What do you think?
Rate this book
In stilte: een filosofie van de afzondering
Ooit was het individualisme het grootste goed van de moderne mens, nu lijkt het ons grootste probleem: we willen vrij zijn, maar onze hebzucht dwingt ons in een economisch keurslijf; we willen authentiek zijn, maar de omgeving bepaalt in belangrijke mate onze identiteit; we willen betrokken zijn, maar onze digitale wereld weerhoudt ons van innig menselijk contact. Hoe kunnen wij het tij keren? Jan-Hendrik Bakker pleit voor een herwaardering van afzondering in stilte, een toestand die in onze tijd als zonderling, zielig en ongezond wordt gezien. Maar, zo stelt Bakker, kijk naar belangrijke schrijvers en filosofen – onder wie Kierkegaard, Nietzsche, Baudelaire, Merton en Thoreau – die zochten afzondering en stilte juist op om kracht uit te putten, om een protest te vormen tegen economische verspilling en weerwerk te bieden aan vervreemding en verlies aan privacy. Jezelf afzonderen is in deze tijd moeilijker dan ooit, en daarom ook zo essentieel. In stilte toont dat het de manier is om onze individuele waarden te herijken.
- GenresPhilosophyNonfiction
240 pages, Paperback
First published March 18, 2015
8 people are currently reading
83 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 8 of 8 reviews
August 7, 2023
In een wereld waar het tumult van de menigte vaak individuele stemmen overstemt, komt dit boek naar voren als een baken van rust en reflectie. In dit boek duikt Jan-Hendrik Bakker in de intrigerende paradox waarbij het terugtrekken uit de massa je juist helpt om de verbinding met je medemens te herstellen. Voor mij was dit een welkome aanleiding tot diepe introspectie.
Jan-Hendrik Bakker navigeert vaardig door de levens van diverse filosofen zoals Henry David Thoreau, Søren Kierkegaard en Friedrich Nietzsche die elk op hun unieke wijze eenzaamheid omarmden om diepgaande inzichten te verwerven. Zij laten zien dat afstand nemen niet noodzakelijkerwijs leidt tot vervreemding maar kan dienen als een katalysator voor persoonlijke verlichting.
Bakker gaat ver; hij voert zelfs Ted Kaszinsky op, ook bekend als de Unabomber. Ook hij omarmde eenzaamheid en leefde als een kluizenaar in een bos, maar gebruikte zijn verkregen inzichten niet om de wereld te verbeteren, maar juist om hem te vernietigen. In het rijtje van filosofen is hij een vreemde eend in de bijt, maar het leverde mij wel een mooi contrast op met de inzichten die door de anderen werd verworven.
Bakker slaagt erin om met grote helderheid ingewikkelde ideeën over te brengen zodat deze voor mij toegankelijk werden. Met een zorgvuldige mix van stellige uitspraken en prikkelende vragen wist hij mij te boeien en slaagde hij erin mijzelf te bevragen. Hij daagde mij uit om na te denken over het idee dat eenzaamheid, al dan niet gepaard gaan met sociale isolatie, een weg kan zijn naar diepgaande openbaringen over mijzelf.
In wezen was "In Stilte" voor mij meer dan een loutere verkenning van filosofie; het is een oproep om onze relatie met eenzaamheid en haar potentieel om onze banden met anderen te verdiepen opnieuw te evalueren.
Jan-Hendrik Bakker navigeert vaardig door de levens van diverse filosofen zoals Henry David Thoreau, Søren Kierkegaard en Friedrich Nietzsche die elk op hun unieke wijze eenzaamheid omarmden om diepgaande inzichten te verwerven. Zij laten zien dat afstand nemen niet noodzakelijkerwijs leidt tot vervreemding maar kan dienen als een katalysator voor persoonlijke verlichting.
