Οι "Κρητικοί Γάμοι" οφείλουν την τιτλοφόρησή τους στους γάμους δύο νέων που διαδραματίζουν, μάλλον, δευτερεύοντα ρόλο στο μυθιστόρημα: του Πέτρου, γιου του αρχηγού της επανάστασης, και της Σοφίας Δα Μολίνου, θυγατέρας του Κρητοβενετού άρχοντα σερ Φραντζέσκου Δα Μολίνου. Πάνω σ' αυτούς στηρίχθηκε όλο το έργο: η αναγγελία των γάμων αυτών μάλιστα, καθώς σημειώνει ο Ζαμπέλιος, χαρακτηρίσθηκε "ευαγγέλιον εθνεγερσίας, αυτοφυές δημοκρατίας προϊόν, υιοθετηθέντα, από σύσσωμον τον λαόν της νήσου, ωνομάσθησαν έκτοτε "Κρητικοί Γάμοι" κατ' εξοχήν...
Έλληνας ιστορικός Ερευνητής, Συγγραφέας, Φιλόλογος και λογοτέχνης. Χαρακτηρίστηκε ο πρώτος θεωρητικός της ιστορικής ενότητας αρχαίου, μεσαιωνικού και νεότερου Ελληνισμού και μαζί με τον Κ. Παπαρρηγόπουλο αποτελούν τους "Διόσκουρους" της ελληνικής ιστοριογραφίας του 19ου αιώνα οι οποίοι αντιμετώπισαν με επιστημονικά επιχειρήματα τη θεωρία περί φυλετικής ασυνέχειας των νεοελλήνων, που διατύπωσε το 1830 ο Αυστριακός ιστορικός Jacob Philipp Fallmerayer.
Ενετοκρατούμενη Κρήτη στα τέλη του 16ου αιώνα. Το βιβλίο περιγράφει με τρόπο γλαφυρό την κοινωνική διαστρωμάτωση του τόπου. Το μεγάλο χάσμα ανάμεσα στους προνομιούχους πλούσιους και τους εξαθλιωμένους φτωχούς. Τον ρατσισμό και τις διακρίσεις που υποφέρουν οι Εβραίοι περιορισμένοι στην εβραϊκή συνοικία, χωρίς δικαιώματα και καμία προστασία από τον νόμο και την πολιτεία.
Ο Ζαμπέλιος χρησιμοποιεί ως πηγές σπάνια χειρόγραφα που είχε ξεθάψει από ιταλικές κυρίως βιβλιοθήκες. Τα ιστορικά στοιχεία του δεν είναι πάντα ακριβή, αλλά σίγουρα είναι πιστά στο πνεύμα της εποχής και αποκαλύπτουν αλήθειες που συχνά σοκάρουν.
Η γλώσσα του κειμένου είναι μια ιδιότυπη καθαρεύουσα, αλλά νομίζω πως με λίγη προσπάθεια συνηθίζεται. Εμένα πλέον δεν με ενοχλεί καθόλου δεδομένου ότι το βιβλίο γράφτηκε στα 1871.
Άλλο ένα λογοτεχνικό έργο του συγγραφέα είναι τα Ιστορικά Σκηνογραφήματα του 1860, το οποίο και αυτό είναι ένα ιδιότυπο είδος λογοτεχνικής μυθιστορίας.
Οι "Αναμνήσεις μοναχής" Ο Ζαμπέλιος και η Ενριέτα Καράτσολο.
Υπάρχει και ένας άλλος τίτλος που αποδίδεται στον Ζαμπέλιο, το Αναμνήσεις μοναχής. Στην ουσία πρόκειται για ιταλικό μυθιστόρημα της Enrichetta Caracciolo (Ενριέτα Καράτσολο) με τίτλο misteri del chiostro napoletano στο οποίο ο Ζαμπέλιος έκανε στιλιστικές παρεμβάσεις και προσέθεσε ενδιαφέροντα ιστορικά στοιχεία, χωρίς να αναφέρεται πουθενά ωστόσο η συμμετοχή του (βλέπε και: G. Barbera, Memorie di un editore pubblicate dai figli, Firenze 1883, σελ. 281 – 282)
Το ιταλικό αυτό μυθιστόρημα μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και στα ελληνικά, μετάφραση ωστόσο που για την ώρα δεν εντοπίζεται σε κάποια βιβλιοθήκη, προκειμένου να γίνει περαιτέρω επιβεβαίωση στοιχείων (βλέπε βιβλιογραφία Ἠλιού-Πολέμη, ἀρ.1865.355) :
Τελικά εντόπισα δύο εκδόσεις απομνημονευμάτων εκ των οποίων η μία είναι σίγουρα της Enrichetta Caracciolo στην βιβλιοθήκη του ΕΛΙΑ (Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, οδός Αγίου Ανδρέου 5, πάροδο της οδού Αγίας Φιλοθέης, στην Πλάκα, κοντά στην εκκλησία της Μητρόπολης) :
Τα νέα απόκρυφα των μοναστηριών της Νεαπόλεως / υπό πρώην τινός μοναχής Κέρκυρα :Τυπογραφείον Ο Κάδμος , 1866 περ. 181σ., 14εκ. (16ο σχ.)
