Alles voor de reis

by Adriaan van Dis

Een ongeneeslijk zieke vrouw kiest voor een hospice want daar kan ze ook haar minnaar ontvangen. In een aanklikbed. Met morfinepleisters en een verboden glas wijn uit een theekopje. In de weken die haar resten vraagt zij hem haar mee op reis te nemen. 'Ik wil weg hier!' Het tweetal maakt een vlucht in de verbeelding, beleeft wonderlijke literaire tochten en vindt steun bij schrijvers en dichters. Maar zij verkennen ook elkaar. Hun verschillen, overeenkomsten, de leugens, vrijages, het verraad en de wonden die hen vormden.
'Kon ik haar stem maar in woorden klank geven. Zo zacht en warm, zonder sporen van een accent, maar wel ingehouden deftig. Ze was ouderwets beschaafd. Als ik haar in zinnen oproep, hoor ik haar. Zie ik haar… Laat ik dan proberen haar uiterlijk te beschrijven. Ga toch zitten, liefje, dit gaat nog even duren. Ik ga je met wildvreemden delen.'

Genres: Dutch Literature, Roman, Audiobook, Fiction, Literature, Ebooks, Novels

Audiobook

Published January 15, 2026

About the author

Adriaan van Dis is a Dutch writer, journalist and TV presenter, who debuted as writer in 1983 with the novel Nathan Sid. That same year he debuted as a TV presenter as host for the book talkshow Hier is... Adriaan van Dis. The show lasted until 1992 and was repeated once in 2013 in honor of the Dutch book week and every year since, once a year during the Dutch book week. In 2017 he said that it was the last show unless he would be able to get a very special writer in the programme. He succeeded and interviewed Stephen Fry in March 2018 in what will probably be the last Hier is... Adriaan van Dis

Reviews

[Wilma · Rating 5 out of 5]

Prachtig…puur…ontroerend…een ode, een eerbetoon aan de liefde.
Adriaan van Dis heeft hun liefde, zijn liefde voor Eefje vereeuwigd in dit boek.
‘ Bestaan er ook gedichten over verliefd sterven? ‘
Voor ‘de Ander’ moet dit eerbetoon, deze vereeuwiging van de liefde door middel van dit schrijven heel erg pijnlijk zijn…

[Margarita Mitreva · Rating 3 out of 5]

In Alles voor de reis van Adriaan van Dis ontvouwt zich een verstild, intens verhaal over afscheid nemen, verlangen en de kracht van verbeelding. Het boek leest soms als een roman, soms als een lange, poëtische overpeinzing. De taal is zorgvuldig, beeldend en doordrenkt van gedachten die diep onder de huid kruipen.

Centraal staat een ernstig zieke vrouw die bewust kiest voor een hospice. Niet alleen om haar laatste dagen in rust door te brengen, maar ook om ruimte te maken voor iets wat nog één keer moet gebeuren: haar minnaar ontvangen. Zelfs de verboden geneugten — een glas wijn, schuilgaand in een theekopje — krijgen in deze setting een bijna symbolische betekenis. Het zijn kleine daden van verzet, tekens van levenslust in een lichaam dat het langzaam opgeeft.

In de weken die haar resten vraagt zij haar minnaar om haar mee te nemen op reis. Niet fysiek, maar in gedachten. Samen maken ze een denkbeeldige tocht langs herinneringen, verlangens en literaire werelden. Ze ontmoeten schrijvers en dichters in hun gesprekken, vinden troost in woorden die eerder door anderen zijn uitgesproken. Literatuur wordt een toevluchtsoord, een manier om het onvermijdelijke te verzachten.

Wat dit boek zo bijzonder maakt, is de manier waarop Van Dis de laatste levensfase niet enkel als afscheid beschrijft, maar als een periode van verdieping. De vrouw is niet alleen patiënt; zij is geliefde, denker, lezer, reiziger in de geest. In haar kwetsbaarheid toont zij kracht. In haar naderende einde blijft zij verlangen, zoeken, vragen.

