What do you think?
Rate this book
Bunker
De ingenieuze nieuwe roman van Richard Osinga: razend actueel en meesterlijk geschreven
Wanneer Inaya na een lang en liefdeloos huwelijk weduwe wordt, hoopt ze op rust. Haar zoon Nadir stelt voor om het ouderlijk huis in Canada te verkopen – hij weet een betere plek voor haar. Inaya vreest een kille zorginstelling, maar wat haar zoon in gedachten heeft, is iets wat ze zich niet had kunnen voorstellen: een verborgen stad, diep in het hart van een afgelegen berg in Kazachstan.
Met het fortuin dat hij in Silicon Valley vergaarde, bouwde Nadir zijn droom. Hij gelooft dat het einde van de wereld nadert en wil een veilige haven creëren, een nieuwe Ark, van waaruit de mensheid herboren kan worden.
Wanneer de eerste bewoners hun intrek nemen, ontwaakt de stad als een levend organisme. Zonnepanelen leveren stroom, een onderaardse rivier voert schoon water aan, verticale tuinen zorgen voor voedsel. Er is een smidse, een bakkerij, een wasserij – alles wat nodig is om zelfvoorzienend te zijn. Dan sluiten de deuren.
Wanneer Inaya na een lang en liefdeloos huwelijk weduwe wordt, hoopt ze op rust. Haar zoon Nadir stelt voor om het ouderlijk huis in Canada te verkopen – hij weet een betere plek voor haar. Inaya vreest een kille zorginstelling, maar wat haar zoon in gedachten heeft, is iets wat ze zich niet had kunnen voorstellen: een verborgen stad, diep in het hart van een afgelegen berg in Kazachstan.
Met het fortuin dat hij in Silicon Valley vergaarde, bouwde Nadir zijn droom. Hij gelooft dat het einde van de wereld nadert en wil een veilige haven creëren, een nieuwe Ark, van waaruit de mensheid herboren kan worden.
Wanneer de eerste bewoners hun intrek nemen, ontwaakt de stad als een levend organisme. Zonnepanelen leveren stroom, een onderaardse rivier voert schoon water aan, verticale tuinen zorgen voor voedsel. Er is een smidse, een bakkerij, een wasserij – alles wat nodig is om zelfvoorzienend te zijn. Dan sluiten de deuren.
288 pages, Hardcover
Published January 29, 2026
29 people are currently reading
304 people want to read
About the author
Richard Osinga
9 books18 followersRichard Osinga (Haarlem,1971) is een Nederlandse schrijver. Hij studeerde economie en algemene letteren aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Daarna werkte hij, naast zijn schrijverschap, als diplomaat, internetondernemer, online-marketeer en meest recentelijk zorgondernemer.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 19 of 19 reviews
April 18, 2026
‘Ineens voelt Cindy een woede die ze niet zag aankomen. Ze wil alles zeggen wat ze nooit gezegd heeft. Waarom heb je ons nooit mee naar de speeltuin genomen? Waarom mocht ik geen konijn? Waarom zei je dat ik die zwarte jurk niet aan mocht naar prom? Waarom was elke droom die ik had te groot voor je?’
March 8, 2026
Dit is het eerste boek dat ik van deze auteur lees. Eerlijk gezegd had ik niet eerder van hem gehoord. De titel en kleurrijke kaft trokken me over de streep.
Het is een vlot geschreven verhaal met een interessante vorm. Het is een dystopia en eerlijk gezegd is het lastig in dat genre nog origineel te zijn. Volop platgetreden paden, zal ik maar zeggen. Het lukt de schrijver redelijk goed er een originele draai aan te geven door het te voorzien van ethische dilemma's.
Geen meesterwerk, maar wel onderhoudend en zet je aan tot denken. Daarom 4 ⭐️. Maar nu ben ik wel weer een poosje klaar met dystopia. 😉
Het is een vlot geschreven verhaal met een interessante vorm. Het is een dystopia en eerlijk gezegd is het lastig in dat genre nog origineel te zijn. Volop platgetreden paden, zal ik maar zeggen. Het lukt de schrijver redelijk goed er een originele draai aan te geven door het te voorzien van ethische dilemma's.
