«Η μελαγχολική ιστορία του μικρού καμπούρη αποτελεί σταθμό στην εξέλιξη του έργου μου». Τόμας Μαν
Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν είναι ένας νεαρός άντρας με μια ελαφριά σωματική αναπηρία, ο οποίος «αγαπούσε τρυφερά τη ζωή, που έρεε μέσα του χωρίς πολλά πάθη αλλά γεμάτη με μια γαλήνια ευτυχία». Και μολονότι έχει αποκηρύξει τον έρωτα, γοητεύεται από την Γκέρντα φον Ρίνλινγκεν που θα εισβάλει απροσδόκητα στη ζωή του και θα αναστατώσει τον μέχρι τότε ήρεμο φαινομενικά κόσμο του, ξυπνώντας μέσα του πάθη και συναισθήματα που νόμιζε ότι είχε καταφέρει να καταπνίξει. Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν, από τα πρώτα διηγήματα του Τόμας Μαν -εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1897-, παρότι δεν γνώρισε μεγάλη επιτυχία κατά την πρώτη του έκδοση, σήμερα κατέχει ξεχωριστή θέση στο έργο του, και μπορεί κανείς να αναγνωρίσει σε αυτό τα θέματα που θα απασχολήσουν τον συγγραφέα μεταγενέστερα.
Thomas Mann was a German novelist, short story writer, social critic, philanthropist, essayist, and Nobel Prize laureate in 1929, known for his series of highly symbolic and ironic epic novels and novellas, noted for their insight into the psychology of the artist and the intellectual. His analysis and critique of the European and German soul used modernized German and Biblical stories, as well as the ideas of Goethe, Nietzsche, and Schopenhauer. His older brother was the radical writer Heinrich Mann, and three of his six children, Erika Mann, Klaus Mann and Golo Mann, also became important German writers. When Hitler came to power in 1933, Mann fled to Switzerland. When World War II broke out in 1939, he emigrated to the United States, from where he returned to Switzerland in 1952. Thomas Mann is one of the best-known exponents of the so-called Exilliteratur.
«Δεν είναι η ζωή στο βάθος της κάτι καλό, ώστε να τη θεωρούμε ευτυχία;»
Ο Γιοχάνες Φρίντεμαν έχει μάθει να ζει μέσα στα όρια που του επέβαλε η ζωή. Σημαδεμένος από τη σωματική του ιδιαιτερότητα, δημιουργεί έναν κόσμο αισθητικής απόλαυσης: λογοτεχνία, μουσική και πνευματική καλλιέργεια.
Η εμφάνιση της κυρίας φον Ρίνλινγκεν λειτουργεί ως καταλύτης. Ανατρέπει την καθημερινότητά του και την εύθραυστη εικόνα που είχε κατασκευάσει για τον εαυτό του. Ισορροπεί ανάμεσα στην αποδοχή και την κρυφή λαχτάρα να αγαπηθεί.
Κατά τη γνώμη μου, εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη δύναμη της νουβέλας. Δεν μιλά απλώς για έναν ανεκπλήρωτο έρωτα. Μιλά για τη στιγμή που ένας άνθρωπος αναγκάζεται να αντικρίσει τις πιο βαθιές του επιθυμίες και να συνειδητοποιήσει πως είναι αδύνατο να τις εκπληρώσει.
Κάτω από την ήρεμη επιφάνεια της αφήγησης, κυλά ένα συνεχές υπαρξιακό ρεύμα που θέτει ερωτήματα για την αυτοεικόνα, την επιθυμία και τη μοναξιά. Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν γίνεται σύμβολο κάθε ανθρώπου που προσπάθησε να συμβιβαστεί με τις πληγές του, μόνο για να ανακαλύψει ότι καμία άμυνα δεν μπορεί να εξαλείψει την ανάγκη για αγάπη και αναγνώριση.