De relatie tussen haar en de minnaar is gelaagd. Ze verkennen niet alleen hun liefde, maar ook hun verschillen, hun teleurstellingen en misschien zelfs het verraad dat in elke menselijke verhouding kan schuilen. Juist in deze eerlijkheid ontstaat een intieme toenadering. De dood maakt hun gesprekken niet kleiner, maar groter.

Alles voor de reis is geen luid boek. Het fluistert. Het nodigt uit tot vertraging en bezinning. Van Dis weet met een zachte, bijna poëtische pen een vrouw tot leven te wekken die op het punt staat te sterven — en juist daardoor onvergetelijk wordt 📖

[Rob de Wolf · Rating 5 out of 5]

Liefdevol afscheid van Adriaans zeer geliefde eigenzinnige minnares.

Een roman over zijn leven met en over afscheid van haar.

Hoe hij haar nooit heeft gekregen maar wel het mooiste leven met haar heeft geleefd.

Moeilijke verhoudingen zijn moeilijk, maar de liefde van het samen willen zijn omdat je elkaar anders zo erg mist, overwint het van wat er niet kan en blijkt dan in retrospectief compleet en mooi want liefdevol in innig gedeelde en gevoelde verbondenheid.

Must read!
Bij ons in de huis bilbiotheek.

[Froukje Veenstra · Rating 4 out of 5]

Prachtig en lief, maar ook, jeez, een bericht uit het monogame leven waarin we geen noten kraken maar gewoon een zak chips eten: het is hier zo slecht nog niet

[Simone Bais · Rating 5 out of 5]

Wat een heerlijke leeservaring; ik heb weer eens lekker op een zondagmiddag in een ruk een boek uitgelezen. Wat een prachtig beschreven liefde, ik werd er ook weer een beetje verliefd van. Toen mijn geliefde diezelfde zondagmiddag een opmerking maakte over het huishouden terwijl ik weer aan het lezen was, kon ik alleen maar verzuchten dat hij dat misschien ooit nog zou gaan missen; mijn eeuwige uitstellen van opruimen en schoonmaken. ‘Ze was een ongelooflijke smeerpoets, een taddik. Het was een bende in haar houten huisje. Ze haatte stofzuigen, wilde van geen werkster weten. Ze had mij, een tuthola.’

Zelfs haar minder mooie kanten, haar leugens, beschrijft hij liefdevol. Ergens is het een fijne gedachte dat ik zijn, volgens Eefje, neiging tot overdrijven ook op dit verhaal kan toepassen: ‘bij jou moet je alles door tien delen.’ Ik kan mezelf troosten dat dit verhaal vooral de mooie kant van de liefde, van de affaire toont.

Een affaire van 38 jaar tot de dood hen scheidde, dus kunnen we het dan toch een officiële relatie noemen? In december las ik Schaduwweduwe en toen vroeg ik mij ook af of juist dat geheime, het niet officiële, het verhaal, of de liefde, misschien zo mooi maakt? Of deden ze elkaar toch tekort? ‘De bijrol van minnaar - meer gunde ik mijzelf niet.’

[Hanny Ouden · Rating 1 out of 5]

De ronkende reviews op dit platform verbazen mij. 'Puberaal' was het woord dat nog het vaakst bij me opkwam. Ik was er al bang voor, maar wilde het boek lezen omdat het over sterven ging - waar ik me professioneel mee bezig houd.
In dat opzicht heb ik niet veel opgestoken, de (inmiddels veelbesproken) wijn in koffiekopjes, de nog steeds levendige erotiek tussen de schrijver en zijn Eefje en het voorlezen van gedichten daargelaten.
Maar voor de rest las ik vooral veel wat ik niet had hoeven te weten. Zoals het seksuele leven van de schrijver vanaf zijn jonge jaren, de niet-uitgewerkte psychologische drijfveren van een vrouw die 38 jaar twee mannen heeft, de verhalen over en van schrijvers die al dan niet geïnterviewd werden voor Van Dis' boekenprogramma uit de jaren '80 (de willekeurige anekdotes over hen deden goedkoop aan: had het boek ook nog díe opvullingen nodig?), de laatdunkende manier waarop Van Dis over de man van Eefje schrijft die haar immers ook elke dag bezoekt en voor haar zorgt.
Ik voelde vooral veel ongemak, omdat ik als lezer ergens getuige van werd gemaakt zonder precies te weten waarom ik die rol toebedeeld kreeg.
Het boek is noch een monument voor Eefje noch een fraai literair werk. Op zijn slechtst een afrekening, op zijn best een ego-document van een man in rouw dat, mijns inziens, de uitgever beter nog een paar jaar in een la had kunnen laten liggen om dan alsnog de vraag te stellen of het op deze manier voor publicatie geschikt was of niet.

