lid inschrijven bij de Duitse Kultuurkamer. Achteraf gezien zou je dat als een daad van collaboratie kunnen zien, waar je niet trots op hoeft te wezen. Je kunt er natuurlijk ook met een zekere mildheid naar kijken, zoals je dat zeker ook kunt doen als het gaat om de route die Willem Aantjes in de oorlog koos. Die mildheid voor bijvoorbeeld Aantjes was bij Hermans overigens helemaal niet aanwezig.
Naast de oorlog speelde de wetenschap een belangrijke rol in Hermans’ leven. Hij studeerde fysische geografie en promoveerde hier later ook in, zelfs met lof. Pikant is dat Gerard van het Reve toen een van de twee paranimfen was. In die tijd waren beide mannen nog goed met elkaar bevriend.
Als fysisch geograaf maakte Hermans diverse reizen, onder meer naar het hoge noorden. Hieraan ontleende hij de kennis en inspiratie voor zijn roman, ‘Nooit meer slapen’, over de vergeefse zoektocht naar een meteoriet. Dit boek kun je lezen als een reisverslag, maar zeker ook als een zoektocht die op niets uitloopt. Het is een boek dat ook bij herlezing niet verveelt.
Hermans werd lector in Groningen. Dit leidde uiteindelijk tot een drama. Hij had de neiging om anderen daarvan de schuld te geven, maar het is wel duidelijk dat hem zelf ook blaam trof. Hij raffelde zijn colleges af, hij maakte reizen die weinig met zijn vakgebied te maken hadden en declareerde daar niettemin de kosten van. Hij was weinig aanwezig in zijn wetenschappelijk instituut. Kortom, elke werkgever zou zo’n werknemer liever kwijt dan rijk zijn. Zelf zag hij dat toch anders, hij ervaarde de kritiek op zijn functioneren als tegenwerking.
Na zijn vertrek uit Groningen woonde hij jaren in Parijs. Hij rekende af met ‘Groningen’ in zijn roman ‘Onder professoren’, waarin diverse personen herkenbaar in werden beschreven. In literair opzicht bleef deze roman ver achter bij zijn vroegere werk.
Toch heeft Hermans toen hij al tegen de zeventig liep nog een mooie roman geschreven, ‘Au Pair’, waarin een jong meisje uit Zeeland de hoofdpersoon is. Opvallend is dat hij hier wel met mildheid over haar schrijft. Bovendien is het weer eens een goed geschreven boek.
Uit het lezen van de biografie van Otterspeer wordt duidelijk dat Hermans een bozige en vaak rancuneuze man was, die niet alleen streed tegen echt onrecht, maar ook vaak vocht tegen windmolens. Ook wordt duidelijk dat hij soms onredelijk is verguisd, bijvoorbeeld toen de stad Amsterdam hem in de ban deed omdat hij een reis door Zuid-Afrika had gemaakt en daar allerlei lezingen had gehouden. Hij was zeker geen racist en ook zeker geen aanhanger van het apartheidsregime. Het was dus een vorm van dwaasheid van de gemeente Amsterdam om zo met zijn literaire zoon om te gaan.
Hermans stelde er wel prijs op met egards behandeld te worden en sloeg daarin nogal eens door als het ging om de honoraria die hij bedong. Waarschijnlijk heeft de schraperige opvoeding hiertoe bijgedragen. Zo is aannemelijk dat hij een succesvolle internationale doorbraak van zijn werk zelf in de weg stond door de onderhandelingen met buitenlandse utgevers te frustreren met onredelijke financiële eisen.
Hij bleef daardoor een Hollander in Parijs die in Frankrijk verder onbekend was. Ook in andere landen sloeg zijn werk niet erg aan. Sommige andere Nederlandse auteurs is dat beter gelukt, bijvoorbeeld Nooteboom, Mulisch, Marga Minco en natuurlijk het Dagboek van Anne Frank, verreweg het meest vertaalde Nederlandse boek ooit.
Hermans zijn gezondheid verslechterde, hij had op het laatst weinig vrienden meer over. Het overkwam hem maar het was ook het resultaat van zijn eigen handelen.
Na het lezen van de biografie weet je meer van hem, nog meer hoef je niet te willen weten. Toch blijft hij een mysterie. Ik denk dat het mysterie is, dat hij boeken heeft geschreven, die het lezen en herlezen waard zijn. Het is het raadsel van de unieke kwaliteit, die je ook in een dikke biografie niet helemaal kunt vangen. Neem alleen al die titel: ‘ Nooit meer slapen’. In die titel vang je de poolcirkel, de muggen, het licht, de angst, het avontuur.’
Dan vergeet je alle hebbelijkheden en duik je in de wereld van het boek dat je bij de kladden pakt, ook al is het vijftig jaar geleden geschreven en ook al heb je het al eerder gelezen.
Alleen daarom al was Hermans niet alleen een lastig mens maar vooral toch ook een groot schrijver.