Απόκρυφα των μοναστηριών της Νεαπόλεως : απομνημονεύματα / της κυρίας Ερριέττας Καρακιόλου ; μετάφρασις Κ. Παρδαλάκη Εν Αθήναις :εκ του τυπογραφείου Μ. Π. Περίδου , 1870 περ. 293σ., 20 εκ.
Συμπεράσματα 28/2/16
Ο Τ. Ε. Σκλαβενίτης αναδημοσιεύει μια μικρή εισήγηση του Ν. Γ. Σβορώνου για τον Ζαμπέλιο, κι εκεί αναφέρονται τα εξής:
«Και ευχαρίστως σας αναγγέλλω ότι ή Δεσποινίς ['Έλλη] Δρούλια ετοιμάζει για τη ζωή και το έργο του λευκαδίτη διανοητή ολόκληρη διδακτορική διατριβή με την καθοδήγηση του συμπατριώτη μας κ. Σπύρου Άσδραχά από την οποία ελπίζομε ότι πολλά νέα στοιχεία θα προκύψουν.»
Ο Χρίστος Σπ. Σολδάτος στην δική του δίτομη μελέτη για τον Ζαμπέλιο (υπάρχει αντίτυπο στην Φιλοσοφική Αθήνας) παραπέμπει κι αυτός στην Δρούλια σελ. 53 Α τόμος) και λέει: «Λιγότερο ιστορικό είναι το μυθιστόρημα που έγραψε (σσ. Ο Ζαμπέλιος) στο Antignano στα ιταλικά: «Οι αναμνήσεις μιας μοναχής που τυπώθηκε στο Τουρίνο το 1873» Και στην ίδια σελίδα υποσημείωση 99 παραπέμπει στην εργασία της Δρούλια, (την ίδια πιθανώς που παραπέμπει κι Σβορώνος).
Ποια είναι λοιπόν αυτή η μελέτη στην οποία παραπέμπουν και οι δύο ερευνητές και υποτίθεται πως αναφέρει ότι ο Ζαμπέλιος είναι ο συγγραφέας των «Αναμνήσεων της Μοναχής»; Είναι αυτή: Droulia Eleni A. L’ idée de la nation au XIXe siècle: Le cas Spyridion Zampelios. Η εργασία αυτή είναι υπό έκδοση. Είναι εργασία διπλωματική κατατεθειμένη στο Πανεπιστήμιο των Παρισίων 1 Sorbone, Paris 1981 (σελ. 62 Δακτυλογραφημένες).
Από αυτές τις αναφορές λοιπόν ξεκινάει και η παρεξήγηση πως οι «Αναμνήσεις» είναι έργο του Ζαμπέλιου αφού πουθενά δεν αναφέρεται το όνομα της Καράτσολο. Δεν βρήκα ως τώρα πουθενά δημοσιευμένη την εργασία της Δρούλια. Το βιβλίο ωστόσο της Καράτσολο κυκλοφορεί ακόμα στα ιταλικά και μάλιστα οι ιταλοί επιστήμονες έχουν δημοσιεύσει πολλές μελέτες για το ποσοστό της συμμετοχής του Ζαμπέλιου σε αυτό το έργο. https://www.goodreads.com/author/show...
Η υπόθεση είναι απλή. Η Καράτσολο γράφει τα απομνημονεύματά της από την εποχή που την είχαν εξαναγκάσει να γίνει μοναχή, πώς το σκάει από το μοναστήρι για να γνωρίσει τον έρωτα και να παντρευτεί. Στην συγγραφή της ιστορίας την βοήθησε ο Ζαμπέλιος και την εμπλούτισε με πολλά ιστορικά στοιχεία. Στην πορεία έγινε μια μεγάλη παρεξήγη ανάμεσα στην Καράτσολο και τον Ζαμπέλιο κυρίως για το ποιος θα καρπωθεί την αμοιβή για το βιβλίο (που σημείωσε τεράστια εκδοτική επιτυχία) αλλά είναι ξεκάθαρο. Το βιβλίο ανήκει στην Καράτσολο και είναι η δική της τραγική ιστορία.
Για εμένα το γεγονός ότι ο έλληνες ερευνητές γράφουν άλλα αντί άλλων και φτάνει ακόμα και στην βιβλιογραφία του ΕΚΕΒΙ να αναφέρονται οι «Αναμνήσεις» ως έργο του Ζαμπέλιου, είναι δείγμα της γενικότερης κατάντιας. Δεν ξέρω κι εγώ πόσο καιρό μου πήρε να βγάλω άκρη και δεν είμαι επιστήμονας, εργατοϋπάλληλος είμαι. Όλο αυτό το θεωρώ μεγάλο αίσχος, αν και ξέρω πως σε τελική ανάλυση όλο αυτό είναι μια ασήμαντη σταγόνα στον ωκεανό.