[Anne Bergsma · Rating 1 out of 5]

Ik ga voor het gemak voorbij aan het woord ‘roman’ dat op het omslag prijkt. Een roman is dit niet: de ‘ik’ is Adriaan van Dis (dat wordt zonneklaar uit interviews), Eefje is Ellen Jens en de Ander is Wim Schippers. Hoe het komt dat ‘Alles voor de reis’ van Adriaan van Dis in de dag- en weekbladkritiek een gunstige ontvangst kreeg, snap ik niet. Ik vind het een nogal smakeloos boek. Een aantal lichamelijke details vind ik vrij onsmakelijk, veel te weinig ingetogen. Daar komt bij dat Van Dis zo overduidelijk gedreven lijkt te zijn door verongelijktheid. Hij voelde zich ten achter gesteld bij Wim Schippers - Jens bedroog hem met Van Dis, maar de laatste speelde 38 jaar de tweede viool. Een wat onsmakelijk drietal, zo komt het mij voor. In het Parool noemde Maarten Moll de kinderachtige manier waarop Van Dis zijn hoofdpersoon zich laat vergelijken met De Ander en met hem wedijvert ‘verpissen’ Dat is precies wat het is. Over de kwalificatie ‘roman’ die het omslag prijkt, zegt Moll: “daar trappen wij niet in.” Wij ook niet

Tot op het laatst vliegen de bevuilde luiers, geboerde alfabetten en onbedwingbare flatulentie de lezer in het gelaat. Zonder smaak opgeschreven, ook dat nog. Van Dis is namelijk geen Van het Reve, die de gassigheid des ingewands in ‘Lieve Jongens’ heel wat geestiger en beklemmender beschrijft (“Uit het glas bereikte mij nu ook een alle menselijke hoop uitdovende putlucht”). Dit boek had wat mij betreft beter ongeschreven kunnen blijven.

[Guus van der Peet]

Lastig om dit nog te lezen zonder al het real-life geroddel erachter. Als je dit als een fictionele roman beschouwt, is het een nogal sentimenteel liefdesverhaal met heel veel verwijzingen naar poëzie, culturele beroemdheden en herinnerde reizen. Het leest aardig genoeg weg. Als je echter de minimale moeite doet om op te zoeken wie “Eefje” en “de Ander” in het echt zijn, en als je vervolgens leest hoe Sylvia Witteman de schrijver beschuldigt van indirecte moord – is Adriaan van Discotheek echter opeens een enorme, onsympathieke klootzak. Zulke externe informatie zou misschien niet uit moeten maken in de waardering van een roman, en ik neem het niemand kwalijk die de roman daardoor kwaadaardig vindt. Maar stiekem geeft die biografische kennis het boek opeens een veel diepere en ambiguëre laag dan het brave romannetje dat Alles Voor De Reis anders was geweest.

[Hans van der Veeke · Rating 2 out of 5]

Een soort dagboek in stacato geschreven over zijn relatie, reizen en belevenissen met Eefje. Zij is een soort van kruising tussen Jezus, maagd Maria, de heilige geest en Brigitte Bardot (zelfs ezels krijgen een erectie van haar). Zijn manier van schrijven om de diepgang van de relatie aan te tonen vindt geen vruchtbare grond bij mij. Het is te intiem. Hij had het boek voor zichzelf moeten houden. Bij tijd en wijle is het een interessant verhaal maar even vaak is het ook iets waar ik teveel buiten sta om er iets van te vinden.

