Live to tell: Het verhaal van hiv en aids in Nederland

by Robbert Blokland, Matthijs Le Loux

Met hiv diende zich in de jaren tachtig een nieuw, onbekend virus aan dat vooral in de eerste jaren in Nederland duizenden dodelijke slachtoffers eiste. In de eerste jaren was een hiv- of aidsdiagnose een doodvonnis. Het zadelde met name homoseksuele mannen – maar zeker ook vrouwen – op met een stigma dat zich na decennia nog steeds moeilijk laat doorbreken. Dankzij medische vooruitgang en betere voorlichtingscampagnes veranderde dat: hiv werd een chronische en – met medicatie – niet overdraagbare aandoening. Dat maakt het makkelijk om te vergeten hoe groot de impact van de aidsepidemie in Nederland was.

Live to tell belicht iconische momenten die het Nederlandse collectieve geheugen hebben gevormd, zoals de ontroerende televisie-uitzending in 1992 waarin zanger René Klijn met Paul de Leeuw openhartig over zijn naderende dood sprak. Humberto Tan vertelt over zijn broer die aan aids overleed, prinses Mabel over haar werk als activist en long-term survivor Erwin van Rheenen over hoe het is om al 40 jaar met het virus te leven. Ook komen minder gehoorde stemmen aan bod: vrouwen, lifetime survivors die met hiv werden geboren, en migranten die in Nederland ontdekten dat ze het virus hebben.

Live to tell bevat interviews met meer dan 50 betrokkenen, van de eerste artsen die de mysterieuze nieuwe ziekte probeerden te begrijpen tot de huidige generatie die opgroeit met hiv als chronische aandoening. Het biedt zowel een historisch overzicht als persoonlijke getuigenissen van een gemeenschap die veerkracht toonde in donkere tijden.

Genres: Nonfiction

333 pages, Paperback

Published April 1, 2026

Reviews

[Tomas · Rating 4 out of 5]

Wil je meer weten over hiv in Nederland dan is dit een mooi begin, maar zeker niet het einde van een rijke geschiedenis aan verhalen over de dood, over verdriet, over gedeelde pijn, maar ook over hoop, liefde en vooral over het leven.

[Maud Stamsnijder · Rating 4 out of 5]

Super interessant, vlot geschreven en belangrijk om de geschiedenis te kennen. Dikke aanrader!

“Aids is het virus, we mijden de kroegen / Bevreesd als we zijn voor besmettingsgevaar / En het volk met de bijbel aanschouwt met genoegen / Goddank! Nederland is weer vies van mekaar!

“Leiderschap is een loos begrip als niet steeds de mens, en zeker de meest onterechte en vergeten mens, centraal staat in het doen en laten van degenen die het voor het zeggen hebben.”

[Michelle Smit · Rating 4 out of 5]

In de week dat het Aidsfonds heeft bericht dat er (in Afrika) meer baby’s met hiv geboren worden, nadat de financiering voor hiv- en aidsbestrijding is verminderd, las ik dit fascinerende en indrukwekkende boek uit. Waar ik juist in het boek bij het hoopvolle gedeelte was over de positieve ontwikkelingen van de laatste twee decennia, is de huidige werkelijkheid helaas negatiever.

Nu gaat ‘Live to tell’ over hiv en aids in Nederland, en in ons kleine stukje wereld is de hiv- en aidsbestrijding gelukkig goed geregeld. Maar dit is wel anders geweest, en hoewel het virus nu goed te behandelen is, blijven de stigma’s bestaan.

Als kind van de jaren negentig kwam ik pas in aanraking met hiv/aids toen ik geneeskunde studeerde. Daarbij leerden we wel over de aidsepidemie uit de jaren 80, maar wat ik me kan herinneren ging het vooral over de behandeling die sinds eind jaren 90 voorhanden is. Dit boek heeft me wel grondig meegenomen naar de jaren 80. Naar de angst, de vele doden, het onbegrip en hoe Nederland (en een beetje ook de rest van de wereld) met deze epidemie omging.

Het boek bevat veel ervaringsverhalen. Dat maakt dit non-fictie boek uitstekend leesbaar. Je leert veel, waarbij de medische zaken in goed begrijpbare taal worden uitgelegd, maar er is ook veel aandacht voor de context en hoe mensen de situatie ervaren hebben. Het boek is chronologisch opgebouwd en is zeer compleet. Natuurlijk gaat het over het virus, over de symptomen en over de behandeling, maar ook over hoe hiv/aids terugkomt in literatuur, in muziek en in de media. Dit zorgt er wel voor dat er op het einde iets te veel herhaling optrad, maar tegelijkertijd is het ook heel mooi dat alles gedekt is.

Dit boek creëert bewustzijn, en dat is helaas nog broodnodig: “Dat idee van dood en verderf moet verdwijnen uit het collectieve geheugen. Dat heeft niets te maken met de mensen die nu hiv hebben en die eigenlijk net zo gewoon zijn als de rest van de 17 miljoen Nederlanders.”.

Hartelijk dank voor dit recensie-exemplaar @lev_uitgevers!

[Adriënne Huizer · Rating 5 out of 5]

Een boek dat je moet lezen als je de hele geschiedenis van hiv en aids in Nederland wil weten. Het boek is opgedeeld in drie delen. Grofweg verleden, heden en toekomst. Elk deel wordt voorafgegaan door een medisch gedeelte met uitleg van artsen, onderzoekers en verpleegkundigen. Alles wordt heel duidelijk en zonder jargon uitgelegd voor iedereen die geen medische achtergrond heeft. Daarna volgen de verhalen die met dat deel van het boek te maken hebben, zoals long-term survivor Erwin van Rheenen die het als door een wonder redde tot aan de combinatietherapie die in 1996 gevonden werd. Hoe de hele uitzending van De Schreeuw Van De Leeuw met René Klijn tot stand kwam. Vrouwen zoals Reina Foppen en Marjolein Annegarn komen aan het woord over hun ervaring met aids. Humberto Tan vertelt over zijn broer. Maar ook: Peter van de Vosse die hiv van een vriendin kreeg die niet wist dat ze besmet werd en Thomas van Dun die met hiv geboren werd omdat zijn moeder niet wist dat ze het virus had. Kortom: het boek laat zien dat hiv meer is dan ‘die homoziekte’ die je krijgt door seks. En daarom snap ik ook niet dat hier op Goodreads de cover van het boek heel anders is dan de cover van het boek dat ik in mijn handen heb, want een cover met een condoom vertelt nog niet de helft van het verhaal in tegenstelling tot een rood lint met een divers palet van mensen erop en eronder die alle kanten van hiv en aids laat zien

[Janine · Rating 4 out of 5]

Wat een indrukwekkend document van een belangrijke (en voor mij op veel punten onbekende) geschiedenis. Af en toe naar mijn smaak iets te uitgebreid en gedetailleerd - sommige medische verhandelingen en uiteenzettingen over hoe hiv/AIDS terugkomt in theaterstukken, muzieknummers en films vod ik bijvoorbeeld wat droog. Daar tegenover stond dat de interviews het boek voor mij tot leven bracht: ze geven gezicht aan een geschiedenis die anders abstract zou blijven voor mij en veel van mijn generatiegenoten.

[Sam Holmes · Rating 5 out of 5]

a book everyone one should read, whatever walk of life. really easy to follow so it doesn't matter how much you know of the subject beforehand. also very interesting to read how important my home country was during this period. sad to say I knew more of the American side than my own country's.