Gazanfer Paşa’nın Bir İkincisi

by Selim Nüzhet Gerçek, Hasan Çelik (Günümüz Türkçesine Uyarlayan)

Sarayın başhafiyesi Gazanfer Paşa, masasındaki jurnal ve mektuplar arasında üzerinde “hususi” ibaresi yazılı bir zarf bulur. Bu imzasız mektubu yazan kişi, ısrarla görüşmek istemektedir. Gazanfer Paşa, nihayet bir akşamüzeri bu gizemli kişiyle buluşunca adeta kendisini aynada görmüş gibi irkilir. Bu şaşırtıcı benzerliğiyle Ahmet Şevki Efendi, paşaya dublörü olmayı teklif eder. Teklif Gazanfer Paşa’nın da aklına yatar. Gerekli eğitimler verildikten sonra önemsiz görüşmelere ve akraba ziyaretlerine gönderilen Ahmet Şevki Efendi, rolünü o kadar mükemmel oynar ki Gazanfer Paşa’nın eski sevgilisi Meliha Hanım ile halası Saraylı Hanım bile bu durumu fark edemez. Bu esnada Şevki Efendi ile Meliha Hanım arasında aşk belirir. Bunu öğrenen Gazanfer Paşa, dublörünü Nişantaşı’ndaki konağa çağırır. Görüşme esnasında iki el silah patlar ve ertesi sabah gazetelerde “Nişantaşı Cinayeti” başlığıyla bir haber çıkar. Olay polis için aydınlatılması gereken bir cinayetken, dublörlük sırrını bilen tek kişi Doktor Bedri Paşa içinse bir muammadır: Ölen, dostu Gazanfer Paşa mıdır, yoksa dublörü Ahmet Şevki mi?

Selim Nüzhet Gerçek, Ahmet Kâmil müstearıyla 1922 yılında İleri gazetesinde tefrika edilen Gazanfer Paşa’nın Bir İkincisi romanında aşk, kıskançlık ve intikam unsurlarıyla bezeli meraklı bir detektiflik hikâyesi anlatır.

