Είκοσι

by Παντελής Μπουκάλας

Είκοσι αριθμημένα ποιήματα, τρία ανάριθμα, ένα εισαγωγικό τρίστιχο και ένα καταληκτικό κομμάτι των δεκατριών στίχων απαρτίζουν το Είκοσι, τη νέα ποιητική συλλογή του Παντελή Μπουκάλα. Πρόκειται για τα τεκμήρια ενός πολέμου από εκείνους που όντως δεν τους μέλλεται να τελειώσουν ποτέ: του πολέμου με μια μαύρη τρύπα που δεν είναι μέσα σου αλλά σε περιέχει ολόκληρο. Κάθε τεκμήριο δοκιμάζει τη δική του εκδοχή φωνής, από τις πολλές που έχει να σου προσφέρει η ελληνική ποίηση, σαν μιας κάποιας ισχύος όπλα για να ξεγελάσεις τον Αγέλαστο και να μιλήσεις το πένθος, το πιο βαρύ απ’ όσα έχουν γραφτεί του ανθρώπου: το πένθος του γονιού για το παιδί του. Να τρέψεις σε λόγο την αδειοσύνη, μολονότι νιώθεις πια τις λέξεις απελπιστικά αδύναμες, σχεδόν άδικες μπροστά στο μέγα γεγονός που καλούνται να συλλαβίσουν.

Για να επιστρέψεις από τον άναυδο πόνο, την παραιτημένη σιωπή, ή από τον τρόπο του ουρλιαχτού στον συνταγμένο κόσμο θα δοκιμάσεις και θα δοκιμαστείς σε όλες τις φωνές. Στη φωνή της αφήγησης, που εκτείνει το πεδίο της μνήμης ανακαλώντας θραυσμένες αλληλουχίες στιγμών και επιχειρώντας με την ιστόρηση να συγκρατήσει θερμό ό,τι απειλείται από τον παγετώνα της απώλειας. Στη φωνή της συμπύκνωσης, που διατηρεί μόνο έναν πυρήνα γυμνών λέξεων. Στην έμμετρη φωνή και στη φωνή του ελευθερωμένου στίχου. Στη φωνή της επιτάφιας ποίησης και του δημοτικού μοιρολογιού αλλά και στη φωνή της απαντοχής, της μη παραίτησης, της μη καταβύθισης, έτσι όπως τη συνοψίζει το παράγγελμα του ποντιακού τραγουδιού: «Βάσταξον, καρδιά, βάσταξον, αν θελτς και αν ’κί θέλεις».

Αλλ’ όσο βαστιέσαι απ’ το κλαδάκι που σου προσφέρει ο στίχος του Πόντου, η λερναία πίκρα μέσα σου σε κόβει στα δυο, μοιρολογώντας με τον τρόπο του ριζίτικου τραγουδιού για τον άγουρο που «νιότη δεν εχάρη», γιατί τον πρόλαβε -στα ωραία είκοσί του- ο «σκληροκάρδης», με την μπαμπεσιά που δίκαια του αποδίδει η δημοτική μας ποίηση: «Χριστέ, και να ’τον παρεμπρός, και να ’τον παραπίσω».

Αυτό το ψυχοφάγο «αν», το μάταιο «μακάρι», απευθυνόμενο σε θεότητες άφαντες ή αδιάφορες, τσακίζει και κόκαλα που πίστεψαν αναίτια πως ανήκουν στα γερά. Σε μια τριχούλα ακροβατεί ο βίος των βροτών. Σε μια τριχούλα που κόβει βιαιότατα κι απότομα τον κόσμο και τον χρόνο στα δύο, στον φαρμακωμένο ενεστώτα και στον αδυσώπητο αόριστο, στο εδώ και στο εκεί. Ναι. Μάλλον δεν λάθεψαν οι γνωστικοί αρχαίοι που μια από τις μυθολογικές τους αφηγήσεις για τη χαμένη αθανασία τη συνάρτησαν με μια τρίχα στην κεφαλή του Πτερέλαου, βασιλιά των Ταφίων· εύκολο ήταν να κοπεί, πάντα με μπαμπεσιά, εύκολο να γυρίσει ο άνθρωπος στη θνητότητά του. Μόνη αθανασία του, η μνήμη.