August 15, 2025
"De 'boodschap' uit mijn boeken is nu eenmaal de nietigheid van alles - dat zou niet zo wezen als ikzelf deze nietigheid niet onderging."
Tweede en laatste deel van de bijzonder uitvoerige Hermansbiografie van Otterspeer. Uit een gigantische hoeveelheid bronnen (het boek kent 2126 noten) zoals brieven en dagboeknotities komt een mooi beeld naar voren van een schrijver wiens rancune hem tot literaire hoogten heeft gebracht maar daar in het dagelijks leven, en vele anderen met hem, voor heeft moeten lijden.
Het boek blijft boeien omdat het verder gaat dan een chronologisch vertelling. Via intermezzohoofdstukken wordt ingezoomd op bepaalde aspecten van zijn leven zoals zijn rivaliteit met Mulisch of zijn obsessie met schrijfmachines. Deze hoofdstukken, evenals de hoofdstukken die meer vertellen over specifieke werken van Hermans, zorgen ervoor dat het nooit langdradig wordt en helpen de lezer zijn werken beter te kunnen duiden ("Hermans' adagium: de lezer meenemen in een boot en aan het eind van de reis hem een klap op z'n hoofd geven.") Hierdoor treedt wel enige mate van herhaling op, maar het is geen straf twee keer te moeten lezen hoe Hermans met zijn voormalige collega's uit het Groningse afrekent.
Het grootste deel van de biografie juich je om hoe hij ten koste van al zijn vijanden en vrienden zijn gelijk moet behalen, aan het einde leef je mee wanneer zijn leven droeviger en droeviger wordt ("Ik heb nu vier telefoons en niemand om mee te telefoneren") en zijn felbegeerde internationale succes maar uitblijft. Otterspeer schrijft functioneel maar ook mooi en blijft grotendeels objectief. Klein kritiekpuntje is dat de mening van Otterspeer over de kwaliteit van de werken vaak als feit gepresenteerd wordt. Desalniettemin is de biografie zeer zeker een aanrader voor liefhebbers van Hermans of mensen die in het leven van een zeer markant figuur willen duiken.
Tweede en laatste deel van de bijzonder uitvoerige Hermansbiografie van Otterspeer. Uit een gigantische hoeveelheid bronnen (het boek kent 2126 noten) zoals brieven en dagboeknotities komt een mooi beeld naar voren van een schrijver wiens rancune hem tot literaire hoogten heeft gebracht maar daar in het dagelijks leven, en vele anderen met hem, voor heeft moeten lijden.
Het boek blijft boeien omdat het verder gaat dan een chronologisch vertelling. Via intermezzohoofdstukken wordt ingezoomd op bepaalde aspecten van zijn leven zoals zijn rivaliteit met Mulisch of zijn obsessie met schrijfmachines. Deze hoofdstukken, evenals de hoofdstukken die meer vertellen over specifieke werken van Hermans, zorgen ervoor dat het nooit langdradig wordt en helpen de lezer zijn werken beter te kunnen duiden ("Hermans' adagium: de lezer meenemen in een boot en aan het eind van de reis hem een klap op z'n hoofd geven.") Hierdoor treedt wel enige mate van herhaling op, maar het is geen straf twee keer te moeten lezen hoe Hermans met zijn voormalige collega's uit het Groningse afrekent.
Het grootste deel van de biografie juich je om hoe hij ten koste van al zijn vijanden en vrienden zijn gelijk moet behalen, aan het einde leef je mee wanneer zijn leven droeviger en droeviger wordt ("Ik heb nu vier telefoons en niemand om mee te telefoneren") en zijn felbegeerde internationale succes maar uitblijft. Otterspeer schrijft functioneel maar ook mooi en blijft grotendeels objectief. Klein kritiekpuntje is dat de mening van Otterspeer over de kwaliteit van de werken vaak als feit gepresenteerd wordt. Desalniettemin is de biografie zeer zeker een aanrader voor liefhebbers van Hermans of mensen die in het leven van een zeer markant figuur willen duiken.
September 1, 2022
'Na het toedienen van de finale dosis, wendde hij zich op zijn zij, keerde zich af van zijn vrouw en zoon en stierf, eenzaam als alleen Willem Frederik Hermans eenzaam kon zijn.'
Dat was het dan. Ruim een halfjaar lezen (met tussenpozen) in de tweedelige biografie van ruim 2000 pagina's is ten einde. Alle lof voor de biograaf, die werkelijk alles van en over Hermans gelezen schijnt te hebben: verhalen, brieven, dagboekfragmenten. Ook alle belangrijke nog levende personen in het leven van WFH zijn geïnterviewd. Zo nauwgezet als mogelijk is heb ik de opkomst en ondergang van een groot schrijver en een kleinzerig mens gevolgd.