[Jelt · Rating 4 out of 5]

Een ontzettend lief liefdesboek. Waarin Van Dis over Eva lijkt te schrijven met de handrem er af. Eindelijk mag het, lijkt hij de lezer te willen laten weten. Wie-wie precies is interesseert me niet en of ik het nou wel of niet als roman zou bestempelen ook niet, in tegenstelling tot sommigen hier. Er gaat een kracht uit van de manier waarop hij de lezer meegeeft: ook (of juist) binnen de liefde mogen geheimen bestaan.

[Vitoria Vinken · Rating 5 out of 5]

Liefde bestaat? Maar misschien moet je daar wel Adriaan van Dis voor zijn.

Wat moet het lekker zijn als je zo ongegeneerd een karikatuur van jezelf durft te zijn. Sommige stukjes waren echt wel tenenkrommend, zoetsappig en waanzinnig snobistisch (helpt niet als je ziet hoe hij op video dit boek voordraagt met een handje dat meebeweegt terwijl hij zijn zinnen melodieus uitspreekt), maar ik kan er toch niet omheen dat het echt prachtig is. De liefde springt van de bladzijden af. Over dat ze van elke kamer een teringbende maakte: “Elke kamer veranderde ze in een schilderij van Jan Steen. Prachtig.” Nou, mij heb je.

[Ruben Hielke · Rating 3 out of 5]

(3,5 ster) Heel lief en prachtig hun liefde en de beschrijvingen van zijn Eefje. Jammer genoeg blijft het voelen als een opeising, niet zo sympathiek. En het maakt mij niet zoveel uit welke beroemdheden nee tegen je programma hebben gezegd.

[Janna Van Egmond · Rating 4 out of 5]

Och zo lief en prachtig geschreven. Het voelt echt alsof je mee gaat op hun (liefdes) reis.

[Kirsten · Rating 5 out of 5]

ZO MOOI

[Esther · Rating 5 out of 5]

Een prachtig boek over het leven in het algemeen en de liefde in het bijzonder. Als luisterboek geluisterd waarbij de stem van de auteur het boek nog meer tot leven brengt, aanrader!

[Julia Van der weide · Rating 5 out of 5]

Ik moest een beetje wennen aan de beknopte manier van schrijven (bijna als bullets), maar het verhaal was prachtig met mooie poëtische zinnen. Tip om deze te luisteren!! Dan krijg je ook mooie piano muziek tussendoor

[Rosa Timmer · Rating 4 out of 5]

Heel moeilijk om zo’n verhaal sterren te geven, het is eigenlijk onbehoorlijk om te doen. Want het is zijn verhaal, een verhaal doordrenkt met liefde, verdriet, hoop, samenzijn en het onmogelijke van je liefde willen hebben en ook vrij willen laten.

Eerlijk, het is prachtig geschreven. Je gaat met de snelheid door het verhaal heen als hoe hij met haar de tijd beleefde. Soms wat trager, dan weer in een flits. De periode in Afrika vond ik heel prachtig. Ook vond ik het heel mooi om eens representatie te zien van een biseksuele man in de Nederlandse literatuur. Een orientatie die maar al te vaak wordt geridiculiseerd en gemarginaliseerd. Of dan weer met een stoomwals aandacht vraagt dat het te lang ontbeerde. In dit boek is het er gewoon. Nonchalant maar daardoor zo belangrijk.

Wat stoorde is niet het schrijven maar dat je Adriaan wel door elkaar wilt rammelen: je verdient beter! Maar dit is wie hij wilde. En daar hebben we niets van te vinden.

[Anna Steinprinz · Rating 4 out of 5]

Een heel mooi boek over onconventionele liefde en de schoonheid die daar in kan zitten

[Sonja Lont · Rating 4 out of 5]

Wát een ode… maar kom toch uit een zodanig gezin van Wimfans dat de egotrip me ook pakt… Adriaan idk man

[Hanna · Rating 4 out of 5]

<3333333333

[Maxime Schóze · Rating 4 out of 5]

‘Geen schat zo groot als een gerieflijk leven’
Hoe kan deze man zo’n verdrietig leven als de Ander zo romantisch en mooi laten klinken? Na het lezen van dit boek wil ik ook een affaire met Adriaan van Dis. Dan nemen we een buitenhuisje, drinken we wijn. Bij het ontbijt schrijft hij een versje voor mij!

