Türkiye'nin Soğuk Savaş Düşünce Hayatı / Antikomünizm ve Amerikan Etkisi

by Cangül Örnek

II. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle beraber Türkiye, hem iç politika hamlelerinde hem de dış politikada rotasını değiştirecek adımlar atmıştır. "İçeride" çok partili siyasi hayata yeniden geçme, "dışarıda" da ABD önderliğinde tesis edilen "hür dünya" ülkeleri arasına katılma kararı alınmıştır. ABD dostluğu, sempatisi ve mücahitliği, Kore Savaşı'na Türkiye'nin de ABD lehine asker göndermesiyle zirve noktasına vardı. Her ne kadar Kemalistler için "bağımsızlık", liberaller için "demokrasi", İslamcılar için de "mukaddesat" çok önemli olsa da Sovyetlere karşı ortak noktaları Amerikan dostluğu, sempatisi ve mücahitliği olmuştur.

Türk Sosyal Bilimler Derneği "Genç Sosyal Bilimciler" ödülünü kazanan bu çalışma, zihniyet ve toplumsal algıların nasıl oluştuğunu/oluşturulduğunu, akademik çevrelerin, dergi ve gazetelerin nasıl işlevler üstlendiğini gösteriyor. Özenle, ciddi ve emek gerektiren bir kaynak ve arşiv taramasıyla hazırlanan bu kitap, zihniyet araştırmaları ve tarihi için önemli bir çalışma...

(Tanıtım Bülteninden)

400 pages, Paperback

First published January 1, 2015

Reviews

[Eren Buğlalılar · Rating 4 out of 5]

Türkiye'nin yeni-sömürgeleşme sürecinin ekonomisine dair çok sayıda araştırma var. Yerasimos ve Avcıoğlu'nun çalışmaları en çok bilinenler. Hep deriz, "emperyalizm Türkiye'ye içsel bir olgudur." Öyleyse bu içselleşmenin yalnızca ekonomi boyutuyla sınırlı kalmamış, hukuk, eğitim, ordu, bürokrasi, medya ayağına da yayılmış olması gerekir.

Buna ilişkin sağlam kaynaklarımız yoktu. Cangül Örnek'in çalışmasıyla birlikte, artık var. Yazarın çalışması ilginç: Acaba ABD emperyalizmi Türkiye'nin düşünce hayatına nasıl, hangi somut faaliyetler ve kişilikler aracılığıyla girdi? ABD ülkede nasıl bir propaganda çalışması yürüttü, hangi ideolojik aygıtları inşa etti?

Kitabın ikinci yarısı ise, bu çalışmalar ve aygıtlarla inşa edilen yerli işbirlikçi beyinlerin, ABD'nin politikalarına nasıl hiç ses etmeden hizaya giriverdiklerini ele almış. Bu hizanın tarihsel kaynaklarına da bakmış.

Çok başarılı bir çalışma. ABD'deki arşivlere dayalı benzerlerinin, 1970, 80 ve 90'lar için de yapılması gerekli. Tek eksiğini, yazarın buradan genel bir kuramsal çerçeve çıkarmaması olarak gördüm. Oysa Türkiye modeline bakarak, emperyalizmin bir ülkeye içsel bir olgu haline gelişinin, en azından üstyapıda izlenen planın genel hatları çıkarılabilirdi.

[ehk2 · Rating 3 out of 5]

"Yazışmanın devamında Türkiye'de özel bir antikomünizm propaganda yapılmasına gerek olmadığı, Türkiye'nin antikomünist olmak için kendine özgü nedenleri olduğu ve ABD'nin bu nedenlere saygı duyması gerektiği, aksi taktirde tepki görebileceği uyarısı yer alır. Bu gerekçelere ek olarak antikomünist propagandanın, komünizmin ne olduğuna ilgi göstermeyen bir ülkede gereksiz yere merak uyandıracağı da belirtilmektedir" (s.180)

Oldukça iyi bir çalışma. Aldığı ödülden de belli. Yalnız, keşke yazar twitter'daki teşriki mesaisini Birikim dergisi yazarlarına laf atmaya daha az harcasa... Oysa ne güzel böyle uzun uzun harika bir çalışmaya imza atmışsın; ne gerek var küçük işlerle uğraşarak antipati toplamaya?

[Bulent · Rating 4 out of 5]

Soğuk Savaş'ın Türkiye'de tüm dünyadan daha önce başlayan ve ABD'nin Türkiye'ye olan ilgisinin antikomünizm ile özdeşleşerek Türkiye'de akademiden bürokrasiye nasıl şekillendiğini anlatan, eşine az rastlanan bir kitap.