Gekkenpraat

by Willem Frederik Hermans

Als één auteur in de Nederlandse letteren zich heeft verdiept in gekte en idiotie, in achtervolgings- en betrekkingswaan, in obsessies en hallucinaties, dan is het Willem Frederik Hermans. Al in een van zijn eerste publicaties, het verhaal `Een vacantie in de schoolkrant van het Barlaeus gymnasium, gaat het over een man die rust zoekt op het platteland, maar terechtkomt bij een boer die zijn eigen boerderij in de fik steekt. Ook zijn latere oeuvre is vergeven van dolende zielen, die stuk voor stuk geestesziek of op zijn minst geestelijk getroubleerd zijn. Van het verhaal `Atonale uit een vroege bundel als Moedwil en misverstand tot en met `Naar Magnitogorsk uit De laatste roker. De mooiste verhalen zijn samengebracht in de bloemlezing Gekkenpraat, samengesteld en van een inleiding voorzien door Hermans-biograaf Willem Otterspeer.

304 pages, Paperback

First published February 23, 2015

About the author

Willem Frederik Hermans is one of the greatest post-war Dutch authors. Before devoting his entire life to writing, Hermans had been teaching Physical Geography at the University of Groningen for many years. He had already started writing and publishing in magazines at a young age. His polemic and provocative style led to a court case as early as 1952. His caustic pieces were compiled in Mandarijnen op zwavelzuur (Mandarines in Sulphuric Acid, 1963), which was reprinted with additions a number of times. It is Hermans’s belief that in order to survive people have to create their own reality. It is inevitable that all these experiences of reality will collide. Language is essential to create order out of chaos and plays an important role in this process. In his essays on Wittgenstein, Hermans studied this problem in depth. In his novels and stories Hermans places his characters in a world of certainty for themselves but equivocal for the reader. It is in this field of tension that the intrigue in De tranen der acacia’s (Acacia’s Tears, 1949) and in De donkere kamer van Damocles (The Darkroom of Damocles, 1958) develops. Although stories such as Moedwil en misverstand (Malice and Misunderstanding) and Paranoia have a surrealistic tendency, Hermans’ novels The Darkroom Of Damocles, Nooit meer slapen (Beyond Sleep), Uit talloos veel miljoenen (From Countless Millions) are more realistic or satirical and everything in his rich oeuvre is subordinate to the author’s pessimistic philosophy.

Reviews

[Sam Kuivenhoven · Rating 4 out of 5]

Vier sterren, vooral door de hoge kwaliteit van de essays over het surrealisme, de romantiek en het existentialisme

[De Ongeletterde · Rating 2 out of 5]

Deze verzameling kortverhalen, gedichten en essays van Willem Frederik Hermans kon mij niet volledig bekoren. De kortverhalen verdwaalden soms en ik blijf een beetje op mijn honger achter. Onder de gedichten zaten er die ik wel kon smaken, andere bleven te hermetisch voor mij. Vooral genoten heb ik van de essays, over literatuur. Hoewel ik soms over het onderwerp niets tot weinig afwist (zoals over de schrijver Milosz), zijn ze zo mooi en wervend geschreven dat ik vrijwel meteen zin krijgt om de werken waarover het gaat op mijn to-read-lijstje te zetten.

[André · Rating 4 out of 5]

