In januari 1945 lopen twee broers door besneeuwde polders van Amsterdam terug naar hun ouderlijk huis in ontsnapt aan de Arbeitseinsatz. Na de bevrijding kiezen zij elk een ander levenspad.
Broers is Carolijn Vissers eigen familiegeschiedenis, waarin haar vader Ar en zijn twee broers Martin en Carel centraal staan. Ar studeerde Indisch recht en geschiedenis en was een idealist die geloofde in educatie; hij werd geschiedenisleraar in Zeeland. Martin Visser koos voor de kunst en bracht samen met zijn vrouw Mia een uitgebreide collectie bijeen met werk van Karel Appel, Constant, Manzoni, Sol LeWitt, Christo, Kiefer en andere naoorlogse kunstenaars. Daarnaast ontwikkelde hij zich tot een van Nederlands bekendste meubelontwerpers. Carel Visser werd beeldhouwer van internationale faam.
Broers leest als een kleine naoorlogse sociale en culturele geschiedenis van Nederland. Aan de hand van het verhaal van haar familie schetst Carolijn Visser in treffende details hoe kunstenaars en progressieve bewegingen, zoals Provo en het feminisme, het behoudende Nederland na de oorlog opschudden en in beweging brachten.
Carolijn Visser (Leiden, 5 september 1956) is een Nederlandse schrijfster van reisverhalen. Ze bracht een groot deel van haar jeugd door in Middelburg, waar ze de hbs bezocht. Ze reist al jarenlang over de wereld; haar belangstelling gaat vooral uit naar communistische en postcommunistische samenlevingen als Vietnam, Nicaragua, Estland, China en Tibet. Ze schrijft over mensen die zich onder moeilijke omstandigheden staande weten te houden. In 2019 werd haar een eredoctoraat van de Open Universiteit toegekend.
Meeslepende familiegeschiedenis over kunst, vakmanschap en de opbouw van Nederland. Carolijn Visser, bekend van boeken over verre bestemmingen als Vietnam en China, duikt in het verleden van haar vader Ar en zijn broers Mart en Carel. Een bedankbrief uit de oorlog die na omwegen wordt terugbezorgd bij de familie is het uitgangspunt. Uitgebreid wordt ingegaan op de kunstliefhebbers die de broers ook zijn. Mart Visser is van de beroemde Br02 bank en Carel Visser is bekend als beeldhouwer. Interessant en zeer lezenswaardig boek.
In boers vertelt Carolijn Vissers haar eigen familiegeschiedenis. Haar vader Ar en zijn twee broers Martin en Carel zijn degenen rondom wie het verhaal zich afspeelt. Martin Visser was kunstliefhebber en hij bverzamelde met zijn vrouw Mia een uitgebreide collectie met werk van Karel Appel, Constant, Manzoni, Sol LeWitt, Christo, Kiefer en andere naoorlogse kunstenaars. Deze collectie is later in het Kröller Möller tercht gekomen. Hij was daarnaast meubelontwerper bij 't Spectrum en zijn broer Carel was beeldend kunstenaar.
Het boek biedt een inkijkje in de naoorlogse sociale en culturele geschiedenis van Nederland. Carolijn vertelt beknopt hoe kunstenaars en progressieve bewegingen, zoals Provo en het feminisme, het Nederland na de oorlog opschudden. En hoe haar familie daar een rol in speelde.
Broers gaat over de eigen familiegeschiedenis van Carolijn Visser. Ze zet haar vader Ar en diens broers Martin en Carel neer als drie mannen die ieder hun eigen weg gingen, maar onmiskenbaar door dezelfde tijd en achtergrond zijn gevormd. Een leraar, een meubelontwerper en kunstverzamelaar, en een beeldhouwer – en niet de minsten. De meubels en sculpturen vonden hun weg tot ver over de landsgrenzen.
Wat mij trof is hoe vanzelfsprekend kunst door hun leven heen liep. De één voelde zich meer aangetrokken tot beeldhouwkunst, de ander tot architectuur, terwijl Martin en Mia zich vol overtuiging op de moderne kunst stortten. Werken van de Cobra-groep werden zonder aarzeling ingeruild voor conceptuele kunst. Het tekent hun vooruitstrevende blik en hun bereidheid om mee te bewegen met nieuwe ideeën.