88 pages, Paperback

First published January 1, 1922

About the author

Selim Nüzhet Gerçek (1891-1945), Türkiye bibliyografyasının kurucusu, yazar, gazeteci, çevirmen, tiyatro araştırmacısı ve matbaacı.
Türkiye’de gazetecilik, matbaacılık ve kitap basımının tarihine ve geleneksel Türk tiyatrosuna dair ciddi araştırmalar yapan ilk kişidir. Basma Yazı ve Resimleri Derleme Müdürlüğü’ndeki çalışmaları ile tanınır.
1891'de, Mahmud Celâleddin Bey ile Emine Neyyir Hanım’ın oğullarından ikincisi olarak İstanbul’da, Rumelihisarı’nda doğdu. Babası Mahmud Celâleddin Bey, II. Abdülhamid devrinde Hazîne-i Evrâk, İnsâniyet ve Cerîde adlı dergileri yayımlamış bir aydındır. Annesi Emine Neyyir Hanım, Tepedelenli Ali Paşa’nın torunudur. Selim Nüzhet'in ağabeyi ise, Cumhuriyet dönemi romancısı Abdülhak Şinasi Hisar'dır.
İsviçre'deki öğrenimini 1914'te tamamladı ancak I. Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine, savaş koşulları nedeniyle 1921’e kadar Türkiye'ye dönemedi. Bu süre içinde Fransa, İngiltere ve İtalya’dan sınır dışı edilerek İsviçre'ye gelen Cenevre, Lozan ve Neuchâtel kentlerindeki Türkler ile ilgilendi, aynı zamanda edebiyat ve tiyatro çevrelerine girdi.
Türkiye'ye döndükten sonra Yarın mecmuası (1921-1922) ve İleri gazetesinde (1922) yazılar yazmaya başladı. Kısa bir süre Dârülbedâyi’de tarihî oyunları sahneye koydu (1923). Cumhuriyet’in ilânından sonra gazetecilikten ayrıldı ve öğretmenliğe başladı. Robert College’de on yıl Türkçe ve tarih öğretmenliği yaptı.
Bu yıllarda öğretmenlik dışında tiyatro sanatı, matbaacılık, Türk el sanatları üzerine araştırmalar da yaptı ve çalışmalarını çeşitli yayın organlarında yayımladı. Örneğin 1928 yılında, Türk matbaacılığının 200. yıldönümü dolayısıyla, Tanzimat'a değin Türkiye'de açılan basımevleri üzerine bir sergi düzenledi ve Türk Matbaacılığı 200. Sene-i Devriyesi Münasebetiyle adlı kitabı yayınladı. 1938'de genişletilmiş ikinci baskısı yayınlanan bu kitap, Türkiye’de matbaacılığın tarihine ilişkin ilk eserdir. 1931'de, Takvim-i Vekayi’nin çıkarılışının 100. yılı vesilesiyle, kişisel koleksiyonundan oluşan bir sergiyi Galatasaray Lisesi'nde açıp ilk 50 yıla ait gazetelerin tümü ile, ikinci 50 yıla ait gazetelerin bir kısmını sergiledi ve Türk Gazeteciliği 1831-1931 adlı bir kitap yayınladı.
Galatasaray Lisesi’ndeki öğrencilik yıllarından itibaren geleneksel tiyatro ile ilgilenmiş, 1930'lardan itibaren bu çalışmalarını yayılamıştır. Geleneksel Türk tiyatrosunu tanıtan Türk Temaşası (1930) isimli eseri bu alandaki ilk çalışmalardandır.
1933’te, Maarif Vekâleti tarafından Cumhuriyet’in onuncu yıldönümü için Ankara’da açılması planlanan Neşriyat Sergisi'ni düzenlemekle görevlendirildi. Ankara Lisesi'nde açılan bu sergide son beş yılda yeni Türk alfabesi ile basılan kitaplar sergilendi. Selim Nüzhat Bey, sergilenen eserlerin bibliyografyasını hazırlamak işiyle de görevlendirildi. Türkiye bibliyografyası, Türk harflerinin kabulünden Cumhuriyetin onuncu yılına kadar, 1928-1933 adlı eseri meydana getirdi ve Milli Eğitim Bakanlığı bu eseri İstanbul Devlet Matbaasında bastı.
Soyadı Kanunu çıktığında, ağabeyinin soyadı olan Hisar soyadını almak yerine, İstanbul’da ilk itfaiye teşkilâtını kuran Gerçek Dâvud Ağa’ya sempati duyduğundan ve onun yaptığı gibi memlekette herhangi bir işin Gerçek Davud'u (ilk kurucusu) olmak idealini taşıdığından, "Gerçek" soyadını aldı.
Derleme Müdürlüğü görevini sürdürmekteyken, kendisine İstanbul Belediyesi Şehir Müze ve Kitaplığını düzenleme ve yönetme görevi de verildi. Bu görev kapsamında, Atatürk'ten anılar taşıyan eşyaların depolandığı, Halaskargazi Caddesi'ndeki Atatürk Evi'ni İstanbul Şehri Atatürk Müzesi'ne dönüştürerek ziyarete açtı.
12 Aralık 1945’te Abdullah Cevdet’in Cağaloğlu’ndaki İçtihad Evi’nde beyin kanaması geçirdi. Kaldırıldığı Yerebatan Sağlık Yurdu’nda öldü. Cenazesi Topkapı semtindeki Merkezefendi Kabristanı’na defnedildi.

Reviews

[Banu Yıldıran Genç · Rating 3 out of 5]

kitabı ummadığım ölçüde sevdim. 20. yüzyıl başlarında avrupa’da da pek çok eserde işlenen ikiz gibi benzeme hikayesi çok hoş bir osmanlı polisiyesi olmuş. açıkçası onca polisiye okuruyumdur beni de ters köşe yaptı :)
arka planda abdülhamit dönemi toz estiriyor. selim nüzhet gerçek, abdülhak şinasi hisar’ım kardeşi ve meslektaşım. itfaiye teşkilatını kuran gerçek davut ağa’yı çok sevdiği için gerçek soyadını almış. nefis hikaye.
kısa bir video çekeceğim bu kitap için.