Geen meesterwerk, maar wel onderhoudend en zet je aan tot denken. Daarom 4 ⭐️. Maar nu ben ik wel weer een poosje klaar met dystopia. 😉
March 14, 2026
‘De wereld red je niet in 1x maar 1000 maal een btje’
Dit verhaal had 5 jaar geleden absurd geleken maar nu heb ik het toch gelezen met een soort van ‘ja, het zou zo maar iets van werkelijkheid in zich kunnen krijgen’. De personen hadden van mij iets meer diepgang mogen hebben en van het leven in de bunker had ik best wel meer willen weten, maar ik heb genoten van het lezen!
Dit verhaal had 5 jaar geleden absurd geleken maar nu heb ik het toch gelezen met een soort van ‘ja, het zou zo maar iets van werkelijkheid in zich kunnen krijgen’. De personen hadden van mij iets meer diepgang mogen hebben en van het leven in de bunker had ik best wel meer willen weten, maar ik heb genoten van het lezen!
February 8, 2026
Je kunt Bunker lezen als een spannend verhaal over wat er gebeurt wanneer een groep mensen zich opsluit in een bunker terwijl het einde van de mensheid dreigt. Je kunt het lezen als een aanklacht tegen de superrijken, die in zo’n situatie voor hun eigen hachje kiezen en hun medemensen aan hun lot overlaten. Je kunt het ook lezen als een voorspelling van het einde der tijden dat door onze eigen zucht naar beter en meer onafwendbaar is. Maar daarmee doe je de roman en Richard Osinga tekort, vind ik.
Osinga is voor mij een van de interessantste schrijvers van Nederland, samen met Martin Michael Driessen. Dat komt door hun beider fascinatie voor de vraag waarom mensen doen wat ze doen. Bestaat er zoiets als een vrije wil? Of zijn we een speelbal van het lot, van een buitenwerkelijkheid die naast de menselijke werkelijkheid staat? En kunnen we daaraan ontsnappen? Die vragen stellen Driessen en Osinga zich in hun romans.
Zo ook in Bunker. De handeling draait om Jonas, Cindy en Inaya. Verspreid over de vijf delen van de roman komen ze alle drie elf keer aan het woord; de hoofdstukken dragen hun namen. Daarnaast voert Osinga 22 nevenfiguren op. In elk van de eerste vier delen krijgen zij ieder één kort hoofdstuk, met een ampersand (&) als titel, waarin hun achtergrond wordt geschetst. Er is dus sprake van een duidelijke hiërarchie.
Maar vreemd genoeg is ook Nadir een nevenfiguur, terwijl hij degene is die het hele project in gang heeft gezet en controleert. Hij is de megarijke AI-wizzkid die 24 mensen zover heeft gekregen hem te volgen naar zijn ondergrondse bunker en die vanuit zijn kamer alles en iedereen in de gaten houdt. Dat riep bij mij de vraag op wie het verhaal eigenlijk vertelt.
Als lezer moet je behoedzaam omgaan met je conclusies, maar het antwoord meen ik gevonden te hebben in het vijfde deel. Daar treedt de verteller tevoorschijn in vier ultrakorte hoofdstukjes met een &. Ze beschrijven niemand, zijn onpersoonlijk, en vormen de buitenwerkelijkheid naast de werkelijkheid van de vier eraan voorafgaande bunkerdelen. Maar in dit slotdeel keert die verhouding zich om: de buitenwerkelijkheid wordt de bunker, terwijl de werkelijkheid wordt gevormd door wat Inaya, Jonas en Cindy ertoe drijft te vertrekken – hoop, en de bereidheid het onbekende tegemoet te treden, dat per definitie niet te voorspellen is, ook al geloven de Nadirs van deze wereld het tegendeel. En het lot, of hoe je het ook noemen wilt, beziet het met milde instemming en gaat over tot de orde van de dag.
Osinga is voor mij een van de interessantste schrijvers van Nederland, samen met Martin Michael Driessen. Dat komt door hun beider fascinatie voor de vraag waarom mensen doen wat ze doen. Bestaat er zoiets als een vrije wil? Of zijn we een speelbal van het lot, van een buitenwerkelijkheid die naast de menselijke werkelijkheid staat? En kunnen we daaraan ontsnappen? Die vragen stellen Driessen en Osinga zich in hun romans.