Genres: Poetry

80 pages, Paperback

First published May 6, 2026

About the author

Γεννήθηκε το 1957 στο Λεσίνι του Μεσολογγίου. Αποφοίτησε από την Οδοντιατρική Αθηνών. Από το 1989 επιμελείται την ανά Τρίτη σελίδα του βιβλίου στην εφημερίδα "Καθημερινή", όπου επίσης δημοσιεύει καθ' εκάστην επιφυλλίδες κοινωνικού και πολιτικού σχολιασμού. Είναι διορθωτής και επιμελητής εκδόσεων. Από το 1980 έχει δημοσιεύσει στις εκδόσεις "Άγρα" τα βιβλία ποίησης "Αλγόρυθμος", "Η εκδρομή της Ευδοκίας", "Ο μέσα πάνθηρας", "Σήματα λυγρά", "Ο μάντης", "Οπόταν πλάτανος", καθώς ένα τόμο δοκιμίων και βιβλιοκριτικών, υπό τον τίτλο "Ενδεχομένως: Στάσεις στην ελληνική και ξένη τέχνη του λόγου". Έχει μεταφράσει, για τον ίδιο εκδοτικό οίκο, τον ελληνιστικό "Επιτάφιο Αδώνιδος του Βίωνος του Σμυρναίου" και τα ποιήματα του τόμου "Επιτάφιος λόγος: αρχαία ελληνικά επιτύμβια επιγράμματα".
Το 2010 βραβεύτηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης για την ποιητική του συλλογή "Ρήματα".

Reviews

[Δημήτρης · Rating 5 out of 5]

"Το 'χει αυτό η ζωή.
Δε σε ρωτάει".

Πριν λίγες εβδομάδες κυκλοφόρησε το καινούριο βιβλίο του Παντελή Μπουκάλα από τις εκδόσεις Άγρα, με τίτλο "Είκοσι". Είκοσι. Δεν ήξερα μέχρι να το ανοίξω.
Ένα μοιρολόι. Σπαραγμός. Ανατριχίλα.
Ο γιος του έφυγε σε ηλικία είκοσι ετών.
Ο Παντελής Μπουκάλας σπαράζει γράφοντας. Πάντοτε, όποτε τύχαινε να ακούσω κάποιο μοιρολόι ή κάποιο έντονο κλάμα στο φευγιό ανθρώπων, ένιωθα την καρδιά μου έτοιμη να σταματήσει. Πρώτη φορά μού συνέβη αυτό διαβάζοντας κάτι.

"...
Την κάθε μέρα τρέμω.
Φέρνει έρημο και ξηρασία.
Κι εγώ ποτίζω όλο ποτίζω
ένα δεντράκι ξεραμένο.
Το ξέρω.
Δε θα ξαναδώσει φύλλα,
άνθη ή καρπούς.
Μα το ποτίζω.
Πώς αλλιώς"

Αυτή η ποιητική συλλογή ξεφεύγει από τα στενά όρια του όρου. Είναι μια κατάθεση ψυχής. Τα λόγια μοιάζουν φτωχά και τα σχόλια περί ποιητικής και λογοτεχνικής ποιότητας περισσεύουν. Το μεγαλείο ξεφεύγει από τις λέξεις και μπαίνει εντός του αναγνώστη.
Είναι ξεκάθαρο ότι μιλάμε για ένα από τα αρτιότερα και σημαντικότερα ποιητικά έργα της σύγχρονης ποιητικής ιστορίας του τόπου.

"...
Τον ήχο του γυρισμού σου δεν τον έχω ακούσει ακόμα
Στον δρόμο
Είσαι στον δρόμο
Πάντοτε στον δρόμο
Στα ισόβια είκοσί σου
τα αιώνια
Με ληστεμένο το ωραίο
το ιερό δικαίωμα της φθοράς
..."

[Leonidas Moumouris · Rating 5 out of 5]

Χρειάζεται να πεις; Τι να πεις μωρέ... Ο άνθρωπος έχασε το γιό του. Και γράφει γι αυτόν. Τον για πάντα είκοσι γιό του.

[Dimitris Ligoxigakis · Rating 5 out of 5]

Υπάρχουν άνθρωποι που ξερουν να γράφουν για όλα αυτά που εχουν μέσα τους, να δινουν λεξεις στις σιωπές τους... και θεε μου είναι τόσο δυνατά. Πατέρας χαρίζει στο γιο την Αθανασία. Μεγάλο βιβλιο.

