عنصرالمعالی کیکاووس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر بن زیار از آل زیار بود. پدرانش در نواحی شمال ایران - گرگان طبرستان، گیلان و ری - سالها حکومت و امارت داشتند. خود او نیز اگر از سلطنتی باشکوه و قدرت برخوردار نبود فیالجمله دستگاهی داشت. بهرسم امیر زادگان آن عهد تربیت شده، آداب مملکتداری را فرا گرفته بود.
بهعلاوه از دانشهای آن زمان و فنون و پیشههای گوناگون اطلاعاتی فراوان داشت. با بزرگان و پادشاهان آن عصر حشر و نشر کرده بود. بر این جمله تجربههای عمری دراز را - که در هنگام نوشتن قابوسنامه به شصت و سه سال بالغ شدهاست - باید افزود.
ـ پسرم، هرگز شراب مخور. ـ امّا ... ـ امّا اگر خواستی بخوری، بهترینش را بخور که اگر در آن دنیا عقوبت شدی، در این دنیا زیانکار نبوده باشی. ضمناً پسرم، هموار راست بگوی. ـ چرا؟ ـ تا به راستگویی معروف شوی. ـ که چه؟ ـ که اگر خواستی دروغ بگویی، دروغت را بپذیرند!