Wat stilte met zich meedraagt

by Judith Zilversmit

32 pages, Paperback

Published January 1, 2026

Reviews

[Noam · Rating 5 out of 5]

'Het verleden zat in ons gezin. Als kind voel je dat feilloos aan.' p.7

De vader van Judith Zilversmit moest als kind onderduiken omdat hij joods was. Voor haar 30ste verjaardag vroeg ze hem zijn levensverhaal op te schrijven en dit deed hij. Minutieus. Hij vertelde over de ervaringen van hem en zijn familie in de 2e wereldoorlog. Wat voelbaar en onbenoembaar was werd ineens heel concreet en dichtbij.

'Dit waren geen verhalen uit een geschiedenisboek. Dit was mijn familie.' p.9

Judith Zilversmit dacht daarna dat ze genoeg wist, totdat er 2.5 jaar geleden een schokkende aanleiding was om verder op onderzoek te gaan naar haar eigen geschiedenis. Wat ze ontdekte was veel.

'Een afschrift dat mijn familie moest betalen voor de letter J in het bevolkingsregister, het stempel dat hen tot doelwit maakte.' p.10

'Wat me het meest trof: de vanzelfsprekendheid. Niet een groot moment, maar een opeenstapeling van kleine stappen. Regeltjes. Formulieren. Mensen die uitvoeren, meebewegen, wegkijken.
Bijna onopgemerkt wordt het onacceptabele geaccepteerd.
En dat laat me niet los, juist ook vandaag.' p.11

‘Vandaag’ is 4 mei 2026. Dit is de 4 mei-voordracht van Judith Zilversmit in De Nieuwe Kerk in Amsterdam in het kader van de Nationale Dodenherdenking.

‘Vandaag’ is ook deze tijd. Wat haar vader vertelde over vroeger is herkenbaar in het hier en nu:

'Het zit in kleine dingen. In het afwegen of je vertelt over je Pesachviering als iemand vraagt hoe je weekend was. In het besef dat je iets liever niet zegt.
Je ziet hoe snel iemand geen individu meer is, maar als een vertegenwoordiger van een groep wordt gezien.' p.12

‘Wat niet normaal is, wordt op die manier genormaliseerd.
Misschien nog verontrustender: ik kijk er zelf niet meer van op. Misschien omdat ik murw ben geslagen. Of omdat ik weet dat dit er altijd is geweest.
Ik wil af van die gelatenheid. Bij mezelf, maar ook bij anderen.' p.13

Judith Zilversmit roept om verbondenheid, om ruimte te maken. Ze blijft mild.

'Herdenken blijft belangrijk. Niet alleen als collectief ritueel naar het verleden, maar ook als een moment dat ons dwingt het heden te voelen en naar de toekomst te kijken. Om ons in elkaars verhalen te verdiepen, te verplaatsen. Te luisteren.' p.14-15

Wat stilte met zich mee draagt is deze pijn én deze opdracht.

Deze 4 mei-voordracht van Judith Zilversmit, ‘Wat de stilte met zich meedraagt’, zag ik op televisie. Toen ik de tekst later las heeft het me nog veel dieper geraakt. Met zo weinig woorden, zegt zij zoveel. Ragfijn verbindt ze verleden met heden, het uiterst persoonlijke met het grote verhaal. Het is zo geconcentreerd, haast poëzie, dat je er niet omheen kunt. Het is pijnlijk, zacht, krachtig en uiteindelijk toch nog hoopvol. Kraakhelder en ingetogen.

Naast deze 4 mei-voordracht, zijn ook 3 andere korte overdenkingen opgenomen in dit boek, overdenkingen die eerder in Het Parool verschenen:

‘Namen’ vertelt over haar eerste bezoek aan het Namenmonument. Ze wil niet gezien worden als groep en tegelijkertijd is haar verhaal óók het verhaal van de groep. Tijdens het lezen voelde ik weer wat ikzelf voelde toen ik daar voor het eerst was…

‘Een compleet verhaal’ gaat over het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). Sinds een paar jaar kan men erheen om meer te weten te komen over personen die na de 2e wereldoorlog zijn onderzocht op samenwerking met de Duitse bezetter. Alleen informatie over mensen die niet meer in leven zijn is openbaar. Slachtoffers kunnen, indien bekend, voor het eerst lezen wie hun familie verraden, gearresteerd of gedeporteerd heeft.

'Mijn zoektocht stuit ook op de intens kille houding van Nederland na de oorlog. Mijn opa moest bijvoorbeeld twee jaar lang bewijzen dat hij 'goed' was geweest in de oorlog, voordat hij weer toegang kreeg tot zijn bezittingen. Dergelijke ervaringen hebben een immense impact op de rest van iemands leven en dreunen nog altijd na.' p 24

En de kille houding is er nog steeds: De privacy van daders is beter beschermd dan de behoefte van slachtoffers om te weten. De toegang tot het CABR is zeer beperkt, de drempel is hoog.

In ‘Dichter bij het verleden’ vertelt Judith Zilversmit over haar bezoek aan het gebouw in Haarlem waar een deel van haar omgekomen familie tot 1942 woonde.

'Persoonlijke verhalen - weet ik - kunnen veel mensen bereiken. Maar het is denk ik goed die te verbinden met het grotere geheel. Zowel het individuele als het collectieve herdenken moeten naast elkaar kunnen bestaan of met elkaar worden verbonden. Niet alleen omdat het herkenning kan opleveren, maar ook leert het je jezelf te verplaatsen in het leven van een ander en zo begrip te kweken en ruimte te laten voor andere meningen en gewoonten.
Het conciërgehuis, het vervallen keukentje met rode linten eromheen, de foto van Friederika geplakt op het raam, op diezelfde plek gemaakt door haar echtgenoot David Goud (hij kon goed fotograferen), bleven nog dagen bij mij nasuizen.

Maar door zo in het verleden te kijken, kon ik juist weer verder vooruit.' p.30-31.