Πρόκειται για μια σύντομη αλλά εξαιρετικά πυκνή νουβέλα, που συνδυάζει ψυχολογικό βάθος, λογοτεχνική κομψότητα και μια σπαρακτική κατανόηση της ανθρώπινης ευαλωτότητας.
Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν σε μετάφραση Γιώργου Δεπαστα, μας γνωρίζει ένα νεαρό που η μικρή αναπηρία του, τον κάνει εσωστρεφή ώσπου νιώθει την καρδιά του να χτυπά για την Γκρέτα. Η ένταση των συναισθημάτων του τον κατακλύζει και τον κάνει να αντιδρά ίσως με το λάθος τρόπο!
"Με βλέμμα γεματο φρίκη και αγωνία έβλεπε μέσα του την εξέγερση ,την αναστάτωση και τον αναβρασμό των αισθημάτων του ,που τόσο τρυφερά τα είχε φροντίσει , που πάντα τους φερόταν τόσο γλυκά και έξυπνα .." Ο Γιοχάνες είναι ένας άνδρας 30 ετών που έχει ζήσει όλη του τη ζωή απομονωμένος ,έχει απαρνηθεί όλες τις χαρές και τις απολαύσεις που περιλαμβάνουν κόσμο και πάνω από όλα τον έρωτα ,μιας και ένα ατύχημα που είχε σαν μωρό, τον εχει αφήσει με μια σωματική αναπηρία που κάνει τους γύρω του να τον λυπούνται . Όπως συμβαίνει συχνά ,όταν αφήνεται να ρίξει μια ματιά στον έξω κόσμο ,αμέσως θαμπώνεται τόσο από την ομορφιά όσο και από τις εκπλήξεις που επιφυλάσσει η ζωή μα τελικά πληγώνεται ανεπανόρθωτα από την εικόνα του όπως αυτή αποτυπώνεται στα μάτια των γύρω του . Ο Μάνν έγραψε αυτή τη νουβέλα ως ένα από τα πρώτα έργα του και με συγκίνησε και συγκλόνισε η γραφή του και η αγωνία που δημιουργεί ως προς το τι θα ακολουθήσει και βλέποντας προς τα πού πηγαίνει η κατάσταση και πόσο θα πληγωθεί ο καημένος ο Γιοχάνες,δε μπορείς παρά να συγκινηθείς . Ήταν ένα απολαυστικό "σφηνάκι" καλής λογοτεχνίας .. Μου έδωσε πολλά vibes από το "υπόγειο" του Ντοστογιέφσκι. 🌟🌟🌟🌟🌟/5 αστέρια
Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση αποτελούν τα σημεία που εστιάζει ο Mann. Ο κύριος Φρίντεμαν υπό το «βάρος» της διαφορετικότητάς του, προσπαθεί να διατηρήσει μια ελεγχόμενη ζωή μέσα σε ένα περιβάλλον που τον περιθωριοποιεί. Ο έρωτας όμως για μια γυναίκα τ´ ανατρέπει όλα, γεγονός που επιφέρει εσωτερικές συγκρούσεις. Λόγος απλός που ρέει γοργά, αλλά παράλληλα αποκαλύπτει την ανάγκη για αποδοχή.
Εξαιρετικό δείγμα της πρώιμης γραφής του Τόμας Μαν. Μέσα από μια λιτή αλλά διεισδυτική αφήγηση, ο συγγραφέας σκιαγραφεί έναν ήρωα που μοιάζει να έλκεται αργά και αμετάκλητα προς την αυτοκαταστροφή. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του έργου είναι ότι αυτή η πορεία δεν παρουσιάζεται μόνο ως τραγική, αλλά και ως παράξενα γοητευτική, σχεδόν αναπόφευκτη.
Ο Μαν καταφέρνει, ήδη από τα πρώτα του λογοτεχνικά βήματα, να αναδείξει με ψυχολογική ακρίβεια τη σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία για ζωή, την κοινωνική αποδοχή και τις σκοτεινές εσωτερικές δυνάμεις που μπορούν να οδηγήσουν έναν άνθρωπο στην καταστροφή. Πρόκειται για ένα σύντομο αλλά ιδιαίτερα πυκνό έργο, που αφήνει τον αναγνώστη με έντονο προβληματισμό και επιβεβαιώνει το ξεχωριστό ταλέντο του Μαν.
Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν, έχει αποκηρύξει την αγάπη. Η φιλάσθενη κι ελαττωματική του όψη, και η ελαφριά του σωματική αναπηρία, επηρεάζουν βαθιά την αυτοπεποίθησή του. Κουρασμένος από τις συναισθηματικές απογοητεύσεις της ζωής, επιλέγει να μεγαλώσει απομονωμένος, βρίσκοντας παρηγοριά στην τέχνη και στη ζωγραφική, σε μια ήρεμη και ελεγχόμενη ζωή, χωρίς έντονα συναισθήματα.
Μολονότι όμως έχει αποκηρύξει τον έρωτα, η άφιξη της συζύγου του νέου συνταγματάρχη, Γκέρτα φον Ρίνλινγκεν, έρχεται να αναστατώσει τον μέχρι τότε φαινομενικά ήρεμο βίο του, ξυπνώντας μέσα του απαγορευμένα πάθη και συναισθήματα τα οποία νόμιζε πως είχε καταφέρει να καταπνίξει. Η σύγκρουση που διατελείται μέσα του, έρχεται να πάρει τελικά, την πιο τραγική τροπή.
Ένα μελαγχολικό και βαθύ διήγημα ανάμεσα στον αυτοέλεγχο κι το πάθος, τη καταπίεση των συναισθημάτων, την απομόνωση αλλά και τη τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.
Από τα πρώτα, και πλέον χαρακτηριστικά διηγήματα του Μαν, ολιγοσέλιδο και ευανάγνωστο, το οποίο καθόρισε τη θεματολογία με την οποία θα ασχολούνταν ο συγγραφέας, με απλή γραφή, αρκετό συναίσθημα, πλούσιες περιγραφές, και βαθύ αλληγορικό νόημα, με την αναπηρία του κυρίου Φρίντεμαν να λειτουργεί ως σύμβολο ψυχικής αδυναμίας και αποξένωσης. Αξίζει να διαβαστεί.
Ο πρωταγωνιστής αυτού του πρώιμου διηγήματος του μεγάλου Γερμανού συγγραφέα γεννήθηκε άτυχος, αφού ήδη από την αρχή του βίου του υπέστη μια πτώση που άφησε τα σημάδια της. Η ελαφρά δυσμορφία και οι επιπτώσεις της στην ψυχοσύνθεσή του θα τον οδηγήσουν στην απομόνωση, παρέα με τις τρεις αδελφές του. Η φύση με την αδιατάρακτη επαναληπτικότητά της θα γίνει το παράδειγμα και το καταφύγιό του. Η λέξη-κλειδί που αποτελεί την επωδό είναι «ηρεμία», η μακαριότητα εκείνου που δεν επιθυμεί, που αποφεύγει τις εντάσεις και τη βιαιότητα των συναισθημάτων, τα οποία προκαλεί η προσέγγιση και η αναγκαστική διάψευση και ματαίωση, ιδίως για έναν άνθρωπο που εκ φύσεως (σωματική αναπηρία) δεν δικαιούται να τρέφει ψευδαισθήσεις.
