De toekomst van de literatuur

by Ilja Leonard Pfeijffer

Welke taak hebben schrijvers en uitgevers (en hebben de literatuur en de kunst in het algemeen) in het huidige tijdsgewricht dat op verschillende manieren en om verschillende redenen in een steeds vijandiger cultureel klimaat lijkt te resulteren?

Het bedachtzame antwoord – in deze Joost Zwagerman Lezing 2025 – is een indrukwekkend en krachtig pleidooi voor de relevantie van literatuur: ‘We dienen met trots te beseffen dat wij de schatbewaarders zijn van het geheugen van menselijke ervaringen en we dienen ons bewust te zijn van de verantwoordelijkheid die wij hiermee dragen in verwarrende en onzekere tijden, waarin grote behoefte bestaat aan waarachtigheid en waarheid.’

60 pages, Hardcover

First published April 23, 2026

About the author

Ilja Leonard Pfeijffer is a poet and writer. Distinguished in nearly every genre imaginable, he is one of the most celebrated authors of the Dutch language and is recognized as one of the most compelling voices in contemporary Dutch literature. He has more than forty titles to his name, including poetry, novels, short stories, plays, essays, scientific studies, columns, translations and anthologies. Exhibiting a powerful style and classical command of form, his work has contributed to literary revival and growing engagement, both of which are explicitly expressed in his work as a columnist and television documentary maker as well.

Reviews

[Chris · Rating 4 out of 5]

Zoals je dat van hem verwacht houdt Ilja Leonard Pfeijffer met deze Joost Zwagerman Lezing 2025 een gloedvol en retorisch pleidooi voor de rol van de literatuur in ons bewogen en dolgedraaid tijdsgewricht. Met het zwaard en de filosofie van de samoerai, een rol die hem letterlijk en figuurlijk op het lijf geschreven zit, wijst en raakt hij twee belangrijke strijdpunten aan die momenteel danig in de verdrukking zijn geraakt: waarachtigheid en aandacht.

De waarachtigheid die de literatuur als kunstvorm bij uitstek kan bieden, schuilt volgens hem in de menselijke ervaring die doorheen de geschiedenis alleen in taal kan worden bewaard. Voor dat pleidooi laat hij zijn dierbare Alkibiades nog even opdraven. Voor de aandachtsstrijd haalt hij de samoerai-termen zanshin en mushin boven als remedie, met het lezen als de meest eenvoudige oefening om scroll-verslaving, concentratiestoornissen en brainrot te elimineren. Dankzij Goodreads weet ik dat hij o.a. Byung-Chul Han gelezen heeft en dat schemert hier door.

Het mooie eraan, behalve zoals altijd zijn zwierige pen, is dat Ilja die strijd niet alleen als schrijver wil voeren, maar het net zo goed de taak noemt van uitgevers, vormgevers, boekhandelaars, literair agenten, publiciteitsmedewerkers, managers, bibliothecarissen én wij, de lezers. Ik zou daar graag nog leraars aan toevoegen, want al zowat mijn hele loopbaan voel ik me ook een soort samoerai die strijdt voor het plezier en de rijkdom van taal en het genot van lezen voor kinderen en jongeren van 6 tot 18 jaar, met dagelijkse leeskwartieren die als een zen-moment aandacht en rust creëren.

[Veronique Nolens · Rating 5 out of 5]

Uiteraard wilde ik als boekhandelaar deze lezing van Pfeijffer direct met volle aandacht lezen. Ik heb dat dan ook tweemaal gedaan, in volle focus.
Mushin en Zanshin indachtig geef ik de auteur de volle 5 sterren. Enkel toch een bemerking naar de uitgever toe: jammer van de 2 kleine taalslordigheden. Normaal stap ik daar makkelijk overheen en vind ik dat ook niet zo storend. Waarom maak ik er dan nu melding van? Omdat het net één van de punten is die Pfeijffer beklemtoont: “ een literaire tekst is minstens net zo heilig en het is dus heiligschennis wanneer een uitgeverij deze met typfouten en al achteloos op de markt plempt met een kaftje erom dat door een verveelde vormgever in vijf minuten in elkaar is geflanst op basis van een stockfoto, om het boek vervolgens liefdeloos aan zijn lot over de laten.”
Voor alle duidelijkheid cover, boekje en vooral inhoud zijn mooi en absoluut niet liefdeloos, enkel de taalfoutjes kregen even een andere betekenis voor mij toen ik deze zin las. Maar ik bedek ze graag met de mantel der liefde want ik vond het meer dan inspirerend om dit te mogen lezen.

[Nadia Aldelhof · Rating 4 out of 5]

Meenemertje om bij de Pfeijffer-collectie te zetten, maar zeker eentje dat de volle aandacht verdient. Kort maar krachtig.
Zo jammer dat er toch enkele typfouten zijn ingeslopen (=heiligschennis cfr Pfeijffer).

[Mario Reijnen · Rating 5 out of 5]

Zorgvuldige en prachtige uiteenzetting met een evenzo treffend slot. Met volledige aandacht en zeer graag gelezen!

[Milan · Rating 5 out of 5]

Mooie en krachtige lezing. Zoals gebruikelijk een combinatie van narratief met inhoud, passende anekdotes en subtiele kwinkslagen. TLDR: heb aandacht.

Tot slot stiekem zeer benieuwd naar beelden van de auteur met katana 👌🏼🥷

[Olivier · Rating 4 out of 5]

Laat ons als boekenliefhebbers afspreken dit allen uit het hoofd te leren om het te kunnen reciteren als iemand gemene dingen zegt over boeken en schrijvers.

[Maité Leyns · Rating 5 out of 5]

Als bibliotheekmedewerker echt een aanrader! Wij zijn de schatbewaarders en we mogen er trots op zijn. Onze corebusiness is aandacht! Prachtig.

[Ilias Vdm · Rating 4 out of 5]

Leuk om te lezen. Na inleiding van mieke maaike te lezen ben ik beetje fan aan het worden van pfeijfer

[Irene · Rating 4 out of 5]

Een krachtig, prachtig pleidooi voor de relevantie van literatuur.

[Els Lens · Rating 3 out of 5]

Ik las "De toekomst van de literatuur" van Ilja Leonard Pfeijffer.
Het e-book telt 28 bladzijden, maar de eigenlijke tekst begint op blz 7 en eindigt op blz 19.  Twaalf bladzijden dus.
Het kost ook maar 3,99 euro.
Citaat:
"Het lezen van een boek is een heel erg extreme manier van offline zijn. Onze business voorziet precies in de fundamentele grondstof die een grote zeldzaamheid is geworden. Wij leveren het magische product dat van jachtigheid, oppervlakkigheid en afleiding geneest en dat mensen in staat stelt om zich van consumenten te transformeren in lezers en om zodoende langdurig de vergeten weldaad te ervaren van aandacht.
In een wereld die voortdurend om aandacht jengelt in de vorm van views, clicks en likes, maar die zijn aandacht niet langer dan een handvol seconden op één ding gericht weet te houden, kan literatuur een broodnodig tegenwicht bieden..."

[Henk Kleij · Rating 3 out of 5]

Aardige toespraak, maar voegt weinig toe aan de essays in Absolute Democratie. Ik heb Pfeijffer gezien bij één van de lezingen/interviews over Alkibiades en daar zaten sterkere uitspraken in dan in deze uitgeschreven lezing.

[Mahatma · Rating 4 out of 5]

Een pleidooi voor aandacht en taal.

[Willem · Rating 5 out of 5]

"In volledige aandacht voor één ding manifesteert zich de ware wijsheid."