Nooit op de knieën. Marcus Bakker (1923-2009): communist en parlementariër

by Leo Molenaar

Marcus bakker was een joviale jongen, verzot op boeken en op corresponderen. Zijn helden waren Ter Braak en Du Perron, zijn werkweek zat vol activiteiten voor de blauwe jeugdbeweging. Daar ontmoette hij ook zijn latere levensgezellin Els Ezerman, dochter van een bekend toneelspeler. Politiek hoorde niet bij hun leven.

De oorlog veranderde alles. Bakker maakte kennis met twee joodse onderduikers die later werden verraden en afgevoerd. Daarop sloot hij zich aan bij het verzet en bij de CPN. Tijdens het laatste oorlogsjaar had hij de illegale leiding in de Zaanstreek. Op 5 mei 1945 besloot hij nooit meer bang te zijn.

Zijn studie Nederlands gaf hij eraan. Hij werd journalist en vervolgens hoofdredacteur van de grootste krant van Nederland, De Waarheid, en in 1956 lid van de Tweede Kamer. Toen hij daar voor het eerst sprak, liep de zaal demonstratief leeg. Maar toen hij 25 jaar later jubileerde, onderbrak het kabinet een zitting om hem te kunnen feliciteren. Marcus Bakker was uitgegroeid tot een begrip. Als parlementariër behandelde hij tal van onderwerpen die vaak nog merkwaardig actueel zijn.

In dit boek beschrijft Leo Molenaar hoe Bakker langzaam maar zeker de spil werd van de CPN. Ook de conflicten binnen de partij komen aan de orde, evenals Bakkers kritische onderzoek naar de rol van de CPN in de oorlog. Molenaar sprak met familie en tijdgenoten en komt met nooit eerder gepubliceerde feiten uit het roerige leven van Bakker en zijn partij.

400 pages, Paperback

First published January 1, 2015

Reviews

[Peter]

Hele kort: Misschien is Molenaar niet de voor de hand liggende biograaf: zelf CPN-bestuurder geweest en bewonderaar. In veel van de zaken die voorbij komen in het boek heeft hij, noodgedwongen omdat het verleden een grote rol bleef spelen in de CPN, een standpunt moeten bepalen. Het partijbestuur is niet de rustige omgeving om een zaak helemaal uit te zoeken.

Veel discussies herinner ik me ook en dat zijn niet de beste herinneringen. Hoe kan het dat een partij die op twee belangrijke, zeer belangrijke zaken uit de twintigste eeuw een dapper en achteraf ook correct antwoord had: WOII en dekolonisatie (Indonesië) hier zoveel last en ellende van heeft ondervonden? Voor groot deel kwam dit door het felle anticommunisme, van alle partijen, maar zeker van de PvdA die op beide punten een zeer slecht track record had. Maar ook het eigen Stalinisme en de zeer onduidelijke partijstrijd en ruzies hebben een grote rol gespeeld. Toch was ik verbaasd over de grote rol die de BVD heeft gespeeld in de grote scheuring van 1958. De jongeren in de CPN dachten toch stiekem dat het niet zo'n vaart had gelopen met de inmeng van de geheime diensten, dat het om beperkte gevallen ging opgeblazen werd door de oude garde, maar in een recent proefschrift is gebleken dat het veel verder was gegaan dan zelfs de oude garde in hun zwartste fantasie had gedacht. Eigenlijk gaat het nog door want er wordt wel gepubliceerd uit de afgeluisterde gesprekken van Paul de Groot, zonder dat er openbaar is wat er precies aanwezig is en wat er meer naar buiten gebracht kan worden.

Een leuk puntje: in de jaren zestig stelt de CPN voor om het aardgas te nationaliseren, natuurlijk. Maar zij stelden ook voor een fonds in te stellen om de verzakkingen ten gevolge van de winning te bekostigen. Beide voorstellen afgewezen, natuurlijk.