Bakker gaat ver; hij voert zelfs Ted Kaszinsky op, ook bekend als de Unabomber. Ook hij omarmde eenzaamheid en leefde als een kluizenaar in een bos, maar gebruikte zijn verkregen inzichten niet om de wereld te verbeteren, maar juist om hem te vernietigen. In het rijtje van filosofen is hij een vreemde eend in de bijt, maar het leverde mij wel een mooi contrast op met de inzichten die door de anderen werd verworven.
Bakker slaagt erin om met grote helderheid ingewikkelde ideeën over te brengen zodat deze voor mij toegankelijk werden. Met een zorgvuldige mix van stellige uitspraken en prikkelende vragen wist hij mij te boeien en slaagde hij erin mijzelf te bevragen. Hij daagde mij uit om na te denken over het idee dat eenzaamheid, al dan niet gepaard gaan met sociale isolatie, een weg kan zijn naar diepgaande openbaringen over mijzelf.
In wezen was "In Stilte" voor mij meer dan een loutere verkenning van filosofie; het is een oproep om onze relatie met eenzaamheid en haar potentieel om onze banden met anderen te verdiepen opnieuw te evalueren.
September 29, 2015
“Er bestaat slechts één werkelijk filosofisch probleem: zelfmoord,” opende Albert Camus zijn Mythe van Sisyphus, “oordelen of het leven de moeite waard is om geleefd te worden of niet.” Of dit wel of niet zo is heeft veel te maken met de vraag of we in staat zijn om zin te geven aan ons bestaan. Het gevoel dat we er voor anderen toe doen is fundamenteel voor een mens. Daar wringt vandaag het schoentje, aldus de Nederlandse filosoof Jan-Hendrik Bakker, want vereenzaming en het gevoel nutteloos te zijn nemen in onze hedendaagse wereld hand over hand toe.
In stilte is Bakkers antwoord op de vraag hoe aan deze vereenzaming en nutteloosheid te verhelpen. Tegen alle intuïtie in houdt hij echter geen pleidooi voor meer door de overheid georganiseerde social events, net zomin als hij een heksenjacht op het individualisme organiseert trouwens. Integendeel zelfs, willen we de hedendaagse malaise achter ons laten, dan nemen we beter een voorbeeld aan enkele bekende afzonderlingen - zoals hij de intellectuele kluizenaars noemt die hij in zijn boek opvoert - zoals Friedrich Nietzsche, Søren Kierkegaard of Henry Thoreau.
Maar alvorens een oplossing aan te dragen, maakt Bakker natuurlijk een analyse van wat vandaag ons probleem is, en daarbij lijkt hij zijn pijlen toch vooral op het economische denken te richten dat ons leven zo overheerst. Een vorig jaar uitgevoerde studie toonde bijvoorbeeld aan dat tegen 2020 de helft van de bevolking van Den Haag dik en eenzaam zal zijn. We gaan stilaan naar een samenleving die de socioloog David Riesman een tijd geleden al mooi beschreef met de boektitel The Lonely Crowd. Precies zoals het neoliberale denken het wil, zien we die samenleving als een jachtterrein waar we zoveel mogelijk buit uit moeten halen, schrijft Bakker, en wie niet meekan, en - zeker sinds de crisis van 2008 - misschien wel tegen een levenslange werkloosheid aankijkt, is een looser. Ons discours wordt overheerst door woorden als koopkracht, belastingschijven en modernisering van de arbeidsmarkt, alsof de gevolgen daarvan voor de identiteit van de concrete mensen verwaarloosbaar zouden zijn. We hebben een samenleving gecreëerd waarin mensen als zandkorrels op het strand zijn, drukt Bakker het beeldend uit, en bij de eerste de beste populistische bries waaien ze weg.