Carolijn Visser schrijft soepel en helder. Dat is prettig, want het verhaal begint overzichtelijk met twee broers die uit een trein op transport voor de werkverschaffing ontsnappen, maar al snel dijt de familiegeschiedenis uit. Er komen meer familieleden bij, partners, kinderen, kunstenaars en tijdgenoten. Soms duizelde het me van de namen, maar door haar rustige, toegankelijke stijl bleef ik toch goed bij de kern.
De familie was uitgesproken progressief en probeerde via kunst en ideeën vorm te geven aan een nieuwe wereld. In rake details laat Carolijn Visser zien hoe kunstenaars en bewegingen als Provo en het feminisme het naoorlogse, behoudende Nederland opschudden. Zo is Broers niet alleen een persoonlijk familieportret, maar ook een kleine sociale en culturele geschiedenis van Nederland na de oorlog.
Flashback van naoorlogse kunst en maatschappij BROERS geschreven door Carolijn Visser Uitgegeven door Augustus, Atlascontact in 2026 Op de achterkant staat een pakkende beschrijving van het verhaal, over welke personen het boek gaat en de blurbs, waar ik me bij aansluit. Die zal ik dus in mijn recensie zo min mogelijk herhalen.
Korte recensie: Een vlot lezend verhaal aan de hand van een familiegeschiedenis van de schrijfster die een mooi tijdsbeeld geeft van omgangsvormen en de bewegingen in de kunst, de politiek en o.a. het feminisme van ons land na 1945. Over het gebrek aan woningen, materialen en oplossingen in deze wederopbouw. Veel bekende namen uit de kunstwereld spelen daarin een rol en dragen bij aan herinneringen aan die progressieve jaren. Non-fictie die leest als een makkelijke roman.
Langere recensie De hardcover is mooi vormgegeven met een colorised foto, in de stijl en vormgeving van nu, van de drie broers in hun jonge jaren en het omslag voelt zacht aan, het papier is niet zo wit, al met al een een prettige kwaliteit. Carolijn Visser (1956) schrijft in deze non-fictie roman over haar familie. Een grote familie waarvan een aantal zich op kunst richtte. Haar vader Ar was geschiedenisleraar, haar oom Martin was kunstverzamelaar en meubelontwerper, oom Carel was beeldhouwer. Het verhaal speelt zich o.a. af rond Papendrecht, Nederlands Indië, Bergeijk en gedeeltelijk Parijs na de tweede wereldoorlog. Het kan veel herinneringen oproepen aan heel veel bekende plaatsen en kunstenaars uit die tijd en hun soms spraakmakende ontwerpen. De invloed die kunst heeft gehad in die periode op politiek en het sociale leven wordt ook als een herkenbaar tijdsbeeld beschreven. Naast de opbouw van het land waren er diverse (kunst)stromingen en denkbeelden die totaal anders waren en toen heel vernieuwend. Carolijn beschrijft deze met een gevoel voor sfeer en weet ook deze goed te plaatsen in de context van toen. Het boek is verrijkt met foto’s en het verhaal wordt ook hier en daar beschreven aan de hand van gevonden foto’s, gesprekken met oude vrienden en brieven. Deze maken het boek tot een boeiend en gemakkelijk te lezen verhaal door heel persoonlijke elementen. Het voelt niet als een saaie opsomming van feiten al is het dan toch non-fictie. Als het fictie was geweest had ze meer kunnen weergeven van gedachten, gesprekken en beweegredenen die de personen leidden tot de genomen keuzes. De invloed van de gelovige grootouders die een familieband scheppen vanuit het grote huis waar iedereen terug kon komen, de bijzondere plaats van de kunstkopers in de familie die hun huis openstellen voor kunst en makers en daarbij grenzen opzoeken die passend in die tijd ver en soms net iets te ver gaan, de worsteling van de artistieke broers om in hun kunstenaarsbeleving en aan sociale verplichtingen te voldoen komen allemaal op rake wijze aan bod, maar missen wel die tot totstandkoming van die keuzes een