Citaat : In de vroegte werd de klok geluid: er was brand. Ik had mij niet uitgekleed en was spoedig buiten, spoedig meegevoerd door de schreeuwende boeren. Toen zij daar kwamen wat het te laat. Alleen huisraad-hoe weinig -werd nog gerrd. De idioot stond naast mij. Ik hield hem bij de hand en frommelde zijn vingers zacht als een lege lere handschoen. uit Een vacantie
Review : Het thema van de Boekenweek 2015 was waanzin. Daardoor wordt deze 'Gekkenpraat' van W.F. Hermans, een posthume uitgave van verhalen, gedichten en essays plots brandend actueel. Maar eigenlijk kan dat van alle werken van W.F. Hermans gezegd worden, aangezien zijn scherpe stijl en zijn verontrustende verhalen universeel zijn. Als één auteur in de Nederlandse letteren zich heeft verdiept in gekte en idiotie, in achtervolgings- en betrekkingswaan, in obsessies en hallucinaties, dan is het Willem Frederik Hermans. Al in een van zijn eerste publicaties, het verhaal `Een vacantie' in de schoolkrant van het Barlaeus gymnasium, gaat het over een man die rust zoekt op het platteland, maar terechtkomt bij een boer die zijn eigen boerderij in de fik steekt. Ook zijn latere oeuvre is vergeven van dolende zielen, die stuk voor stuk geestesziek of op zijn minst geestelijk getroubleerd zijn. Van het verhaal `Atonale uit een vroege bundel als Moedwil en misverstand tot en met `Naar Magnitogorsk uit De laatste roker.



De mooiste verhalen zijn samengebracht in de bloemlezing Gekkenpraat, samengesteld en van een inleiding voorzien door Hermans-biograaf Willem Otterspeer. 'Gekkenpraat' is een allegaartje van geschriften van Hermans, met een focus op zijn vroege werken. We vangen onze lectuur aan met essays en korte verhalen die hij schreef in zijn middelbareschooltijd. In de inleiding van Hermansspecialist Willem Otterspeer vernamen we al dat het vroegste werk van Hermans heel wat van zijn kenmerkende stijl bevat. De lezer kan dat alleen maar beamen. In een verhaal zoals 'Vacantie' (de oude spelling moeten we er helaas wel bijnemen) weerklinkt immers de eenzaamheid en de absurditeit van zijn latere novelle 'Het behouden huis'. Ook Hermans' lovende woorden over Edgar Allan Poe in het essay 'Thrillers' biedt een inkijk op zijn literaire voorbeelden. Dat geldt eveneens voor andere essays over Camus, Multatuli, Céline en Kafka.



De gedichten van Hermans vormen een aangename afwisseling in de bloemlezing, maar verstoren soms wel het ritme van de verhalen en de essays. Die laatste twee sluiten inhoudelijker namelijk meer bij elkaar aan. Hoewel Hermans geen bekend dichter is en vrij klassieke gedichten produceerde, heeft hij ook duidelijk talent voor poëzie. Verwacht echter geen liefdespoëzie of bevlogen lyriek, maar veeleer gebalde, klassieke verzen waarin de oorlog een grote aanwezige is. Hermans blijft toch op z'n best wanneer we zijn verhalend proza lezen. Hoewel hij in deze vroegere verhalen aanzienlijk meer beschrijvingen gebruikt, is het stuk voor stuk beklijvend proza. Het oeuvre dat Hermans tot stand heeft gebracht en de tragische levensvisie die erin tot uiting komt zullen indrukwekkend blijven in de geschiedenis van de Nederlandse literatuur.

[Jerobeam · Rating 3 out of 5]

Deze nieuwe bundel bevat verhalen van W.F. Hermans uit de tijd vóór hij beroemd werd. Het is verbijsterend om te merken dat de verhalen die hij als tiener schreef al helemaal de kenmerken van de latere schrijver dragen en dat ze - kort gezegd - eigenlijk gewoon briljant zijn. Een wonderkind of een total loss? Het eerste, zonder enige twijfel.

De bundel bevat ook gedichten en opstellen, maar het zijn vooral de verhalen die me aanspreken. Enkele ervan werden nog niet eerder in boekvorm gepubliceerd, andere wel, zoals de geniale novelle 'Het behouden huis'. Van de Grote Drie beschouwde ik vroeger Reve zonder twijfel als de grootste, maar tegenwoordig ben ik steeds meer geneigd om Hermans op die plek te stellen.