[Arjen · Rating 4 out of 5]

Ik heb meerdere boeken van Adriaan van Dis gelezen. En daarbij heb ik het meest genoten van zijn reisverhalen. Dit boek, een prachtig eerbetoon aan zijn 'Eefje' is tegelijkertijd een mooie potpourri van reisverhalen en resiverhaaltjes. Allerlei bestemmingen worden aangedaan in het boek en tegelijkertijd reizen we zo door het leven van Eefje en Van Dis.

Het is een mooi, liefdevol en teder boek. Een prachtig terugblik en daarmee ook een inkijkje in markante levens. Levens die ongebruikelijke afslagen maken, ongebruikelijke keuzes maken en steeds meer in elkaar verstrengeld raken. Absoluut het lezen waard!

[Stephanie · Rating 4 out of 5]

Heel mooi, creatief en zelfs geestig voor een boek waarvan je toch weet dat het niet prettig eindigt. Wel lullig voor 'de ander', dacht ik vaak. Die komt er niet best vanaf. Audioboek was enerzijds een toevoeging omdat Van Dis het zelf voorleest met z'n soms licht spottende maar altijd heerlijk kakkineuze toontje. Maar wie heeft bedacht dat de luisteraar tussen elk hoofdstuk een gehoorbeschadiging en hartverzakking moet krijgen met een knoerthard pianoriedeltje?

[Fem]

een lief boek 💚

[Henriette · Rating 5 out of 5]

Wat een prachtige liefdesverklaring is deze poëtische ode aan een (geheime) relatie.

[Simon · Rating 2 out of 5]

Het verhaal is me tegengevallen. Ik vond de ik-figuur steeds pedanter worden. Anderen genoten van het poëtische karakter van dit boek. Ik heb dat er niet in terug kunnen vinden.

[Myrthe]

“Je kleine voetstap is weggespoeld en keert niet weer. Laten we zwemmen, liefste. Laten we spelen dat je leeft.”

De eerste drie pagina’s en de laatste vijf korte hoofdstukken spraken mij het meest aan, waarschijnlijk omdat die het meest herkenbaar aanvoelden.

“Ons samenzijn is een levende herinnering. Ik sta met je op, ga met je naar bed. Als ik iets wil weten vraag ik het aan je. Je stem zit in mijn hoofd. Warm en duidelijk. Ik praat met je. […] Je gaat mee mijn graf in, als een geheim zaad, en dan worden we in de lente zichtbaar als mals gras. Groenblijvend.”

[Mara Bibiana]

Oh Van Dis. ‘Roman’ op de achterflap zetten en ‘Alles is waar behalve wat ik heb verzonnen’ schrijven, en dan vervolgens een een soort affairesprookje schrijven. Wat er ook van zij, dit leest als een verslag, een dagboek, een stream of conciousness-achtige ervaring, maar op een gekke manier ook weer niet omdat de zinnen zo kort zijn dat het lijkt alsof de auteur bepaalde gedachten niet af durft te maken. Op een rare manier ooo heel kinderachtig maar daarmee totaal kernachtig. Had wel een extra rondje eindredactie kunnen gebruiken.

[Hendrik Dejonckheere · Rating 3 out of 5]

Een reis naar het einde beleefd in twee parallelle leefwerelden. Samen maar ieder met zijn eigen overpeinzingen en motivaties. Savoureren van het bij elkaar zijn. Prachtig liefdes epos met verstilde momenten, fysieke pas en onpasselijkheden, Een leven en een liefde gaat voorbij in 200 pagina’s.
Van Dis houdt er wel van nog even te laten weten hoe hij in elkaar zit en hoe rijk zijn talen en talenten arsenaal wel niet is. Anderszijn als kwaliteitskenmerk een Grand Cru. Niettemin een mooi boekje over een mooi thema,

[Sofie · Rating 2 out of 5]

Op een aantal mooie zinnen na, vooral heel saai.