beetje. Het is goed dat er een stamboom voorin het boek staat, want om de vele personen uit elkaar te halen met bijna gelijke namen is dat soms wel handig. Dit geheel maakt het boek een echte familiegeschiedenis waarin banden, zoals in elke familie, soms op scherp staan, maar ook een boek over de geschiedenis van de kunst die veel invloed heeft in een naoorlogse in opbouw zijnde hectische maatschappij, waar de vrijheid voorop staat, er tradities op losse schroeven staan en er voor gelijkheid gestreden gaat worden. Een geweldige Flashback in kunst en maatschappij voor “boomers” en vroege generatie X! Voor latere generaties een goed beschreven tijdsbeeld van de omgangsvormen, over de armoede, feminisme, drang naar vrijheid in alles en de opbouw na de oorlog met veel beroemde namen van ontwerpers van beroemde beeldhouwwerken, schilderijen en een nog steeds herkenbare meubelstijl en zelfs over de rol van de Bijenkorf bij de opbouw van nederland. Ik las dit boek voor de “club van echte lezers” van Uitgeverij atlascontact. Dank dat ik mee mocht doen.
Carolijn Visser vertelt het verhaal van haar familie, de tijd waarin haar ooms met hun partners alle hun weg hebben gevonden en het culturele milieu waarin zij zich bewogen in een soepele en aangename variant van een zakelijke stijl. De vele korte hoofdstukjes in het boek waarin verschillende episoden met wat zich daarin afspeelde worden besproken rijgen zich op volkomen natuurlijke wijze aaneen. Dit daardoor zeer leesbare verslag werd door haar opgetekend uit eigen herinneringen, overlevering en bronnen onderzoek en is nergens opsommerig, onnodig gedetailleerd of geïdealiseerd. De foto’s die in het boek zijn opgenomen bieden letterlijk gezichten bij de beschreven personen. Ook die van de ouders van de broers die door het hele verhaal een belangrijke rol spelen. De titel “Broers” dekt de lading omdat het boek zich vooral op het verhaal van Carel, Martin en Ar concentreert, maar biedt meer dan alleen hun persoonlijke geschiedenis. Het levert ook een boeiend tijdsbeeld en een inkijkje in een benijdenswaardig cultureel milieu. Aan een familiegeschiedenis moeten vanwege de leesbaarheid strengere eisen worden gesteld wat betreft verhaal opbouw en geloofwaardigheid van beschrijvingen van zaken, personen en gebeurtenissen dan aan een willekeurig literair product. Dat is omdat voor authenticiteit de werkelijkheid recht moet worden gedaan, waardoor de vrijheid ontbreekt om het verhaal naar believen naar de fantasie te vormen en op artistieke vondsten te baseren. De werkelijkheid kan in de beschrijving niet mooier worden gemaakt of anders worden voorgesteld dan hij is. Het moet, met andere woorden, naast uiteraard van het interessante van de beschreven familie, van de kwaliteit van de beschrijving komen. Daarin kan een auteur zich onderscheiden. “Broers” is een boek dat van het begin tot het eind boeit. Een goed geschreven familiegeschiedenis die met een vlotte pen wordt geserveerd.
Met haar nieuwe boek 'Broers' levert Carolijn Visser een nieuw verhaal af over een indrukwekkende familie. Deze keer die van haar zelf. Waar ik Carolijn Visser vooral kende van haar reisverhalen, heeft ze met familieverhalen de laatste jaren een boeiend nieuw genre aangeboord.
'Broers' draait het om het verhaal van haar vader Ar en zijn broers vanaf de oorlogsjaren tot de jaren 90. Van Amsterdam tot Middelburg en van Bergeijk tot Papendrecht is dit familieverhaal ook een kleine sociale en culturele geschiedenisvertelling van Nederland.
Kunst speelt in 'Broers' de hoofdrol. Religie en de Nederlandse zuilen verdwijnen steeds verder naar de achtergrond. Beroemde architecten, beeldhouwers en schilders logeren in huize Visser en kleuren de wereld waarin Carolijn Visser opgroeid.