[Ece · Rating 4 out of 5]

Daha önce yazarın Canvermezler Tekkesini okumuştum ve iki kitapta da tempo hiç düşmeden, su gibi akıp giden bir anlatım olduğunu söyleyebilirim.

[Orçun Güzer · Rating 5 out of 5]

İkizlik/Benzerlik/Doppelganger meselesi üstüne, 1922 gibi erken bir tarihte bu topraklarda böyle bir roman yazılmış olması bile yeterince heyecan verici. Selim Nüzhet bununla da kalmıyor, hikâyesini II. Abdülhamit'in hafiyeli/muhbirli paranoyak atmosferinde hafif bir polisiye tadıyla kurgularken, çok temel bir felsefi soruyu da okurun zihnine yerleştiriyor: Beni ben yapan nedir? Yazar olarak akıcı bir üslupla, gereksiz ayrıntılardan arınmış bir kurgu oluşturmuş; Hasan Çelik'in günümüz Türkçesi'ne uyarlaması da başarılı. Hatta yapay zekâ tasarımlı bir kapak bile bu kez isabetli olmuş, çünkü kopyadan, simülasyondan bahseden bir metin var karşımızda.

[Beyza A. · Rating 3 out of 5]

Bu birbirinin yerine geçme hikayelerinde aklıma ilk gelen kitap çocukluğumda bir yarışmada hediye olarak kazandığım Çalınan Taç olur. Selim Nüzhet Bey, Mark Twain veya bir benzerinin etkisiyle mi yazmıştır bu kısa romanı bilemiyorum ama merak dozu ayarında, severek okudum. Tam bir polisiye sayılır mı emin değilim; sonunda çözülen bir gizem, okurken düşülen ikilemlerle gerilimsiz bir polisiye denilebilir belki.

[Ilknur Kcr · Rating 4 out of 5]

Meliha konusuna takıldım..
Daha önce Canvermezler Tekkesi’ni okumuştum, Meliha bu kitapta da var; sarı saçları, güzelliği, lavanta kokusu ile .. yan karakter olarak Rami Paşa’da var aynı çevrede yaşıyorlar, Meliha evli ve bir sevgilisi de var, detaya girmiyorum Meliha’nın aşkı sebebiyle bir ölüm (bir bakış açısına göre iki de olabilir) gerçekleşiyor, bir ikilik biraz zorlarsak ! tuhaf bir ikizlik / bölünmüş benlik yorumu çıkar. Eser 1921de tefrika edilmiş, 1922de kitap olarak basılmış.

Gazanfer Paşa’nın Bir İkincisi ise 1922de tefrika edilmiş. Meliha kitabın yaşam ve arzu nesnesi, sarışın lavanta kokulu, boşanmış, bir önceki kitapta geçen süre ve dedikodular dikkate alınırsa neden olmasın.. Meliha’ya aşık olanların durumu okurlarınca malum, paralellikler var gibi.

Yazarın bilinçli bir tercihi mi bilmiyorum ama karakter geçişlerini, ortak bir evren kullanımını severim.

Kurguyu sevdim, dönem için ilginç bulduğum önceden haber verme, tehlikeyi sezdirme gibi “ …her şey düşünülmüş yalnız bir şey unutulmuştu. Yalnız olası küçük bir tehlike Bedri Paşa’nın bile aklından geçmemişti.” yazarın sesi kullanımlarını da sevdim.

[أحمد جيو حسن · Rating 3.25 out of 5]

Selim Nüzhet Gerçek’le ilk tanışmam bu romanla oldu ve açıkçası bu karşılaşma bende beklediğimden daha güçlü bir merak uyandırdı. Daha ilk sayfalarda sarayın başhafiyesi Gazanfer Paşa’nın çalışma masasında üzerinde “hususi” yazan, yeşil mürekkeple kaleme alınmış imzasız bir mektubun ortaya çıkması, gizem ve tehlike duygusunu aynı anda kuruyor. Düşünüyorum ki yazarın tiyatroya olan ilgisi de burada kendisini hissettiriyor; sahneler hızlı kuruluyor, diyaloglar olayları ilerletiyor ve gereksiz açıklamalar anlatının temposunu yavaşlatmıyor.