Zo ook in Bunker. De handeling draait om Jonas, Cindy en Inaya. Verspreid over de vijf delen van de roman komen ze alle drie elf keer aan het woord; de hoofdstukken dragen hun namen. Daarnaast voert Osinga 22 nevenfiguren op. In elk van de eerste vier delen krijgen zij ieder één kort hoofdstuk, met een ampersand (&) als titel, waarin hun achtergrond wordt geschetst. Er is dus sprake van een duidelijke hiërarchie.
Maar vreemd genoeg is ook Nadir een nevenfiguur, terwijl hij degene is die het hele project in gang heeft gezet en controleert. Hij is de megarijke AI-wizzkid die 24 mensen zover heeft gekregen hem te volgen naar zijn ondergrondse bunker en die vanuit zijn kamer alles en iedereen in de gaten houdt. Dat riep bij mij de vraag op wie het verhaal eigenlijk vertelt.
Als lezer moet je behoedzaam omgaan met je conclusies, maar het antwoord meen ik gevonden te hebben in het vijfde deel. Daar treedt de verteller tevoorschijn in vier ultrakorte hoofdstukjes met een &. Ze beschrijven niemand, zijn onpersoonlijk, en vormen de buitenwerkelijkheid naast de werkelijkheid van de vier eraan voorafgaande bunkerdelen. Maar in dit slotdeel keert die verhouding zich om: de buitenwerkelijkheid wordt de bunker, terwijl de werkelijkheid wordt gevormd door wat Inaya, Jonas en Cindy ertoe drijft te vertrekken – hoop, en de bereidheid het onbekende tegemoet te treden, dat per definitie niet te voorspellen is, ook al geloven de Nadirs van deze wereld het tegendeel. En het lot, of hoe je het ook noemen wilt, beziet het met milde instemming en gaat over tot de orde van de dag.
February 19, 2026
Jammer genoeg vond ik dit boek wat tegenvallen. ‘Jammergenoeg’ omdat ik de twee vorige boeken van Osinga zo goed vond en zo graag gelezen heb. Het uitgangspunt is goed. Een Canadese techmiljonair van Indiase afkomst besluit in een verlaten berggebied in Kazachstan een bunker te bouwen voor als de wereld vergaat. Als experiment neemt hij een groep mensen mee om daar een tijdje te wonen, waaronder zijn advocate en de Nederlandse architect van de bunker. Maar als ze eenmaal opgesloten zijn, gaat het verhaal zo’n beetje als een nachtkaars uit en blijken zijn in eerste instantie best interessante personages niet meer zo interessant te zijn. Uiteindelijk maakt het einde wel wat goed maar dit boek haalt het niet bij ‘Arc’ en ‘Munt’.
April 23, 2026
Wat interessant is aan de boeken van Richard Osinga is het feit dat hij grote vragen onderzoekt en dat zijn personages geen spruitjes koken, ze zouden die hoogstens bereiden op Aziatische wijze. Nu denk je als lezer na over de waarheid en de werkelijkheid, over de vraag of je die zelf bedenkt en vormgeeft of of een ander dat voor jou doet.
Ook interessant is dat Nederland hoogstens een bijrol vervult. Nu zit je in Kazachstan en Silicon Valley. Eerlijk gezegd vond ik Arc en Munt beter. Maar nu genoot ik toch ook van sommige poëtische zinnen, van de structuur. Wel jammer vond ik het ontbreken van een kijkje in Nadirs hoofd en het ontbreken van het ik-perspectief. En ik had toch nog gehoopt op een ingreep van Nadir of een paar rottende lijken. Het einde was toch wat zwak.
Maar dit originele boek krijgt van mij gewoon niet minder dan 4 sterren.
Ook interessant is dat Nederland hoogstens een bijrol vervult. Nu zit je in Kazachstan en Silicon Valley. Eerlijk gezegd vond ik Arc en Munt beter. Maar nu genoot ik toch ook van sommige poëtische zinnen, van de structuur. Wel jammer vond ik het ontbreken van een kijkje in Nadirs hoofd en het ontbreken van het ik-perspectief. En ik had toch nog gehoopt op een ingreep van Nadir of een paar rottende lijken. Het einde was toch wat zwak.