Τα χρόνια θα κυλήσουν ειρηνικά. Το παιδί γίνεται ενήλικας, 30 ετών πλέον, προστατευμένος στον περιφραγμένο χώρο του. Η ζωή όμως έχει τους δικούς της κανόνες και θα εισβάλλει παρακάμπτοντας με περισσή ευκολία τις τάφρους προστασίας του πρωταγωνιστή. Η νεαρή σύζυγος του Συνταγματάρχη που μόλις έφτασε στην πόλη θα ρίξει επάνω στον ήρωά μας το βλέμμα της και η δίνη θα τον ρουφήξει εντός της – ιδανική απόδειξη ότι οι οχυρώσεις τελικά δεν ήταν τίποτα περισσότερο από κυήματα φαντασίας, συγκολλημένες με τις ψευδαισθήσεις εκείνου που διέσχιζε αμέριμνα τον χρόνο απωθώντας τον υφέρποντα κοχλασμό του συναισθήματος. Εν μία νυκτί η παράδοση θα ολοκληρωθεί κι ο έρωτας θα απαιτήσει τα δικαιώματά του, αφού καμία λογική (το ύστατο καταφύγιο των απόμαχων ή των δειλών) δεν δύναται να περιορίσει τον χείμαρρο που παρέμενε σε στάση τις δεκαετίες που πέρασαν.
Φυσικά η κατάληξη δεν μπορεί να είναι αίσια, στη λογική των ρομαντικών καταβολών του πρώιμου Μαν (απόηχοι από τον «Βέρθερο» του Γκαίτε). Ο πρωταγωνιστής θα υποκύψει στη γοητεία, χωρίς όμως να αρκεστεί στον εκ του μακρόθεν και άνευ ανταπόκρισης έρωτα. Θα διαβεί τον Ρουβίκωνα, θα εκφράσει τον έρωτά του σε στιγμή αδυναμίας, κι αυτό θα τον καταστρέψει. Η νεαρή σύζυγος τον αντιμετωπίζει ως αξιοπερίεργο και θα περιγελάσει τον δύσμορφο ερωτευμένο, γκρεμίζοντας οριστικά τις ελπίδες του για ευτυχία εντός της ανθρώπινης κοινότητας. Ο εξευτελισμένος άντρας θα δώσει μόνος του το τέλος που αρμόζει στην περίσταση, αφού ουδείς επιστρέφει σε μια πρότερη κατάσταση, η οποία έχει απογυμνωθεί παντελώς από τις ψευδαισθήσεις που τη συγκάλυπταν, ακόμα και εάν χρειαστεί να πληρώσει το υψηλότερο τίμημα. Εφόσον δεν μπορείς να έχεις τη νέα ζωή που κρύβει μια αμυδρή έστω υπόσχεση ευτυχίας, προτιμότερο να μην έχεις τίποτα. Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν θα έχει ένα άδοξο τέλος, αλλά -ελάχιστη παρηγοριά αυτή-, θα παραμείνει για πάντα μικρός.
Μια αξιοπρεπής, αλλά τελικά μάλλον μέτρια ανάγνωση. Η ιστορία είναι σύντομη και έχει ενδιαφέρουσες ιδέες γύρω από τη μοναξιά, την απόρριψη και τις επιθυμίες που προσπαθούμε να καταπιέσουμε, χωρίς όμως να καταφέρει να με αγγίξει όσο περίμενα.
Το δυνατότερο σημείο της είναι οι χαρακτήρες, ιδιαίτερα ο Φρίντεμαν, που παρουσιάζεται με τρόπο ανθρώπινο και αρκετά ενδιαφέρον. Μέσα από εκείνον, η ιστορία αποκτά και τη σημαντικότερη διάστασή της: για ένα έργο γραμμένο πριν από περισσότερα από 120 χρόνια, είναι πολύ ενδιαφέρον ότι έχει ως πρωταγωνιστή έναν ανάπηρο άνθρωπο και ασχολείται με την προσπάθειά του να βιώσει κάτι τόσο ανθρώπινο και «κανονικό» όσο ο έρωτας.
Η σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία του, στην εικόνα που έχει για τον εαυτό του και στον τρόπο με τον οποίο τον αντιμετωπίζουν οι άλλοι εξακολουθεί να έχει ενδιαφέρον ακόμη και σήμερα. Παρ’ όλα αυτά, συνολικά η ιστορία δεν με κέρδισε ιδιαίτερα. Δεν ήταν κακή, απλώς δεν μου άφησε τόσο έντονο αποτύπωμα μετά το τέλος της.