[Lydia Theochari · Rating 5 out of 5]

Ο Παντελής φτιάχνει ποίημα μέσα από τον πόνο και μας ανοίγει χώρο να κάτσουμε κοντά του. Τι μεγαλείο

[Γιάννης Χατζόπουλος · Rating 5 out of 5]

Κάποτε, σε ένα βιβλίο του Χρήστου Οικονόμου (νομίζω το καλό που 'ρθε απ' τη θάλασσα ήταν), διάβασα πως στην ελληνική γλώσσα δεν υπάρχει καμία λέξη που να δηλώνει εκείνον που έχασε το παιδί του. Τόσες πολλές λέξεις, τόσες φράσεις κι ούτε μια δεν κατάφερε να συλλάβει τον πόνο του να χάνει κανείς το παιδί του.

Ο Παντελής Μπουκάλας όμως μπόρεσε και το 'κανε. Μπόρεσε και έβαλε μέσα σε είκοσι και κάτι ποιήματα το λυγμό του κλαρίνου, το δάκρυ του γονιού, το σπαραγμό του ακούσματος της είδησης του θανάτου, την απελπιστική αναζήτηση ενός ήχου, μιας εικόνας, μιας μυρωδιάς που μπορεί να φέρει ξανά στη ζωή το νεκρό παιδί.

Μέσα από λέξεις καινούριες-προϊόντα της ικανότητάς του να πλάθει λέξεις καταφέρνει να σε κάνει να νιώσεις λίγο απ'τον χαμό, μέσα από γλυκόλογα πρωτάκουστα σε χτυπάει στον τοίχο μιας μοναξιάς που δεν ξέρεις (ελπίζω) αλλά πονάς, πονάς, πονάς πολύ.

Δεν ξέρω αν ο Μπουκάλας έγραψε τον επιτάφιο της γενιάς μας, έναν επιτάφιο μουρμούρη, σαν πενιά μπαγλαμά ή σαν τελική νότα μοιρολογιού παιγμένου από ηπειρώτικο κλαρίνο. Μπορεί όμως και να το 'κανε.

[Peter Tzouanos · Rating 5 out of 5]

«Το 'χει αυτό η ζωή. / Είναι πραγματική».

«[...] Αλλά ποτέ δεν προλαβαίνεις / Μένει ανεπίδοτη η πλούσια αγάπη / Και αμετάδοτη αμετάφραστη αμετάγραφη / σε κονιορτοποιεί / Και πρέπει έπειτα τη σκόνη να συνάξεις / παντού όπου σκορπίστηκε [...]».

Όμορφο, πονερό, γενναίο, συγκλονιστικό βιβλίο.

Ένα βιβλίο που σε διαλύει, σου σκίζει τα σωθικά!

Ο Παντελής μας εξανθρωπίζει με την ύπαρξη και την γραφή του!

[αννα σγουρου · Rating 5 out of 5]

Τό 'χει αυτό η ζωή.
Δεν σε ρωτάει.

Κι εγώ ποτίζω όλο ποτίζω
ένα δεντράκι ξεραμένο.

[Stelios Lekakis · Rating 5 out of 5]

Τὴν κάθε μέρα τρέμω.
Φέρνει ἔρημο καὶ ξηρασία.
Κι ἐγὼ ποτίζω ὅλο ποτίζω
ἕνα δεντράκι ξεραμένο.
Τὸ ξέρω.
Δὲν θὰ ξαναδώσει φύλλα,
ἄνθη ἢ καρπούς.
Μὰ τὸ ποτίζω.
Πῶς ἀλλιῶς

(11. Τρέμω)

[Athena Venetaki · Rating 5 out of 5]

Θρήνος. Ατέλειωτος πόνος

[Xanthi_ · Rating 5 out of 5]

Δεν παίρνει πέντε παίρνει είκοσι , ευχαριστούμε για αυτόν τον άθλο , το βιβλίο που μορφή, περιεχόμενο και λέξη αγγίζουν μια αβάσταχτη κορυφή.

[Despina Antoniadou · Rating 5 out of 5]

Υπάρχουν άνθρωποι,
σαν τον Παντελή Μπουκάλα
που η εμπειρία τους, ο πόνος τους , το πέρασμα τους από αυτό τον κόσμο,
είναι άλλο.
Παίρνουν το βίωμα και το κάνουν τέχνη.
Τι θαυμαστό!

[Paraskeeevii___ · Rating 5 out of 5]

Γροθιά στο στομάχι.