Maar dit originele boek krijgt van mij gewoon niet minder dan 4 sterren.
February 10, 2026
Een beetje een koortsdroom, omdat er zoveel tegelijk gebeurt. Ik heb een dystopische, interculturele, psychologische familie-toekomstroman met wisselende perspectieven gelezen. En nu ben ik vooral in de war.
May 4, 2026
Moeilijk begin, leuk middengedeelte naar teleurstellend einde
February 7, 2026
Filosofisch en meeslepend; 5 sterren
March 18, 2026
Hierbij mijn interview met Osinga:
‘Leef een paar weken in Silicon Valley en je zal het meteen zelf voelen,’ zegt Richard Osinga, ‘Die plek maakt een ander mens van je. Er heerst een geloof dat alles mogelijk is en beperkingen niet bestaan, en dat een idee alleen maar beter wordt als je het groter maakt. Het is besmettelijk, en het tast je hele geest aan, je meent de beperkingen waar gewone stervelingen aan onderhevig zijn te kunnen overstijgen. Het is dus niet toevallig dat mensen als Elon Musk, Jeff Bezos of Peter Thiel ervan dromen om eeuwig te leven en zich proberen te beschermen tegen eventuele dreigingen door op afgelegen plekken onderaardse schuilplaatsen te bouwen waar ze jarenlang kunnen overleven na een nucleaire catastrofe of een milieuramp.’
Dat is precies wat tech-tycoon Nadir doet in Bunker, de nieuwste roman van Osinga, de auteur van het twee jaar geleden verschenen Munt, dat genomineerd was voor zowel de Boon als de Boekenbon Prijs. Nadir is er na de covid-pandemie van overtuigd geraakt dat het einde der tijden nakende is en daarom laat hij in Kazachstan een bunker bouwen waarin hij samen met een dertigtal getrouwen tien jaar kan overleven. Eens klaar gaan de deuren dicht, alleen is het nog maar de vraag hoe reële mensen reageren op uitdagingen die volgens het algoritme geen enkel probleem zouden mogen opleveren.
Osinga baseert zijn uitspraak op eigen ervaringen. ‘Een jaar of vijftien geleden hadden mijn broer Douwe en ik een idee,’ vertelt hij, ‘We wilden een app bouwen die toeristen op basis van hun voorkeuren en voorbije reizen naar de plekken zou brengen die hen het meest zouden interesseren. We hadden er zelfs al een naam voor, Triposo. Alleen de fondsen ontbraken, dus trokken we onze stoute schoenen aan en vlogen richting Californië. Mijn broer, de echte IT-er van ons twee die nog een paar jaar bij Google had gewerkt, kende daar een aantal investeerders. Zo gingen we bijvoorbeeld bij Chris Sacca langs, een kleurrijk figuur die altijd in een soort cowboypak rondloopt, maar wel een miljard op de bank heeft staan. “Hoeveel geld willen jullie ophalen?” vroeg hij. Wij waren bescheiden Nederlandse jongens, dus hielden we het op een half miljoen. “Voor welke waardering?” was zijn volgende vraag. “Drieënhalf miljoen,” antwoordden we, waarop hij hard begonnen te lachen en zei: “Jullie zijn gek, ik kan jullie morgen aan Twitter verkopen voor zes miljoen.” Het geld is er uiteindelijk gekomen, en Triposo ook, maar ik ben wel in Nederland blijven wonen, en dat is misschien wel de verkeerde keuze geweest. Want als je echt succesvol wil zijn, moet je misschien wel net zo denken als Sacca. Als nuchtere Nederlander blijf je toch een beetje te veel met je voeten in de klei staan en zie je problemen, beperkingen en bezwaren.’
Je noemde die Silicon Valley-mentaliteit net een geloof?
“Ja, dat is het ook, en als economisch model werkt het, het idee van disruption, dat je alles kapot moet maken om nadien iets anders, groters en beters op te kunnen bouwen. Ik heb de bubbel van 2000 van heel dichtbij meegemaakt. Hier hadden we toen allemaal iets van: ja, weet je, het werkt duidelijk niet, terwijl ze er daar altijd zijn in blijven geloven. In the long run is het rendement gewoon goed. Natuurlijk gaan heel veel van die nieuwe bedrijfjes waarin miljoenen dollars geïnvesteerd zijn overkop, maar dat kan geen kwaad zo lang je af en toe een firma hebt die een paar miljard waard is.”
