What do you think?
Zwarte Zwanen Scholen
In dit boek gaat Iliass El Hadioui naar analogie met de ‘Black Swan Events’ dieper in op het fenomeen van de zwarte zwanen scholen. Scholen die tegen alle verwachtingen in, erin slagen kinderen uit vaak kapitaalarmere milieus een grote leerontwikkeling te gunnen.
136 pages, Paperback
First published January 1, 2026
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 3 of 3 reviews
August 30, 2026
In 'Zwarte zwanen scholen. Ik, wij en de cultuur van hoge verwachtingen' bouwt Iliass El Hadioui verder op de ideeën uit zijn eerdere boeken 'Switchen en klimmen' en 'Grip op de mini-samenleving'. Ook zijn bekende theatermetafoor blijft aanwezig: het klaslokaal is het podium waarop het onderwijs plaatsvindt, maar minstens even belangrijk zijn de coulissen waar leraren elkaar ontmoeten, over hun onderwijs spreken en van elkaar leren.
Nieuw is het beeld van de "zwarte zwanenschool". El Hadioui ontleent de term aan de zogenaamde "black swan events": gebeurtenissen die volgens onze verwachtingen nauwelijks mogelijk lijken en zich toch voordoen. Zwarte zwanenscholen zijn scholen die tegen de statistische verwachtingen in sterke leerresultaten boeken met leerlingen die bijvoorbeeld uit kapitaalarme milieus komen of met een leerachterstand aan hun schoolloopbaan beginnen. Ze bewijzen dat afkomst geen bestemming hoeft te zijn.
El Hadioui vertrekt daarbij van drie ondermijnende trends die leerlingen kunnen verhinderen om op de transformatieve schoolladder te klimmen. Daartegenover plaatst hij de klas als een transformatieve mini-samenleving, waarin hoge verwachtingen niet alleen worden uitgesproken, maar ook daadwerkelijk voelbaar zijn in het handelen van de leraar. Interessant is dat hij hoge verwachtingen niet gelijkstelt aan een harde prestatiecultuur. Het gaat er net om leerlingen te laten geloven dat ontwikkeling mogelijk is en hen vervolgens het onderwijs te bieden dat die ontwikkeling mogelijk maakt.
Maar goede lessen ontstaan volgens El Hadioui niet alleen op het podium. Misschien ligt de belangrijkste boodschap van het boek wel in de "coulissen". Leraren moeten tijd, ruimte en infrastructuur krijgen om elkaars lessen te observeren, feedback te geven en een professionele dialoog te voeren. Zo groeit niet alleen de "teacher self efficacy" — het vertrouwen van de individuele leraar in het eigen kunnen — maar ook de "collective teacher efficacy": het gezamenlijke geloof van een team dat het verschil kan maken voor leerlingen. De stap van ik naar wij is dan ook een van de centrale bewegingen in het boek.
Daar zag ik tijdens het lezen een interessante parallel met 'Het ABC van motivatie in onderwijs' van Maarten Vansteenkiste en Bart Soenens. Hun autonomie, verbondenheid en competentie gelden in de eerste plaats als psychologische basisbehoeften van leerlingen, maar zijn evengoed herkenbaar in de professionele cultuur die El Hadioui beschrijft. Leraren hebben autonomie nodig om professioneel te kunnen handelen, verbondenheid om samen te leren en competentie om te ervaren dat hun handelen effect heeft. Sterke coulissen creëren zo de voorwaarden voor sterke leraren, en sterke leraren creëren op hun beurt een klasomgeving waarin leerlingen kunnen groeien.
Als schoolleider vind ik precies dat bijzonder interessant aan dit boek. Een cultuur van hoge verwachtingen bouw je niet door leraren simpelweg te vragen hogere verwachtingen van hun leerlingen te hebben. Je moet ook de professionele omgeving creëren waarin leraren samen kunnen onderzoeken hoe ze die verwachtingen in de klas waarmaken. Lesobservatie, professionele dialoog en samen reflecteren op onderwijs zijn dan geen extra's naast het lesgeven, maar voorwaarden voor beter onderwijs.
'Zwarte zwanen scholen' is een compact boek, maar bevat een ambitieuze boodschap. Kansenongelijkheid is reëel, maar mag geen excuus worden om onze verwachtingen bij voorbaat naar beneden bij te stellen. Sommige scholen slagen erin leerlingen veel verder te brengen dan hun uitgangspositie doet vermoeden. El Hadioui draait daarom de vraag om: niet waarom deze leerlingen ondanks hun achtergrond zo goed presteren, maar wat deze scholen doen waardoor hun leerlingen zo sterk kunnen groeien. Misschien moeten zwarte zwanen uiteindelijk helemaal niet zo uitzonderlijk blijven.