De mensen die ons een weg kunnen tonen uit deze sociologische en politieke doolhof zijn volgens Bakker bezielde individualisten die als onafhankelijke denkers tegen hun leefwereld aankeken, zich er zelfs van distantieerden, maar er tegelijkertijd ook hun steentje aan wilden bijdragen. Neem bijvoorbeeld Kierkegaard. Deze protestantse filosoof zette zich in de eerste helft van de negentiende eeuw af tegen de steeds verder om zich heen grijpende onttovering van de wereld en het ontstaan van de massacultuur. Dat was niets voor hem, zei hij, en hoe ouder hij werd, hoe meer hij zich uit het openbare leven terugtrok. Maar hij nam echter geen afscheid van de wereld. Nee, hij schreef boek na boek, alsof de duivel hem op de hielen zat, waarin hij zijn bezorgdheid over hetgeen hij om zich heen zag uitschreeuwde.
Dat Bakker geen leunstoelfilosoof is, maar daarentegen met zijn beide voeten in de hedendaagse cultuur staat, mag blijken uit de vele boeken en films die hij aanhaalt. The Road passeert, net zoals Dave Eggers’ The Circle, dat hij gebruikt om de oude idealen van authenticiteit, zelfkennis, autarkie en creativiteit af te zetten tegen de wereld uit deze roman, waar alles openbaar moet zijn en privacy beschouwd wordt als diefstal. Veel van de door Bakker aangehaalde voorbeelden gaan ook over de voldoening die een band tussen mens en natuur kan schenken. Henry Thoreau en zijn Walden ontbreken vanzelfsprekend niet, waarbij expliciet verwezen wordt naar de politieke redenen van Thoreaus twee jaar lange kluizenaarschap. Walden gaat in feite niet over het leven in overeenstemming met de natuur, maar over het persoonlijk verzet van het individu tegen een staatsbestel dat hij onderdrukkend en pervers vindt. Maar ook meer hedendaagse wilderniszoekers komen aan bod in het boek, zoals Christopher McCandless, die na twee jaar ontbering in de Amerikaanse wouden stierf en nog amper dertig kilo woog, en Timothy Treadwell, ook wel Grizzly Man genoemd omdat hij uiteindelijk door zo’n beer opgevreten werd. Dit zijn geen belachelijke gekken, aldus Bakker, maar mensen die ons een weg vooruit kunnen tonen. En zelfs over Ted - Unabomber - Kaczynski zegt hij dat. Niet dat we het voorbeeld van deze met een IQ van 167 begiftigde lone wolf moeten volgen, maar wel omdat we zijn verzet tegen de geïndustrialiseerde wereld niet naast ons neer kunnen leggen.
De kluizenaars die Bakker opvoert zijn dus zeker geen heremieten die op een paal in de woestijn gaan zitten, maar wel mensen die een alternatief zoeken voor de nivellering en de ontmenselijking van hun leefwereld. Zelfs dandy’s als Baudelaire en Oscar Wilde horen daar bij, omdat ze in Parijs of Londen toch zichzelf bleven, hun medemensen wezen op hetgeen zij aan het verliezen waren en op een contradictoire manier het gelijk bewezen van Aristoteles toen deze meer dan twee millennia geleden al zei dat het grootste goed datgene is wat goed is voor zowel het individu als zijn omgeving. En die zag hij heel breed. Niet alleen familieleden dus, maar uiteindelijk ook alle medeburgers.
Twee zaken vallen op wat betreft Bakkers’ kluizenaars, dat het allemaal mannen zijn - wat hij voorzichtig verklaart door erop te wijzen dat vrouwen socialere wezens zijn, en dat geen van hen zelfmoord pleegde. Kluizenaars doen dat niet omdat ze de zin in hun leven hebben gevonden, zegt Bakker. Camus had het moeten weten.
In stilte is Bakkers antwoord op de vraag hoe aan deze vereenzaming en nutteloosheid te verhelpen. Tegen alle intuïtie in houdt hij echter geen pleidooi voor meer door de overheid georganiseerde social events, net zomin als hij een heksenjacht op het individualisme organiseert trouwens. Integendeel zelfs, willen we de hedendaagse malaise achter ons laten, dan nemen we beter een voorbeeld aan enkele bekende afzonderlingen - zoals hij de intellectuele kluizenaars noemt die hij in zijn boek opvoert - zoals Friedrich Nietzsche, Søren Kierkegaard of Henry Thoreau.