Maar het geloof gaat nog verder. In uw boek wordt zowat alles bepaald door algoritmes die men zo goed als onfeilbaar waant. Of iemand geschikt is voor een job wordt bijvoorbeeld door een computer bepaald. Dreigen we onze menselijkheid zo niet te verliezen?
‘Ik denk dat je heel veel individuele beslissingen door een algoritme kunt laten nemen, maar je moet je daarbij steeds afvragen of een lange reeks van zulke beslissingen uiteindelijk nog wel het resultaat oplevert wat je voor ogen had. We moeten dus steeds op onze hoede blijven. Tezelfdertijd denk ik dat we ons ook niet mogen laten leiden door doembeelden die de toekomst als een rechtstreeks gevolg zien van een reeks gebeurtenissen uit het verleden en het heden. In het begin van de twintigste eeuw maakten mensen zich zorgen over de hoeveelheid paardenpoep in de stad
omdat het aantal paarden steeds verder toenam en de steden groter werden. Dat zou helemaal verkeerd gaan, zei men. Maar dat is niet gebeurd. Hoewel we niet weten waar AI heen gaat, is het ook te makkelijk om te denken dat de menselijkheid alleen maar verdwijnt. Er ontstaat op andere momenten en andere plekken ook juist een nieuwe vorm van menselijkheid, want wij zijn nog steeds wie we zijn. Ik geloof dat wij mensen een taaie vorm van intelligentie bezitten en we wel weer iets nieuws en moois zullen verzinnen.’
U gelooft dus niet dat de wereld overgenomen zal worden door een soort HAL uit 2001: A Space Odyssey?
‘Nee, maar dat wil ook niet zeggen dat ik geen bedenkingen heb bij de hedendaagse AI-ontwikkelingen. Wat Thomas Piketty hierover opmerkt, vind ik bijvoorbeeld interessant. Volgens hem zal AI tot een grotere ongelijkheid leiden omdat de toegevoegde waarde van kapitaal sterker toeneemt dan die van arbeid. De tech-giganten zullen daardoor in de toekomst steeds meer kapitaal vergaren en de gewone burgers steeds minder. Er zullen dus best nog wel leuke banen zijn, maar een heel groot deel van het nationaal inkomen zal gewoon naar grote AI-corporaties gaat. Zijn die bereid om dat te delen, vraag ik me dan af. En daar ben ik niet zo zeker van, want vandaag zie je al hoe die bedrijven zo groot geworden zijn dat ze overheden onder druk kunnen zetten zodat ze weinig tot geen belastingen hoeven te betalen.’
‘Leef een paar weken in Silicon Valley en je zal het meteen zelf voelen,’ zegt Richard Osinga, ‘Die plek maakt een ander mens van je. Er heerst een geloof dat alles mogelijk is en beperkingen niet bestaan, en dat een idee alleen maar beter wordt als je het groter maakt. Het is besmettelijk, en het tast je hele geest aan, je meent de beperkingen waar gewone stervelingen aan onderhevig zijn te kunnen overstijgen. Het is dus niet toevallig dat mensen als Elon Musk, Jeff Bezos of Peter Thiel ervan dromen om eeuwig te leven en zich proberen te beschermen tegen eventuele dreigingen door op afgelegen plekken onderaardse schuilplaatsen te bouwen waar ze jarenlang kunnen overleven na een nucleaire catastrofe of een milieuramp.’
Dat is precies wat tech-tycoon Nadir doet in Bunker, de nieuwste roman van Osinga, de auteur van het twee jaar geleden verschenen Munt, dat genomineerd was voor zowel de Boon als de Boekenbon Prijs. Nadir is er na de covid-pandemie van overtuigd geraakt dat het einde der tijden nakende is en daarom laat hij in Kazachstan een bunker bouwen waarin hij samen met een dertigtal getrouwen tien jaar kan overleven. Eens klaar gaan de deuren dicht, alleen is het nog maar de vraag hoe reële mensen reageren op uitdagingen die volgens het algoritme geen enkel probleem zouden mogen opleveren.