Vooral het verhaal van broer Martin, kunstverzamelaar en revolutionair meubelontwerper in de jaren 50 en 60 van de 20e eeuw staat centraal. Al vind ik zelf Mia, vrouw van Martin, de ster van het boek. Vrijgevochten, visionair en eigenzinnig is zij de échte, beeldbepalende stem van dit tijdperk. Wat mij betreft had haar verhaal een nog veel grotere plek in dit boek verdiend!
Met 'Broers' levert Carolijn Visser weer een heel fijn boek op!
* Exemplaar ontvangen via De Club van Echte Lezers
Dit met hangen en wurgen tot het einde geluisterd tijdens het wandelen, want ik had er al zo veel tijd aan besteed dat ik er ook slecht tegen kon te stoppen. Voor wie erg geïnteresseerd is in kunst en architectuur (o.a. Karel Appel Rietveld, Aldo van Eyck, Christo, Anselm Kiefer, Martin en Mia Visser, Carel Visser, Kröller-Möller passeren de revue), is het misschien wel interessant. Ik vond het echter stomvervelend dat het continu ging over "mijn vader", "mijn moeder", "mijn grootouders" en ooms en tantes van de auteur. Het voelde als een hele lange opsomming die me op een paar kleine, korte momenten na niet wist te boeien. Merkte dat mijn gedachten vaak afdwaalden en ik dan weer een stuk terug moest. Ik vrees ook dat de combinatie van deze voice over met deze familiegeschiedenis nog een grotere ergernis in mij opriep. Geen Carolijn Visser meer voor mij en ook geen Tanneke Hartzuiker (voice over) meer.
Wat maakt dit boek bijzonder? Voor mij vooral dat het veel meer is dan een op zich al uiterst boeiende familiegeschiedenis. Dit boek laat o.a. ook zien hoe een streng protestants-christelijke overtuiging van de overgrootvader van de schrijfster, niet in de weg zit om een grote belangstelling te hebben voor kunst en in het bijzonder voor de architectuur (Berlage) Die kunstzinnige kant komt het sterkst terug bij twee van zijn zoons. De een wordt samen met zijn vrouw een wereldberoemde verzamelaar van moderne kunst, terwijl de ander internationaal erkenning krijgt als beeldhouwer. Daardoor krijgt de lezer ook een beeld van de kunstgeschiedenis van de moderne kunst in de 20ste eeuw.
Ook maatschappelijke omwentelingen in de jaren zestig en zeventig van de 20ste eeuw passeren de revue.
Om de rijke inhoud van dit boek te ontdekken is er maar een remedie; Ga dit lezen!
In het boek beschrijft de schrijver haar eigen familiegeschiedenis over de drie broers Visser, waarvan een de vader is van de schrijver, en hun familie. Het boek begint met de ontsnapping van twee van de drie broers aan hun deportatie. Vanaf daar volg je hun levens tijdens de naoorlogse wederopbouw tot aan de begin jaren 90, met een kijk in de Nederlandse kunst- en cultuurgeschiedenis en hoe de familie daar een rol in speelde. Ik vond het een verrassend boek over een heel bijzondere familie, het is helder geschreven en leest erg prettig. Het is voor het eerst dat ik een non-fictie boek lees en was blij verrast.
Aan de hand van de levensloop van haar vader en twee van zijn broers schetst Carolijn Visser een liefdevol portret van drie generaties van haar familie in een veranderend naoorlogs Nederland. Een stijlvorm enigszins vergelijkbaar met die van Geert Mak. Maar toch pakte het me niet helemaal. Wellicht omdat het bij vlagen wat teveel een opsomming van gebeurtenissen is geworden. Niet volledig geslaagd dus wat mij betreft, maar toch zeker de moeite van het lezen waard..
Soepel geschreven verhaal over haar eigen familie in de naoorlogse jaren. Kunst en de manier waarop er in de familie mee om gegaan is speelt in dit verhaal een belangrijke rol.