Het laatste woord is aan de meester zelf, in een brief die aan zijn laatst overgebleven vriend is gericht, waarmee hij zojuist de vriendschap heeft verbroken. Om een futiliteit natuurlijk, maar in de wereld van WFH bestonden geen futiliteiten:
'De laatste nacht in Rome had ik een nachtmerrie. Ik droomde dat het nacht was en ik zat doodalleen in een kolossaal leeg stadion. Op regelmatige afstanden van elkaar brandden lampen boven de rijen van de tribunes. Een ogenblik later brandden deze lampen op halve kracht en nog wat later doofden ze geheel en was het stikdonker. Ik werd wakker en ik dacht: zo moet doodgaan zijn. Alleen achterblijven, door iedereen verlaten in een grote ruimte waar niets gebeurt en het licht gaat uit.'
Dat was het dan. Ruim een halfjaar lezen (met tussenpozen) in de tweedelige biografie van ruim 2000 pagina's is ten einde. Alle lof voor de biograaf, die werkelijk alles van en over Hermans gelezen schijnt te hebben: verhalen, brieven, dagboekfragmenten. Ook alle belangrijke nog levende personen in het leven van WFH zijn geïnterviewd. Zo nauwgezet als mogelijk is heb ik de opkomst en ondergang van een groot schrijver en een kleinzerig mens gevolgd.
Het laatste woord is aan de meester zelf, in een brief die aan zijn laatst overgebleven vriend is gericht, waarmee hij zojuist de vriendschap heeft verbroken. Om een futiliteit natuurlijk, maar in de wereld van WFH bestonden geen futiliteiten:
'De laatste nacht in Rome had ik een nachtmerrie. Ik droomde dat het nacht was en ik zat doodalleen in een kolossaal leeg stadion. Op regelmatige afstanden van elkaar brandden lampen boven de rijen van de tribunes. Een ogenblik later brandden deze lampen op halve kracht en nog wat later doofden ze geheel en was het stikdonker. Ik werd wakker en ik dacht: zo moet doodgaan zijn. Alleen achterblijven, door iedereen verlaten in een grote ruimte waar niets gebeurt en het licht gaat uit.'
March 28, 2022
Een mooi besluit van de tweedelige biografie van deze belangrijke Nederlandse schrijver. Otterspeer heeft een ongelooflijke prestatie geleverd met al de research die achter deze tekst zit. Hij heeft duidelijk zijn best gedaan om alle pogingen van anderen om een Hermans-biografie te schrijven in de kiem te smoren. Het was interessant om te lezen op welke manier Hermans zijn boeken schreef en er was een goed balans tussen leven werk. Ook de bewondering die hier en daar doorschemert is voldoende gebalanceerd met meer kritisch geluid. Een paar dingen moet ik helaas wel opmerken. De tekst is niet overal even boeiend en geeft soms de indruk dat er slechts feiten opgesomd worden; dit is vooral aan het begin. De opmerking over de stellingen die Hermans verdedigde tijdens zijn afstuderen vond ik ook vreemd en wellicht ietwat gênant: het is aan veel universiteiten namelijk heel normaal om stellingen te verdedigen die niets met het eigenlijke onderwerp te maken hebben. Ik verbaasde me dus over Otterspeer's verbazing hieromtrent, en eigenlijk weet ik nog steeds niet wie hier nu de plank misslaat. Een ander minpunt was de afwezigheid van een beschrijving van de 'vriendschap' met Gerard Reve; hier had naar mijn mening wel een hoofdstuk aan gewijd kunnen worden. Misschien heeft Otterspeer dit weggelaten omdat er al eerder over geschreven is. Verder is het allemaal heel goed gedaan. Mooi vond ik ook de besprekingen van Hermans' boeken waarbij aangegeven werd hoe het ontvangen werd. De recensies van 'Een heilige van de horlogerie' verbaasden mij hogelijk; volgens mij was dit boek veel meer een satire dan sommigen denken. 'De zanger van de wrok' is een mooi boek voor iedereen die meer wilt weten over Willem Frederik Hermans, alleen moet de lezer wel wat geduld hebben.
December 31, 2020
De biografie van een enge man die aardig kon schrijven. Titel vat het boek perfect samen.
April 18, 2015
Minder irritant dan het eerste deel, vermoedelijk omdat over deze periode meer documentatie bestond en minder wilde speculatie nodig was.
Wat ik overigens niet begrijp is waarom de handeling van alle romans en verhalen in groot detail wordt naverteld. Is hier sprake van dienstverlening aan lezers van de biografie die onbekend zijn met het werk van Hermans? Zijn die er dan?
Wat ik overigens niet begrijp is waarom de handeling van alle romans en verhalen in groot detail wordt naverteld. Is hier sprake van dienstverlening aan lezers van de biografie die onbekend zijn met het werk van Hermans? Zijn die er dan?
December 8, 2025
Zelden zo’n goed onderzochte en uitgebreide biografie gelezen. Dat W.F. Hermans een bijzonder persoon was, was al wel duidelijk, maar deze biografie geeft ook inzicht in zijn struggles. Helaas was de schrijfstijl niet al te best, waardoor je je soms door het boek heen moest wurmen. Alleen een aanrader voor de W.F. Hermans-fanaat.
Displaying 1 - 7 of 7 reviews