Osinga baseert zijn uitspraak op eigen ervaringen. ‘Een jaar of vijftien geleden hadden mijn broer Douwe en ik een idee,’ vertelt hij, ‘We wilden een app bouwen die toeristen op basis van hun voorkeuren en voorbije reizen naar de plekken zou brengen die hen het meest zouden interesseren. We hadden er zelfs al een naam voor, Triposo. Alleen de fondsen ontbraken, dus trokken we onze stoute schoenen aan en vlogen richting Californië. Mijn broer, de echte IT-er van ons twee die nog een paar jaar bij Google had gewerkt, kende daar een aantal investeerders. Zo gingen we bijvoorbeeld bij Chris Sacca langs, een kleurrijk figuur die altijd in een soort cowboypak rondloopt, maar wel een miljard op de bank heeft staan. “Hoeveel geld willen jullie ophalen?” vroeg hij. Wij waren bescheiden Nederlandse jongens, dus hielden we het op een half miljoen. “Voor welke waardering?” was zijn volgende vraag. “Drieënhalf miljoen,” antwoordden we, waarop hij hard begonnen te lachen en zei: “Jullie zijn gek, ik kan jullie morgen aan Twitter verkopen voor zes miljoen.” Het geld is er uiteindelijk gekomen, en Triposo ook, maar ik ben wel in Nederland blijven wonen, en dat is misschien wel de verkeerde keuze geweest. Want als je echt succesvol wil zijn, moet je misschien wel net zo denken als Sacca. Als nuchtere Nederlander blijf je toch een beetje te veel met je voeten in de klei staan en zie je problemen, beperkingen en bezwaren.’
Je noemde die Silicon Valley-mentaliteit net een geloof?
“Ja, dat is het ook, en als economisch model werkt het, het idee van disruption, dat je alles kapot moet maken om nadien iets anders, groters en beters op te kunnen bouwen. Ik heb de bubbel van 2000 van heel dichtbij meegemaakt. Hier hadden we toen allemaal iets van: ja, weet je, het werkt duidelijk niet, terwijl ze er daar altijd zijn in blijven geloven. In the long run is het rendement gewoon goed. Natuurlijk gaan heel veel van die nieuwe bedrijfjes waarin miljoenen dollars geïnvesteerd zijn overkop, maar dat kan geen kwaad zo lang je af en toe een firma hebt die een paar miljard waard is.”
Maar het geloof gaat nog verder. In uw boek wordt zowat alles bepaald door algoritmes die men zo goed als onfeilbaar waant. Of iemand geschikt is voor een job wordt bijvoorbeeld door een computer bepaald. Dreigen we onze menselijkheid zo niet te verliezen?
‘Ik denk dat je heel veel individuele beslissingen door een algoritme kunt laten nemen, maar je moet je daarbij steeds afvragen of een lange reeks van zulke beslissingen uiteindelijk nog wel het resultaat oplevert wat je voor ogen had. We moeten dus steeds op onze hoede blijven. Tezelfdertijd denk ik dat we ons ook niet mogen laten leiden door doembeelden die de toekomst als een rechtstreeks gevolg zien van een reeks gebeurtenissen uit het verleden en het heden. In het begin van de twintigste eeuw maakten mensen zich zorgen over de hoeveelheid paardenpoep in de stad
omdat het aantal paarden steeds verder toenam en de steden groter werden. Dat zou helemaal verkeerd gaan, zei men. Maar dat is niet gebeurd. Hoewel we niet weten waar AI heen gaat, is het ook te makkelijk om te denken dat de menselijkheid alleen maar verdwijnt. Er ontstaat op andere momenten en andere plekken ook juist een nieuwe vorm van menselijkheid, want wij zijn nog steeds wie we zijn. Ik geloof dat wij mensen een taaie vorm van intelligentie bezitten en we wel weer iets nieuws en moois zullen verzinnen.’
U gelooft dus niet dat de wereld overgenomen zal worden door een soort HAL uit 2001: A Space Odyssey?