Maar alvorens een oplossing aan te dragen, maakt Bakker natuurlijk een analyse van wat vandaag ons probleem is, en daarbij lijkt hij zijn pijlen toch vooral op het economische denken te richten dat ons leven zo overheerst. Een vorig jaar uitgevoerde studie toonde bijvoorbeeld aan dat tegen 2020 de helft van de bevolking van Den Haag dik en eenzaam zal zijn. We gaan stilaan naar een samenleving die de socioloog David Riesman een tijd geleden al mooi beschreef met de boektitel The Lonely Crowd. Precies zoals het neoliberale denken het wil, zien we die samenleving als een jachtterrein waar we zoveel mogelijk buit uit moeten halen, schrijft Bakker, en wie niet meekan, en - zeker sinds de crisis van 2008 - misschien wel tegen een levenslange werkloosheid aankijkt, is een looser. Ons discours wordt overheerst door woorden als koopkracht, belastingschijven en modernisering van de arbeidsmarkt, alsof de gevolgen daarvan voor de identiteit van de concrete mensen verwaarloosbaar zouden zijn. We hebben een samenleving gecreëerd waarin mensen als zandkorrels op het strand zijn, drukt Bakker het beeldend uit, en bij de eerste de beste populistische bries waaien ze weg.
De mensen die ons een weg kunnen tonen uit deze sociologische en politieke doolhof zijn volgens Bakker bezielde individualisten die als onafhankelijke denkers tegen hun leefwereld aankeken, zich er zelfs van distantieerden, maar er tegelijkertijd ook hun steentje aan wilden bijdragen. Neem bijvoorbeeld Kierkegaard. Deze protestantse filosoof zette zich in de eerste helft van de negentiende eeuw af tegen de steeds verder om zich heen grijpende onttovering van de wereld en het ontstaan van de massacultuur. Dat was niets voor hem, zei hij, en hoe ouder hij werd, hoe meer hij zich uit het openbare leven terugtrok. Maar hij nam echter geen afscheid van de wereld. Nee, hij schreef boek na boek, alsof de duivel hem op de hielen zat, waarin hij zijn bezorgdheid over hetgeen hij om zich heen zag uitschreeuwde.
Dat Bakker geen leunstoelfilosoof is, maar daarentegen met zijn beide voeten in de hedendaagse cultuur staat, mag blijken uit de vele boeken en films die hij aanhaalt. The Road passeert, net zoals Dave Eggers’ The Circle, dat hij gebruikt om de oude idealen van authenticiteit, zelfkennis, autarkie en creativiteit af te zetten tegen de wereld uit deze roman, waar alles openbaar moet zijn en privacy beschouwd wordt als diefstal. Veel van de door Bakker aangehaalde voorbeelden gaan ook over de voldoening die een band tussen mens en natuur kan schenken. Henry Thoreau en zijn Walden ontbreken vanzelfsprekend niet, waarbij expliciet verwezen wordt naar de politieke redenen van Thoreaus twee jaar lange kluizenaarschap. Walden gaat in feite niet over het leven in overeenstemming met de natuur, maar over het persoonlijk verzet van het individu tegen een staatsbestel dat hij onderdrukkend en pervers vindt. Maar ook meer hedendaagse wilderniszoekers komen aan bod in het boek, zoals Christopher McCandless, die na twee jaar ontbering in de Amerikaanse wouden stierf en nog amper dertig kilo woog, en Timothy Treadwell, ook wel Grizzly Man genoemd omdat hij uiteindelijk door zo’n beer opgevreten werd. Dit zijn geen belachelijke gekken, aldus Bakker, maar mensen die ons een weg vooruit kunnen tonen. En zelfs over Ted - Unabomber - Kaczynski zegt hij dat. Niet dat we het voorbeeld van deze met een IQ van 167 begiftigde lone wolf moeten volgen, maar wel omdat we zijn verzet tegen de geïndustrialiseerde wereld niet naast ons neer kunnen leggen.
