Pewnego dnia 1890 roku z polskich wsi zaczęli znikać chłopi. Najpierw grupki młodych mężczyzn, później rodziny z dziećmi. W niektórych częściach kraju pustoszały całe powiaty. Chłopi pakowali dobytek, wychodzili z domów i ciągnęli w stronę morza, ponieważ gdzieś daleko czekała na nich Brazylia – kraina wolności i dostatku.
Chociaż nie bardzo rozumieli, czym jest i gdzie leży owa „Brazylia”, podejmowali ryzyko i ruszali w drogę. Ludzie, którzy nigdy nie opuszczali rodzinnych wiosek, teraz przemierzali bezdroża i przedzierali się przez kolejne europejskie granice, nocowali w przydrożnych rowach i przytułkach wielkich miast. Pokonywali tysiące mil morskich, przerażeni wściekłością oceanu i wpatrzeni w toń, w której szukali stworów z opowieści i legend. Brnęli przez gąszcz tropikalnej puszczy, równie często zmagając się z dzikimi zwierzętami, co z jej rdzennymi mieszkańcami, na których ziemie wkraczali.
Brazylia okazała się bardzo odległa od roztaczanej przed nimi wizji ziemskiego raju. Ale polscy chłopi nie wierzyli w raj. Ci, którzy przeżyli, dostali to, po co udali się na drugi koniec świata: wolność.
Lubię, gdy książka odsłania przede mną nieznaną kartę historii. Tak jest w przypadku „Za chlebem” Wojciecha Lady. Nie wiedziałem wcześniej, że od 1890 roku z ziem polskich, wciąż pod zaborami, wyruszały całe rzesze pańszczyźnianych chłopów w podróż do Brazylii.
Liczyli na lepszy los dla siebie i swoich rodzin, a jeśli nie na dostatek, to przynajmniej na wolność, której nie mieli w kraju. W tym czasie w Brazylii zniesiono niewolnictwo i pojawił się pomysł, by pozyskać nową siłę roboczą. Rozpoczął się więc swoisty marketing obiecujący lepszą przyszłość ludziom, którzy często nawet nie wiedzieli, dokąd płyną.
Sama podróż nie była jednak romantyczną wyprawą za tytułowym chlebem. Emigranci musieli dawać łapówki, nocować w prowizorycznych warunkach i znosić trudy rejsu, chorobę morską oraz liczne dolegliwości. Ci, którzy przeżyli, docierali do kraju dalekiego od obiecanego raju. Czekał na nich trudny klimat, nieprzyjazna przyroda i choroby.
Dla wielu była to jednak lepsza perspektywa niż pozostanie pod zaborem. Relacje z tej wyprawy poznajemy dzięki Adolfowi Dygasińskiemu, który wyruszył w podróż jako dziennikarz. To z jego zapisków wyłania się obraz trudów, decyzji i konsekwencji emigracji. Śledzimy też losy konkretnych postaci, jak choćby Macieja.
Autor przytacza wiele mało znanych faktów i szeroko osadza historię w realiach epoki rewolucji przemysłowej. Nie zgadzam się jedynie z tezą, że pańszczyźniani chłopi dzielili dokładnie ten sam los co niewolnicy.
Mimo ciężaru tematu książkę czyta się szybko i z dużym zainteresowaniem. Widać solidny research, a liczne czarno-białe fotografie dodatkowo wzbogacają wydanie. „Za chlebem” to bardzo dobry reportaż, który zrobił na mnie duże wrażenie. Polecam.
Egzemplarz otrzymałem w ramach współpracy barterowej z wydawnictwem @wielkalitera
Bardzo nierówna książka - temat ciekawy i obiecujący do opracowania, wykonanie raczej średnie. Szkoda, bo jak sam autor zauważa, historia polskich chłopów w Ameryce Południowej wymaga dopowiedzenia.