‘Nee, maar dat wil ook niet zeggen dat ik geen bedenkingen heb bij de hedendaagse AI-ontwikkelingen. Wat Thomas Piketty hierover opmerkt, vind ik bijvoorbeeld interessant. Volgens hem zal AI tot een grotere ongelijkheid leiden omdat de toegevoegde waarde van kapitaal sterker toeneemt dan die van arbeid. De tech-giganten zullen daardoor in de toekomst steeds meer kapitaal vergaren en de gewone burgers steeds minder. Er zullen dus best nog wel leuke banen zijn, maar een heel groot deel van het nationaal inkomen zal gewoon naar grote AI-corporaties gaat. Zijn die bereid om dat te delen, vraag ik me dan af. En daar ben ik niet zo zeker van, want vandaag zie je al hoe die bedrijven zo groot geworden zijn dat ze overheden onder druk kunnen zetten zodat ze weinig tot geen belastingen hoeven te betalen.’
March 8, 2026
3 ⭐️
Als lezer blijf je na het dichtslaan van Bunker met een zekere verwarring achter: wat heb ik nu eigenlijk gelezen? Die vraag lijkt bijna bewust door de auteur te worden opgeroepen. Mogelijk is dat ook precies de bedoeling van Richard Osinga—de lezer in een staat van ontregeling brengen, passend bij een verhaal dat zich afspeelt in een afgesloten en psychologisch geladen omgeving.
Tegelijkertijd wringt daar ook iets. Het uitgangspunt van Bunker belooft namelijk veel: de setting is intrigerend en de eerste hoofdstukken bouwen een duidelijke spanning op. De bunker als besloten wereld wekt verwachtingen van psychologische verdieping, machtsdynamiek en morele dilemma’s.
Gaandeweg dooft dat veelbelovende begin echter wat uit. De spanningsboog verliest kracht en de ontwikkeling van het verhaal blijft relatief vlak. Waar je als lezer hoopt dat de situatie verder wordt uitgediept, blijft de uitwerking beperkt.
Dat geldt ook voor de personages. De karakters worden geïntroduceerd met potentieel, maar krijgen gaandeweg weinig extra lagen. Hun motivaties, onderlinge verhoudingen en innerlijke conflicten blijven grotendeels impliciet of onuitgewerkt. Daardoor blijft het lastig om je als lezer echt met hen te verbinden.
Het resultaat is een roman die begint met een sterk en prikkelend uitgangspunt, maar die niet volledig waarmaakt wat dat begin lijkt te beloven. Misschien is de desoriëntatie van de lezer onderdeel van Osinga’s literaire bedoeling. Tegelijkertijd laat Bunker daardoor ook het gevoel achter dat er meer in had kunnen zitten dan er uiteindelijk wordt uitgewerkt.
Als lezer blijf je na het dichtslaan van Bunker met een zekere verwarring achter: wat heb ik nu eigenlijk gelezen? Die vraag lijkt bijna bewust door de auteur te worden opgeroepen. Mogelijk is dat ook precies de bedoeling van Richard Osinga—de lezer in een staat van ontregeling brengen, passend bij een verhaal dat zich afspeelt in een afgesloten en psychologisch geladen omgeving.
Tegelijkertijd wringt daar ook iets. Het uitgangspunt van Bunker belooft namelijk veel: de setting is intrigerend en de eerste hoofdstukken bouwen een duidelijke spanning op. De bunker als besloten wereld wekt verwachtingen van psychologische verdieping, machtsdynamiek en morele dilemma’s.
Gaandeweg dooft dat veelbelovende begin echter wat uit. De spanningsboog verliest kracht en de ontwikkeling van het verhaal blijft relatief vlak. Waar je als lezer hoopt dat de situatie verder wordt uitgediept, blijft de uitwerking beperkt.
Dat geldt ook voor de personages. De karakters worden geïntroduceerd met potentieel, maar krijgen gaandeweg weinig extra lagen. Hun motivaties, onderlinge verhoudingen en innerlijke conflicten blijven grotendeels impliciet of onuitgewerkt. Daardoor blijft het lastig om je als lezer echt met hen te verbinden.
Het resultaat is een roman die begint met een sterk en prikkelend uitgangspunt, maar die niet volledig waarmaakt wat dat begin lijkt te beloven. Misschien is de desoriëntatie van de lezer onderdeel van Osinga’s literaire bedoeling. Tegelijkertijd laat Bunker daardoor ook het gevoel achter dat er meer in had kunnen zitten dan er uiteindelijk wordt uitgewerkt.