De kluizenaars die Bakker opvoert zijn dus zeker geen heremieten die op een paal in de woestijn gaan zitten, maar wel mensen die een alternatief zoeken voor de nivellering en de ontmenselijking van hun leefwereld. Zelfs dandy’s als Baudelaire en Oscar Wilde horen daar bij, omdat ze in Parijs of Londen toch zichzelf bleven, hun medemensen wezen op hetgeen zij aan het verliezen waren en op een contradictoire manier het gelijk bewezen van Aristoteles toen deze meer dan twee millennia geleden al zei dat het grootste goed datgene is wat goed is voor zowel het individu als zijn omgeving. En die zag hij heel breed. Niet alleen familieleden dus, maar uiteindelijk ook alle medeburgers.
Twee zaken vallen op wat betreft Bakkers’ kluizenaars, dat het allemaal mannen zijn - wat hij voorzichtig verklaart door erop te wijzen dat vrouwen socialere wezens zijn, en dat geen van hen zelfmoord pleegde. Kluizenaars doen dat niet omdat ze de zin in hun leven hebben gevonden, zegt Bakker. Camus had het moeten weten.
August 7, 2019
De Franse Alpen zijn het decor waar ik dit boek lees. Niet bepaald in stilte. Mijn peuterdochter en de decibels van de voorbijrazende rivier vechten om mijn aandacht. Verder zitten we prachtig ingesloten tussen bergwanden en hoogte, die - als ze platgelegd zou kunnen worden - een uitgestrektheid zou tevoorschijn toveren die je eenzaam zou kunnen doen voelen. Maar daarvoor ben ik niet alleen genoeg. Steeds had ik sympathie voor de eenzame, de kluizenaar, degene die de natuur introk en in een blokhut ging zitten (wonen/schrijven/verhongeren). Een filosofisch boek hierover kan niet ongelezen blijven. Jammer genoeg is er tussen de stoorzenders door te weinig samenhang in het boek om me helemaal beet te nemen. Er wordt een beetje te veel bijgehaald om nog te kunnen volgen. De cover - de ultieme paradox met de titel - beschrijft iets van het gevoel van afgeleid en verdoofd zijn. Didn't "quiet" get there. Get it? Als ik meer aandacht had kunnen opbrengen had het meer tot zijn recht gekomen. Want ik voel dat het dat wil doen. Bakker (ik hou echt van die Hollanders!) reduceert alles tot natuur en samenleving, inclusief kunst en religie. Moet je kunnen.
April 26, 2023
Je terugtrekken uit de massa als een manier om weer verbinding te vinden met je medemens. De schrijver belicht deze mooie paradox aan de hand van het leven van o.a. Thomas Merton, Soren Kierkegaard en Friedrich Nietzsche die ieder op een andere manier tot inzicht kwamen in de afzondering. Een leven in afzondering, of in extreme gevallen een kluizenaarsbestaan, leidt niet per se tot vervreemding en egoïsme, maar kan juist een katalysator zijn om tot inzicht te komen en het belang van je medemens te ervaren. En wie je bent voor je medemens.
Relevant boek vind ik, in een tijd waarin de massa domineert.
Relevant boek vind ik, in een tijd waarin de massa domineert.
June 2, 2015
Een zeer boeiend boek met verschillende essays die mooi met elkaar samenhangen over de nood aan stilte en afzondering nu en doorheen de geschiedenis.
Zeer toegankelijk, duidelijk en helder verwoorde filosofische stukjes. Mooie verwijzingen, duidelijke referenties en geeft je zin om meer te lezen. Een mix van geschiedenis, op zichzelf staande feiten, en interessante inzichten in onze hedendaagse zoektocht naar zingeving.
Namen zoals Nietzsche, Kierkegaard, Taylor, Merton, Arendt, Thoreau tot zelf Dave Eggers.
