Monsterzicht

by Jan van Aken

Lente 1939. Victor, assistent-psychiater en bevlogen volgeling van Jung, krijgt een aanstelling in het vrouwenpaviljoen van een katholieke inrichting. Terwijl hij nog aangeslagen is door zijn ervaringen in Heidelberg, waar hij het voorgaande jaar studeerde, biedt dit hem een tweede kans.

Victor raakt gefascineerd door Lena, een jonge vrouw die lijdt aan angstwekkende waanvoorstellingen: ze ziet de gezichten van anderen als monstertronies, en soms slaat haar angst om in razernij. Victor herkent in Lena’s aandoening ongekende diepten en talenten.

Als hij tegenover geneesheer-directeur Stalmeijer zijn twijfels uitspreekt over Lena’s diagnose, geeft deze hem toestemming het op jungiaanse wijze aan te pakken. Victor gaat het experiment aan, maar lukt het hem om te ontkomen aan de demonen van zijn eigen verleden?

319 pages, Hardcover

First published April 14, 2026

Reviews

[Amy · Rating 4 out of 5]

Het was de kaft wat mij in eerste instantie naar dit boek toe trok. Het verhaal opzich had wat spannender gemogen en hoewel ik lichte irritaties voelde naar het personage Nazi meisje Verena, bleef mijn nieuwsgierigheid naar het verdere verloop van het verhaal toch gewekt.
Spoiler: Een bus van links was de man die zichzelf verhing en 2 piemels bleek te hebben, erg verassend. Ik had wel gedacht dat dit nog enige connectie zou hebben met Lena verderop in het verhaal, maar dit bleef jammer genoeg uit. Misschien een fantasie van Jan zelf? Het hebben van 2 piemels?

[Schelley · Rating 3 out of 5]

Jan van Aken heeft een fijne hand van gedreven, zoekende personages neerzetten in roerige tijden, en met Monsterzicht duikt hij in een periode die hem duidelijk fascineert: de late jaren dertig, met al hun politieke dreiging en psychologische diepgang.

In Monsterzicht volgen we de jonge assistent-psychiater Victor, een bevlogen volgeling van Jung. Het is lente 1939 als hij een aanstelling krijgt in het vrouwenpaviljoen van een katholieke inrichting in Hillegenkapel. Daar raakt hij al snel gefascineerd door Lena, een jonge patiënte die aan angstaanjagende waanvoorstellingen lijdt: ze ziet de gezichten van mensen letterlijk gespleten, half mens, half monsterachtig gedrocht. Victor krijgt van de directeur carte blanche om haar op Jungiaanse wijze te behandelen. Ondertussen worstelt hij zelf met demonen uit zijn verleden, waaronder een verblijf in Duitsland waar hij in de ban raakte van een vrouw met nazisympathieën. Terwijl de wereld om hem heen langzaam in oorlogsgrijze tinten kleurt, probeert Victor grip te krijgen op Lena’s geest – en op die van zichzelf. Wie is hier eigenlijk het monster? En wie de gek?

Wat me meteen opviel is Van Akens schrijfstijl: poëtisch realistisch, met een soort kalme intensiteit die je langzaam de inrichting intrekt. De geuren van carbol, lysol en bleekwater, de strenge moeder-overste, de dubbelzinnige gesprekken tussen de paviljoenen – het voelt allemaal levensecht en toch een tikje surrealistisch, alsof Delvaux en Ensor samen het decor hebben geschilderd.

Ik vond het vooral sterk hoe Van Aken de grens tussen normaal en gestoord laat vervagen, en hoe hij de opkomende nazitijd verweeft met de persoonlijke zoektocht van Victor zonder dat het ooit geforceerd voelt. De psychologische lagen en de manier waarop hij de behandeling van Lena beschrijft, zijn fascinerend en geven je echt stof tot nadenken. Minder enthousiast was ik soms over het tempo; op een paar momenten voelde het alsof de verhandelingen over de geest nét iets te lang doorgingen, waardoor de spanning even inzakte. Maar dat zijn kleine smetjes in een verder rijk boek.

Slim, sfeervol en met een mengeling van historische context en diepe menselijke twijfel.

[Peter Dierinck · Rating 4 out of 5]

De geschiedenis van de psychiatrie leest als een horrorverhaal. Deze roman speelt eind jaren 30 van de vorige eeuw in Duitsland en Nederland. Methodieken zoals lobotomie, insulinekuur, castratie, sterilisatie, fixeren, opsluiten kwam veelvuldig voor. Er waren politieke opvattingen zoals ten tijde van de nazi's waarin men degeneratie van de menselijke soort wou tegengaan door geesteszieken te verhinderen dat ze zich konden voortplanten. Een politiek die vijandig stond tegen het vreemde en de vreemdeling vormde de grond hiervoor. Vanuit de religie waren er religieuse orden die vooral ontucht en losbandigheid wilden inperken door mensen in instellingen langdurig af te sluiten te controleren en vroom op te voeden. En goedmenende wetenschappers, zoals de psychoanalyticus in "Monsterzicht" willen aan de hand van patiënten hun theorieën ingang doen vinden.
In "Monsterzicht" kunnen we lezen hoe het individu in zo een psychiatrische instelling tussen de raderen van al die systemen werd vermalen. Dat dit niet altijd vanuit slechte wil gebeurde maakt het verhaal extra tragisch. De psychiatrische patiënt bezwijkt als mens onder diagnostische labels, onder morele veroordeling en onder de gelijkschakeling vertrekkend vanuit wat als de ideale mens naar voor wordt geschoven. Ik was zeer sterk ontroerd door dit boek. Jan Van Aken schreef een heel mooi boek. Hij geeft in een interview aan dat dit boek (2026) ontstond toen zijn vader in het archief van een psychiatrisch ziekenhuis oude brieven vond van een meisje aan haar vader. De sfeer van zo'n psychiatrisch instituut vormde de blauwdruk voor het fictieve St.-Dymphna.

Lees dit boek als een aansporing tot mededogen, menselijkheid met hen die het psychisch lastig hebben. Lees het als een aanduiding voor het gevaar van ideologisch denken. Hoe gevaarlijk zuiverheid van denken kan zijn, zowel op politiek, religieus als therapeutisch vlak. Die zuiverheid staat het nabij zijn bij mensen met een psychische kwetsbaarheid in de weg. Niet alleen vroeger, eind de jaren 30, maar ook nu.
#janvanaken #monsterzicht

[Margreeth · Rating 3 out of 5]

Op de drempel van WOII wordt de Nederlandse Victor na een studie psychiatrie in Duitsland het land uitgezet.
Hij gaat aan de slag in een ggz-instelling in Brabant waar hij probeert met innovatieve methoden patiënten te behandelen.
Vlot en af en toe met humor geschreven

[Gerda · Rating 3 out of 5]

Mooi historisch gegeven, stand van de psychiatrie ten tijde van de wereldoorlog. Verrassende wendingen maar de karakters bleven een beetje aan de oppervlakte, alsof er weinig tijd was, daarom drie sterren.

[Marten van Dam · Rating 4 out of 5]

Intrigerend boek mede door de thematiek van de psychologie van Jung en de situering eind jaren 30 in Heidelberg en Brabant. Het (relatief) open einde voelde als een lichte teleurstelling: 4 sterren.

[Merel · Rating 2 out of 5]

saaaaaai! het kon me niet boeien excuses

[Kris Coenegrachts · Rating 5 out of 5]

Boeiend!

[B. Simmers · Rating 3 out of 5]

Er mist een beetje spanning