Roman II. Mahmud döneminde geçiyor ve merkezinde gücün içinde yaşamaktan yorulmuş Gazanfer Paşa bulunuyor. Paşa, kendisini bir makineye benzeten, devlet işlerinin ağırlığı altında kendi hayatına uzaklaşmış bir adam. Gizemli mektubun ardından karşısına kendisine tıpatıp benzeyen Ahmet Şevki Efendi çıkıyor. Maddi sıkıntılar yaşayan Şevki, Paşa’nın zaman zaman yerine geçmeyi teklif ediyor. İlk bakışta iki tarafın da kazançlı çıkacağı bir düzen kuruluyor, Gazanfer Paşa biraz olsun dinlenirken Ahmet Şevki Efendi makamın ve refahın sunduğu imkânlardan yararlanıyor. Ne yazık ki bu oyun, Şevki’nin Meliha Hanım’a ilgi duymasıyla birlikte bambaşka bir yöne ilerliyor. Aşk, kıskançlık ve intikam devreye giriyor, ardından bir ölüm yaşanıyor ve romanın temel sorusu ortaya çıkıyor, Ölen kişi gerçekten kim?

Benim için romanın en ilginç tarafı, bu sorunun polisiye bir meraktan çok kimlik meselesine dönüşmesi. Ahmet Şevki Efendi başlangıçta başkasının yerine geçerek para kazanmak isteyen bir adam gibi görünürken zamanla ödünç aldığı hayatın cazibesine kapılıyor. Gazanfer Paşa’nın yüzünü taşıyor, ardından onun hayatına da sahip olmak istemeye başlıyor. Gazanfer Paşa ise sahip olduğu güce rağmen kendi hayatını bir başkasına devretmeyi kabul ediyor. Bu kararın arkasında kötülükten çok yorgunluk var. Doktor Bedri’nin varlığı da burada önem kazanıyor. Paşa’nın yakın dostu olan Bedri, dublörlük sırrını bilen ve olayların ardından kimliğin gerçekten yüzle tanınıp tanınamayacağını sorgulayan kişi haline geliyor. Meliha ise kurulan düzenin çatlamasına yol açan karakter olarak aşk ve kıskançlık hattını güçlendiriyor.

Romanın merkezindeki soru bana göre insanı insan yapan şeyin ne olduğu. Bir insanın yüzü, adı, makamı ve çevresindeki insanların ona verdiği anlamlar başka biri tarafından taklit edilebiliyorsa kimlik ne kadar kişiye aittir? Gazanfer Paşa’nın devlet görevine indirgenmiş hayatı ile Ahmet Şevki’nin o hayata duyduğu arzu arasındaki fark, bu soruyu daha da ilginç hale getiriyor. Fiziksel benzerlik ikisi arasındaki toplumsal mesafeyi kısa süreliğine ortadan kaldırıyor. Böylece basit bir dublörlük fikri, güç, makam, rol ve kişilik üzerine düşünmeye açılıyor.

Romanın başında kurulan merak duygusunu son bölümlerde aynı güçle taşıdığını düşünmüyorum. Cinayet, kimlik ve benzerlik etrafında büyüyen gerilimin daha etkileyici bir çözüme ulaşmasını bekledim. Final bana göre romanın geri kalanına kıyasla daha zayıf kaldı ve kurulan felsefi soruların ağırlığını tam olarak karşılamadı. Kısa ve kolay okunan bir roman olmasına rağmen kimlik, güç ve başkasının hayatını yaşama arzusu üzerine düşündüren bir metin. Selim Nüzhet Gerçek’le ilk karşılaşmam açısından da benim için oldukça başarılı bir başlangıç oldu. Seksen küsur sayfalık bir romanın, kendisinden çok daha uzun bir düşünce alanı bırakabilmesi bence kitabın en değerli tarafı.

[Okan Ergul · Rating 4 out of 5]

Çok uzun ve detaylı olmamakla birlikte konseptiyle (iki kişinin aşırı benzerliğinin hikaye kurmakta kullanılması) dikkat çekiciliği yakalayan bir roman. Girişteki diyaloglar -okuru bilgilendirme amacından olsa gerek- biraz sıkıcı olsa da, sonradan ilerledikçe okunurluk artıyor; yan karakterler ve psikolojik tahliller de ileri aşamalarda hikayeyi güçlendiriyor.