Nieuw is het beeld van de "zwarte zwanenschool". El Hadioui ontleent de term aan de zogenaamde "black swan events": gebeurtenissen die volgens onze verwachtingen nauwelijks mogelijk lijken en zich toch voordoen. Zwarte zwanenscholen zijn scholen die tegen de statistische verwachtingen in sterke leerresultaten boeken met leerlingen die bijvoorbeeld uit kapitaalarme milieus komen of met een leerachterstand aan hun schoolloopbaan beginnen. Ze bewijzen dat afkomst geen bestemming hoeft te zijn.
El Hadioui vertrekt daarbij van drie ondermijnende trends die leerlingen kunnen verhinderen om op de transformatieve schoolladder te klimmen. Daartegenover plaatst hij de klas als een transformatieve mini-samenleving, waarin hoge verwachtingen niet alleen worden uitgesproken, maar ook daadwerkelijk voelbaar zijn in het handelen van de leraar. Interessant is dat hij hoge verwachtingen niet gelijkstelt aan een harde prestatiecultuur. Het gaat er net om leerlingen te laten geloven dat ontwikkeling mogelijk is en hen vervolgens het onderwijs te bieden dat die ontwikkeling mogelijk maakt.
Maar goede lessen ontstaan volgens El Hadioui niet alleen op het podium. Misschien ligt de belangrijkste boodschap van het boek wel in de "coulissen". Leraren moeten tijd, ruimte en infrastructuur krijgen om elkaars lessen te observeren, feedback te geven en een professionele dialoog te voeren. Zo groeit niet alleen de "teacher self efficacy" — het vertrouwen van de individuele leraar in het eigen kunnen — maar ook de "collective teacher efficacy": het gezamenlijke geloof van een team dat het verschil kan maken voor leerlingen. De stap van ik naar wij is dan ook een van de centrale bewegingen in het boek.
Daar zag ik tijdens het lezen een interessante parallel met 'Het ABC van motivatie in onderwijs' van Maarten Vansteenkiste en Bart Soenens. Hun autonomie, verbondenheid en competentie gelden in de eerste plaats als psychologische basisbehoeften van leerlingen, maar zijn evengoed herkenbaar in de professionele cultuur die El Hadioui beschrijft. Leraren hebben autonomie nodig om professioneel te kunnen handelen, verbondenheid om samen te leren en competentie om te ervaren dat hun handelen effect heeft. Sterke coulissen creëren zo de voorwaarden voor sterke leraren, en sterke leraren creëren op hun beurt een klasomgeving waarin leerlingen kunnen groeien.
Als schoolleider vind ik precies dat bijzonder interessant aan dit boek. Een cultuur van hoge verwachtingen bouw je niet door leraren simpelweg te vragen hogere verwachtingen van hun leerlingen te hebben. Je moet ook de professionele omgeving creëren waarin leraren samen kunnen onderzoeken hoe ze die verwachtingen in de klas waarmaken. Lesobservatie, professionele dialoog en samen reflecteren op onderwijs zijn dan geen extra's naast het lesgeven, maar voorwaarden voor beter onderwijs.
'Zwarte zwanen scholen' is een compact boek, maar bevat een ambitieuze boodschap. Kansenongelijkheid is reëel, maar mag geen excuus worden om onze verwachtingen bij voorbaat naar beneden bij te stellen. Sommige scholen slagen erin leerlingen veel verder te brengen dan hun uitgangspositie doet vermoeden. El Hadioui draait daarom de vraag om: niet waarom deze leerlingen ondanks hun achtergrond zo goed presteren, maar wat deze scholen doen waardoor hun leerlingen zo sterk kunnen groeien. Misschien moeten zwarte zwanen uiteindelijk helemaal niet zo uitzonderlijk blijven.
April 17, 2026
‘Het menselijk kapitaal in termen van de kennis en vaardigheden van de individuele docent om zich te verhouden tot de eigen mini-samenleving van de klas, en de daar aanwezige mechanismen, dient in de coulissenruimte ‘opgetild’ te worden naar een collectief niveau door de circulatiekracht van het sociaal kapitaal in hun nabije netwerk van collega’s, die individuele docenten toegang biedt tot elkaars menselijk kapitaal, opdat zij kunnen leren van en via elkaar.’
Deze zin illustreert El Hadioui's manier van schrijven en denken. Het is de enige reden dat ik dit boekje geen vijf sterren geef: vind het zonde dat de taal - hoewel rijk en prachtig - afleidt van zijn zeer belangrijke bevindingen en boodschap. Het is wel een aanrader, zeker voor wie in en om het onderwijs werkt. Op mijn blog vertel ik waarom: https://verzameldezinnen.nl/2026/04/1...
Deze zin illustreert El Hadioui's manier van schrijven en denken. Het is de enige reden dat ik dit boekje geen vijf sterren geef: vind het zonde dat de taal - hoewel rijk en prachtig - afleidt van zijn zeer belangrijke bevindingen en boodschap. Het is wel een aanrader, zeker voor wie in en om het onderwijs werkt. Op mijn blog vertel ik waarom: https://verzameldezinnen.nl/2026/04/1...
September 20, 2026
Elke leraar moet dit lezen.
Displaying 1 - 3 of 3 reviews