Sluit ergens heel mooi aan bij de analyse van Paul Verhaeghe die ik nu in Identiteit aan het lezen ben: "Identiteit door wederkerigheid"
Aanrader.
http://cobra.be/cm/cobra/boek/1.2276099
Zeer toegankelijk, duidelijk en helder verwoorde filosofische stukjes. Mooie verwijzingen, duidelijke referenties en geeft je zin om meer te lezen. Een mix van geschiedenis, op zichzelf staande feiten, en interessante inzichten in onze hedendaagse zoektocht naar zingeving.
Namen zoals Nietzsche, Kierkegaard, Taylor, Merton, Arendt, Thoreau tot zelf Dave Eggers.
Sluit ergens heel mooi aan bij de analyse van Paul Verhaeghe die ik nu in Identiteit aan het lezen ben: "Identiteit door wederkerigheid"
Aanrader.
http://cobra.be/cm/cobra/boek/1.2276099
April 23, 2023
Ontzettend interessant! Achter de maakbaarheid van ons bestaan schuilt een hunkering naar datgeen wat we in essentie zijn, een leven wat ons zin geeft. Des te meer we willen blijven innoveren, des te groter wordt de afstand die we moeten overbruggen om een zinvol leven te kunnen leiden. Dat is wat de dagelijkse orde, waarin we worden geleefd door het kapitalisme en teruggebracht worden tot een nummer, zo confronterend maakt.
Zoals Bakker formuleerde: 'Het stillen van de tijd is cruciaal voor de mens die zich wil bevrijden van maatschappelijke en economische dwang.' We zijn in feite altijd in dienst van de maatschappij in een poging aan diens verwachtingen te voldoen. Ik denk dat we onszelf hier makkelijk in kunnen verliezen, en omdat we hier zo afhankelijk van zijn is het lastig om ons daadwerkelijk af te zonderen en tot bezinning te komen.
Toch hoeft het allemaal niet zo zwart-wit te zijn als het leven van een kluizenaar bijvoorbeeld doet vermoeden; een social media detox zal ongetwijfeld ook een positief effect opleveren, zonder dat je volledige afstand neemt van de maatschappij zoals wij deze kennen. Of minder werken en genoegen nemen met de kleine dingen in het leven die er toe doen. 'In stilte' laat zien dat deze spirituele zoektocht er één van alle tijden is en heeft mij de ogen weer wat verder geopend. 👀
Zoals Bakker formuleerde: 'Het stillen van de tijd is cruciaal voor de mens die zich wil bevrijden van maatschappelijke en economische dwang.' We zijn in feite altijd in dienst van de maatschappij in een poging aan diens verwachtingen te voldoen. Ik denk dat we onszelf hier makkelijk in kunnen verliezen, en omdat we hier zo afhankelijk van zijn is het lastig om ons daadwerkelijk af te zonderen en tot bezinning te komen.
Toch hoeft het allemaal niet zo zwart-wit te zijn als het leven van een kluizenaar bijvoorbeeld doet vermoeden; een social media detox zal ongetwijfeld ook een positief effect opleveren, zonder dat je volledige afstand neemt van de maatschappij zoals wij deze kennen. Of minder werken en genoegen nemen met de kleine dingen in het leven die er toe doen. 'In stilte' laat zien dat deze spirituele zoektocht er één van alle tijden is en heeft mij de ogen weer wat verder geopend. 👀
Read
March 15, 2018Dit boek moest ik lezen voor een leesgroep, maar dat vond ik gelukkig helemaal niet erg. Op overzichtelijke wijze legt Bakker uit waarom afzondering - zo nu en dan - wel eens het medicijn kan zijn tegen kwalen van de moderne tijd en met voorbeelden als Henry Thoreau, maar ook Kierkegaard en Ted Kaczynski, zet hij deze stelling kracht bij.
November 4, 2020
Boeiende verdiepende literatuur. Het boek roept op tot burgerzin, iets waar we vandaag wel meer van kunnen gebruiken.
Displaying 1 - 8 of 8 reviews