February 14, 2026
Thought provoking and intelligent. Especially given the context of current global developments and tech-bro’s role in societies worldwide. Makes you aware of what aspects of peoples lives make life worth living in the end.
April 19, 2026
Nog nooit eerder heb ik iets gelezen van Richard Osinga. Na Bunker ben ik nieuwsgierig naar ander werk. Bunker zou zomaar kunnen gebeuren en dat maakt het een ongemakkelijk boek. Met veel plezier gelezen.
February 27, 2026
Heel tof! 3,5 ster
March 9, 2026
3.5/5
May 7, 2026
Best aardig
Abrupt einde-is dat wat ons te wachten staat?
Abrupt einde-is dat wat ons te wachten staat?
February 14, 2026
Ik hoopte op meer diepgang en karakterontwikkeling. In plaats daarvan lag de focus vooral op (klimaat)trivia, wat voor mij ten koste ging van het verhaal.
Jammer, want het uitgangspunt “hoe verankeren mensen-met verschillende achtergronden- zich in een enge, minder leefbare en snel veranderende wereld” had potentie.
Jammer, want het uitgangspunt “hoe verankeren mensen-met verschillende achtergronden- zich in een enge, minder leefbare en snel veranderende wereld” had potentie.
February 20, 2026
Richard Osinga zal een jaar of 20 zijn geweest toen Biosphere2 in gebruik werd genomen in de woestijn van Arizona.
Het was een gigantisch, luchtdicht laboratorium van glas en staal waarin onderzocht werd of mensen in een volledig gesloten ecosysteem konden overleven.
Uiteindelijk faalde het project door een tekort aan zuurstof en shakespeareaanse conflicten.
Het hele opzet moet indruk op Osinga gemaakt hebben, want ruim dertig jaar later doet hij het experiment nog eens over in 'De Bunker'.
Niet wetenschappelijk - daarvoor hangt het allemaal te veel als los zand aan elkaar - wel verpakt als dystopische fictie.
En dat doet hij aanvankelijk goed: in sneltreinvaart neemt hij je mee van de geboorte van Nadir - bevlogen ideoloog of gevaarlijke gek - tot aan de al dan niet vermeende apocalyps.
Eén voor één leer je de personages kennen met wie je halfweg het boek onder de grond wordt gestopt.
Maar daar stokt het - want veel verder dan heimwee naar vroeger en twijfel over de toekomst reiken de psychologische bespiegelingen vervolgens niet.
En dat het boek uitmondt in een soort halfslachtige actiethriller had ook al niet gehoeven.
Maar ja, hoe eindig je een boek over het einde van de wereld?
With a bang or not with a bang?
Het was een gigantisch, luchtdicht laboratorium van glas en staal waarin onderzocht werd of mensen in een volledig gesloten ecosysteem konden overleven.
Uiteindelijk faalde het project door een tekort aan zuurstof en shakespeareaanse conflicten.
Het hele opzet moet indruk op Osinga gemaakt hebben, want ruim dertig jaar later doet hij het experiment nog eens over in 'De Bunker'.
Niet wetenschappelijk - daarvoor hangt het allemaal te veel als los zand aan elkaar - wel verpakt als dystopische fictie.
En dat doet hij aanvankelijk goed: in sneltreinvaart neemt hij je mee van de geboorte van Nadir - bevlogen ideoloog of gevaarlijke gek - tot aan de al dan niet vermeende apocalyps.
Eén voor één leer je de personages kennen met wie je halfweg het boek onder de grond wordt gestopt.
Maar daar stokt het - want veel verder dan heimwee naar vroeger en twijfel over de toekomst reiken de psychologische bespiegelingen vervolgens niet.
En dat het boek uitmondt in een soort halfslachtige actiethriller had ook al niet gehoeven.
Maar ja, hoe eindig je een boek over het einde van de wereld?
With a bang or not with a bang?
May 7, 2026
“Misschien zal het haar tijd wel duren, denkt Inaya, maar als de deuren dicht blijven en de thee op is, zal ieder zich afvragen of het de moeite waard is om te overleven.”
“De wereld red je niet in één keer, maar duizendmaal een beetje.”
“De wereld red je niet in één keer, maar duizendmaal een beetje.”
Displaying 1 - 19 of 19 reviews