Selim İleri’nin Edebiyatımızda Sevdiğim Romanlar Kılavuzu hayranlık verici bir kitap. İleri, 1874-1980 yılları arasında roman sanatının tüm inceliklerini görebileceğimiz 230 romanlık bir seçki sunuyor. Bahsi geçen romanlar arasında İleri'nin yazarlığına giden yolu döşeyen eserler de var üstelik. Selim İleri’nin kılavuzunu okurken romanımıza bir saygı duruşu olduğu için mi, büyük bir yazarı yetiştiren kitapları bulabildiğimiz için mi yoksa edebiyat ve edebiyatın eleştiri tarihini önümüze serdiği için mi etkileneceğiz? Birini seçmek imkânsız çünkü bütün bunları aynı etkiyle kendinde topluyor Edebiyatımızda Romanlar Kılavuzu.
“Romanlar kara sevdalısı” Selim İleri’nin hazırladığı kılavuz duygusal yönüyle de okura bir hayli dokunuyor. Sayfalar arasında Kemal Tahir’in Reşat Nuri Güntekin’in Eski Hastalık’ını anlatırken ağlayışı, Bilgi Yayınevi’nin Bilge Karasu’nun Uzun Sürmüş Bir Günün Akşamı eserini yayımlama konusundaki kararsızlığı sebebiyle kitabı genç bir okurun okumasına karar verişi... O genç okur Selim İleri olacak.
80 yaşına geldiğimde böyle bir şey yazacağım, kaynak olarak buraya yazdığım garip review'ları kullanmayı planlıyorum. Bu kitap bana inanılmaz bir ilham verdi.
2015 senesinde çok yorucu bir üniversite imtihanına hazırlanma girdabının içine düşmüştüm ve o bıktırıcı uğraşta sadece edebiyata çalışmak bir keyifti, bir an evvel diğer derslerimi tamamlamayı sonrasında edebiyat kitaplarına, notlarına gömülmeyi beklerdim. naif ve velut yazarımızla türk edebiyatına dair birkaç mesele hakkında derinleşmek için köşe yazılarına göz attığımda tanıştım ve sonra bu kitabı yayınlanır yayınlanmaz edindim. bende bıraktığı tarifsiz bir ilkgençlik mutluluğu için bu eseri hayatımın kitabı olarak addediyorum. imtihanın ve hayatın üzerime bocaladığı baskıdan kaçmağa çabalıyordum ve bu kitap o zamanlar her gece bana bir sığınak oluyordu. tek üzüntüm ise aradan geçen senelere ve kitaplarla haşır neşir olduğum bir eğitim hayatına rağmen gecenin bir yarısı halsiz ve habersiz bir halde bu kitabı okurken aldığım huzurlu tada ömrüm boyunca başka hiçbir eserde rastlayamadım. hayatımın kitabı! türk edebiyatına meraklı bir gencin eline ilk tutuşturması gereken şey!
Böyle yatağın başucunda bir telefon varmış da istediğiniz zaman Selim İleri ile konuşabiliyormuşsunuz gibi olmuş bu kitap. Roman seçimleri öznel, "sevdiğim romanlar" denmiş zaten başlıkta. "Şu niye yok aaa, bu niye var ki ne gerek" dediğim oldu ama kitabın bana verdiği haz dediğim gibi "dolaysız Selim İleri" ve açıkçası çok sevdim.
Selim İleri hem yazdıklarını hem de yayımlanmasına katkı sağladığı kitapları severek okuduğum bir yazar. Arka kapak yazısı ya da önsöz yazdığı, röportajlarında bahsettiği eserleri okumak genelde hayal kırıklığına uğratmıyor beni. Okuma zevkimiz benzer diyebilirim.
Bu kitapta oldukça kişisel bir liste yer alıyor. 1874 ile 1980 yılları arasında yayımlanmış Türk edebiyatına dahil 229 adet roman önerisi var. Selim İleri'nin yolumu aydınlatan romanlar diyerek yaptığı bu seçkiyi merak ediyorsanız okuyun derim bu kitabı.
Seçilen romanlar, eser sahipleri, eserin ait olduğu dönem kısaca tanıtılmaya çalışılmış. Değerli kitap eleştirmenlerimizin yazara ya da tanıtılan kitaba dair görüşlerine yer verilmesi hoşuma gitti. Neredeyse her yazıda sürprizbozan (spoiler) mevcut. Ben bu hususu özellikle klasikler için pek önemsemiyorum açıkçası.
Beni, adını ilk defa duyduğum Türk yazarlarla tanıştıran bir kitap oldu. Bu açıdan mutluyum. Bu kitaba dayanarak bir liste oluşturdum. 2022 okuma planımda bu listeden seçerek okumalar yapmak gibi bir planım var, umarım gerçekleştirebilirim.
Selim İleri her zaman ilgiyle izlediğim yazarlardan biri, özellikle gençliğimde çok kitabını okumuşluğum var. Edebiyat bilgisine de güvendiğim için Everest'ten çıkan "Edebiyatımızda Sevdiğim Romanlar Kılavuzu"nu görünce tereddütsüz aldım. Yazar kitabın adının da belirttiği gibi kendi sevdiği romanları oldukça öznel bir seçim kriteriyle kitabına almış. Doğrusu buna itirazım yok, bu tür kitapları daha önce de gördüm. Eğer yazarına güveniyorsanız oldukça keyifli bir kaynak kitap olabiliyorlar.
Bu kitaptaki sorun ise her bir tanıtım yazısının çok kısa olması. İleri genellikle bir iki paragrafta kitabın kendisindeki anısını ya da neden önemli olduğunu anlatıyor ve bu bölümler kuşkusuz edebiyat tarihimiz açısından önemli anektodlar içeriyor. Sonra kitabın konusunun kısa bir özetini veriyor ve yazının sonunda da kısa bir alıntı (ya da eski kitaplar için sadeleştirilmiş bir alıntı) veriyor. Beni hayal kırıklığına uğratan tek şey bu oldu. 1874-1980 yılları arasını kapsayan 632 sayfalık bu dev kitap sonuçta her bir roman için son derece kısıtlı yorum ve bilgileri içeriyor. İleri'nin ayrıntılı değerlendirme yazılarını kalitesini bildiğim için de bu beni daha fazla rahatsız etti. Yine de varlığindan haberdar olmadığım bir çok kitabın en azından bilgilerini aldığım için de memnunum.
Türk edebiyatını ve yazarlarını çok yakından tanıyan değerli yazarımız, birçok meslektaşının , editörün, eleştirmenin (tembellikten) yapmadığını yapmış, geride çok değerli bir eser bırakmış. Türk edebiyatına damga vurmuş yazarları, eserleriyle birlikte bizlere anlatmış, değerlendirmiş, alıntılar yapmış. Dört yıldır başucu kitabım olarak kütüphanemde duruyor. Yazdıklarıyla Yaşayanlar 2' de yer vermeyi düşündüğüm Türk yazarlar için bir kez daha Selim İleri'nin tecrübelerinden yararlanmayı düşünüyorum.