Schijnwereld: Filmkritieken 1919-1935

by Joseph Roth

'Ik heb helemaal geen affiniteit met de film,' schrijft Joseph Roth in een brief uit 1936 aan Stefan Zweig. In zijn schotschrift De Antichrist (1934) veroordeelt Roth de film zelfs als een bedrieglijke 'schijnwereld' waarbij Hollywood wordt gepresenteerd als een "Höllewood", een plek waar de hel woedt. Niettemin spreekt uit tientallen scènes in zijn romans een bijna onstuitbare fascinatie voor de schimmen op het filmscherm en de roes van de bioscoopervaring.

Bovendien werkte Roth mee aan een drietal filmscenario's en was hij auteur van meer dan honderd filmkritieken, die hij in de jaren 1920 en 30 publiceerde in Duitstalige kranten en vakbladen. Naast besprekingen van beroemde meesterwerken van onder meer Charlie Chaplin, René Clair, Sergei Eisenstein, Robert Flaherty, Fritz Lang en F.W. Murnau, omvatten Roths filmkritieken ook intrigerende overpeinzingen over de aard van het medium, over de voorliefde voor clichés en kleine gestes, over censuur en propaganda, over het bioscooppubliek, over de spanning tussen kunst en vermaak en over diva's en dieren op het grote doek.

Schijnwereld bevat een ruime selectie van Joseph Roths artikels en essays over film. Vertaald door Els Snick, oprichter van het Joseph Roth Genootschap, en van een nawoord voorzien door Steven Jacobs, kunsthistoricus gespecialiseerd in film.

322 pages, Kindle Edition

Published April 17, 2026

About the author

Joseph Roth, journalist and novelist, was born and grew up in Brody, a small town near Lemberg in East Galicia, part of the easternmost reaches of what was then the Austro-Hungarian empire and is now Ukraine. Roth was born into a Jewish family. He died in Paris after living there in exile.

http://www.josephroth.de/

Reviews

[Eline]

📖 Recensie – Schijnwereld van Joseph Roth, uitgeverij @borgerhofflamberigts @borgerhofflamberigtsliteratuur


Schijnwereld laat een minder bekende kant zien van Joseph Roth: die van filmcriticus. Roth veroordeelt film als een misleidende illusie , een “schijnwereld” en zelfs “Höllewood” wat blijkt uit deze bundel, maar waar hij ook een diepe fascinatie heeft voor het medium.


De kracht van het boek zit in de korte essays. Roth wantrouwt film als massamedium dat mensen kan bedriegen, maar tegelijkertijd is hij gefascineerd door de magie van het witte doek. In zijn kritieken over regisseurs en makers zoals Charlie Chaplin en Fritz Lang toont hij zich scherpzinnig en analytisch. Hij kijkt niet alleen naar films als kunstwerken, maar ook naar wat ze zeggen over de samenleving van zijn tijd.


Wat dit boek speciaal maakt, is dat Roth verder gaat dan gewone filmrecensies. Hij reflecteert op thema’s als propaganda, censuur en de rol van het publiek. Tegelijk voelt het boek niet als een geheel dat je in één keer uitleest. Het is eerder een bundel om af en toe in te bladeren, waarbij je telkens een tekst oppikt. Juist daardoor roept het een zekere nostalgie op naar de vroege filmwereld en de bioscoopervaring van toen.


Persoonlijk is dit niet meteen een boek waar ik snel naar zou grijpen, zeker omdat het geen doorlopend verhaal biedt. Toch zitten er verrassend interessante stukken in die je blik op film kunnen verruimen. Vooral lezers met een interesse of achtergrond in film, media of cultuur zullen hier meer uithalen dan de gemiddelde lezer.


Conclusie:

Schijnwereld is geen toegankelijke pageturner, maar wel een interessante en soms verrassende bundel. Het is vooral geschikt om in stukjes te lezen en zal vooral aanspreken bij liefhebbers van film en cultuurgeschiedenis.