[Burak Öztek · Rating 3 out of 5]

kitabın başında ne olacağını az çok tahmin ettim ama sonu cidden çok güzeldi bi sayfada gazanfer paşa diğer sayfada hayır o değil ikilemi baya iyiydii

[Tugbadursun · Rating 3 out of 5]

3.5'tan 3 😅 Yazarı ilk defa okudum, pek öyle etkileyici bir tarzı olduğunu söyleyemem. İlginç bir durum işleniyor ama eserin akışı pek olmamış. Kitap kısa olduğu için hızlı bitiyor sadece.

[Rabia · Rating 4 out of 5]

Kitabın sonu o kadar kafa karıştırıcıydı ki bitirdikten sonra bile dakikalarca oturup üzerine düşündüm.

[Sue · Rating 4 out of 5]

Hoşuma gitti; keşke ölen kim sorusu biraz daha uzun irdelenseydi…

[Büşra · Rating 5 out of 5]

"Herkes çift yaratılmıştır" sözü bu kitap için en özetlenebilir cümle olabilir. Fakat bu ikiz derecesindeki benzerlik, birbirlerinin yerine geçince de iyi mi oluyor kötü mü oluyor kitapta aslında bunun cevabını buluyoruz .
Gazanfer Paşa ve Ahmet Şevki Efendi birbirlerine tıpatıp benzeyen iki baş karakterimiz. Tip olarak benzeselerde hem yetiştikleri çevre hem de meslekleri icabı bazı karakter özellikleri birbirlerinden ayrılıyorlar ; bizlerde bu ayrımı ikisinin Meliha adında bir kadına aşık olmaları ile görüyoruz. Bu aşkın sonunda biri ölüyor ya da öldürüyor acaba hangisi ölüyor?
Eğlenceli kurgusu ile amazonda indirimli kitaplar ararken karşıma çıkan bu kitabı çok sevdim.

[cherubnessli · Rating 4 out of 5]

Dönemine göre değerlendirdiğimizde polisiye türü adına umut veren edebi eserlerden biri,Gazanfer Paşaya ikizi kadar benzediği için yerine geçen Ahmet Şevki Efendi içine düştüğü derin aşkın verdiği cesaretle işleri arap saçına döndürür ve sonrası okuru kimin gerçek Gazanfer Paşa olduğu düşüncesi ile başbaşa bırakır.Su gibi,keyifle okunası bir novella

[AHMET TAHA · Rating 5 out of 5]

Ben kitabın sonunda arka kapak yazısında okuyup merak ettiğim gizemin çözüleceğini düşünüyordum ama benim için çözülmedi. Ben hala Ahmet Şevki efendinin paşanın yerine geçtiğini düşünüyorum kadına olan soğukluğu paşayı öldürmenin verdiği vicdan azabından kaynaklanıyor olabilir

[Kamil · Rating 5 out of 5]

İlginç bir konuyu son derece akıcı işlemiş yazar. Bir çırpıda okunan sürükleyici bir novella.

[Sema Öklü · Rating 4 out of 5]

İnsan, başkasının kimliğine bürünerek gerçek bir varlık kazanamaz; sahte kimlikler er ya da geç çöker.

[Buse Güner · Rating 4 out of 5]

Aşk, aşığını tanır
“Ve istiyorum ki yaşamaya,bütün manasıyla yaşamaya başlayayım”
“İnsan geçmişi unuttukça ihtiyarlığını ispat eden delilleri de unutmuş olur”

[Gu Gu · Rating 3 out of 5]

Yani! Çok klasik bir hikaye gibi duruyor, ama değil. O zamanın cinayet romanlarına göre iyi hatta.

[Fenicka · Rating 5 out of 5]

ilginç konulu, güzel kitap

[Esi · Rating 3 out of 5]

Fikir guzel, ama edebiyat tadı eksik.

[Feride · Rating 3 out of 5]

kitap beni ters köşe yaptı ve açıkcası mutlu da etti. iyi ki okumuşum. dönemin siyasi atmosferinden de izler taşıyan çok iyi bir gizem-gerilim hikayesi olmuş.

[BaNaNA81 · Rating 3 out of 5]

2.75