Jump to ratings and reviews
Rate this book

Mogen we nog een beetje leven?

Rate this book
Waar gaat het heen met de wereld? Grunberg gidst ons door goddeloze tijden.

We leven in een tijd waarin de universele mensenrechten niet alleen minder worden nageleefd, maar zelfs steeds minder met de mond worden beleden. In dit essay gaat Arnon Grunberg op zoek naar de wortels van het universalisme en komt uit bij Jezus’ Bergrede. Hoewel hij de aantrekkingskracht ervan begrijpt, observeert hij ook dat deze leer vanaf het begin weerstand opriep. Jezus appelleerde aan een universeel verlangen naar verlossing van lijden, maar stelde er een opdracht tegenover – namelijk het liefhebben van je vijand – die misschien wel te veel van de mensen vroeg. Toch zijn we nog niet van religie af, juist ook in het politieke domein. Zoals alleen Grunberg dat kan, verbindt hij in dit essay het verhaal van Abraham met de inzichten van de psychoanalyticus Winnicott en de legende van Don Juan met de filosofie van Nietzsche.

128 pages, Paperback

Published May 26, 2026

Loading...
Loading...

About the author

Arnon Grunberg

164 books435 followers
Arnon Yasha Yves (Arnon) Grunberg is a Dutch writer. Some of his books were written using the heteronym Marek van der Jagt.

In 1989 Grunberg made his acting debut in Maria's Cunt (de Kut van Maria); a short film by Dutch enfant terrible filmmaker Cyrus Frisch.

Grunberg made his literary debut in 1994 with the novel Blauwe maandagen (Blue Mondays), which won the Dutch prize for the best debut novel that year. In 2000, under the heteronym Marek van der Jagt, he won the best debut prize again for his novel De geschiedenis van mijn kaalheid (The History of My Baldness).

Grunberg publishes novels about once a year but also writes columns and essays in a wide variety of Dutch and international newspapers and magazines. He does not restrict himself only to the written media, but also reads a story for the radio every week and for some time he was host of a cultural television program. He also writes a blog for the literary Internet magazine Words Without Borders and his own site ArnonGrunberg.com.

His novel Tirza won the Dutch Golden Owl Prize for Literature and the Libris Prize.[1] His books have been translated into many languages, including English, German, Japanese and Georgian.

From 2006 Grunberg wrote various journalistic reports, for example about working undercover in a Bavarian hotel and his visit to Guantánamo Bay. Also he visited the Dutch troops in Afghanistan and the US Army in Iraq. In 2009 these reports were collected in the book Chambermaids and Soldiers.

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
5 (17%)
4 stars
7 (24%)
3 stars
15 (51%)
2 stars
2 (6%)
1 star
0 (0%)
Displaying 1 - 7 of 7 reviews
Profile Image for Bert Jan.
42 reviews8 followers
July 11, 2026
Zoveel als ik met de bergrede zelf heb, zo weinig heb ik met Grunbergs achrijfsel erover. Ik volg zijn associaties niet, vind de formuleringen ergerniswekkend gekunsteld en merk dat het me nergens raakt. Ben eraan begonnen omdat ik het interessant vond dat een van de prominentste schrijvers van Nederland een welwillende beschouwing over deze evangelische kerntekst schreef. Helaas viel het nogal tegen.
Profile Image for Inge Janse.
342 reviews92 followers
May 30, 2026
Het essay zelf snap ik kant noch wal van. Iets over de bergrede, een enorme hoeveelheid literaire, filosofische, culturele, psychoanalytische en theologische referenties, een ondoorzichtig staketsel van daaruit voortvloeiende onontwarbare conclusies en inzichten, en heel veel impliciete en onuitgewerkte ideeën.

Eerst dacht ik: wat ben ik dom. Toen dacht ik: wat is Grunberg lui. En toen wees iemand me op mijn falende interpretatie. Ik moet dit essay helemaal niet proberen te snappen, maar het ondergaan als poëzie of een museumbezoek.

Dan blijft het voor mij vage shit allemaal, ook omdat Grunberg minstens honderd keer zegt 'zoals ik eerder al schreef' (waarom zeg je het dan nogmaals? Dit is vermoedelijk het gevolg van de brontekst die bedoeld was als gesproken versie, waarin je veel meer geheugensteun moet aanbrengen), maar dat is prima, want dan hoef ik enkel nog te zoeken naar losse fragmenten die mooi, grappig, slim of lucide zijn. En daar zijn er heel veel van*!

Plus: de bibliografie en namenlijst is heeeeerlijk, zoals 'Hitler: Duitser, hield van Wagner'. Zo lust ik ze het liefst. Misschien had Grunberg hier wel het meeste plezier in.

* mijn bloemlezing!

Wie het lijden als grondstof neemt, heeft zijn perpetuum mobile te pakken.

God en zijn zoon zijn tijdelijk afwezig, we doen het daarom maar zelf, zonder hemel boven ons hoofd, maar wel met een paraplu in de hand tegen de regen.

De interpretatie dat de Zotheid van Erasmus Christus is, is een niet bijzonder gewaagde.

Analyseren is prettig omdat men zelf buiten schot lijkt te blijven. En toch, wie de barbaren analyseert moet eerst zichzelf maar eens analyseren.

Het probleem van verlossing is dat verlossing die te nemen of te laten is, verlossing waar je nee tegen kunt zeggen zoals je nee kunt zeggen tegen twee avocado's voor de prijs van één, geen verlossing is.

Waar de dictatuur van het goede de kop opsteekt, begint het totalitarisme. Het koninkrijk van de liefde op aarde is een koninkrijk van strijd en onenigheid.

Er zijn mensen die kunnen spelen, acteren (socialisatie is acteren) , en ook nog kunnen zijn, en er zijn mensen die alleen maar kunnen acteren. Die radeloos worden als er geen rol is, en geen applaus.

God is de uitvoerende, de wetgevende, en de rechtsprekende macht. En in die hoedanigheid kan hij niet anders dan zo nu en dan de ultieme sanctie opleggen.

Als mensen de wet zelf hebben gemaakt zullen ze toch wel goed moeten zijn om een goede wet te maken? Maar als ze echt goed zouden zijn, waarvoor zouden ze die wet dan nog nodig hebben?

De wetgever als boze vader, het volk als teleurgesteld kind dat telkens de kindertelefoon belt.

Slechts het berouw van de misdadiger, en vooral zijn wroeging geven zin aan de vergeving, zoals alleen de wanhoop zin geeft aan de genade.

Spinoza meende dat een wonder, en dat is een van zijn heerlijkste uitspraken, slechts onbegrepen realiteit is.

In de laatste fase van het humanisme zal het geloof blijken te zijn voor de regenworm en zijn soortgenoten, waarin de regenworm zelf helaas niet kan geloven, maar zij die op onderdanige wijze namens de regenworm spreken des te meer.

De vraag moet dus zijn: door wie of wat wil je verslonden worden? Hoe word je op de juiste manier verslonden? En in navolging daarvan: hoe verslind je op de juiste manier?
Profile Image for Erik Jansen.
117 reviews3 followers
August 4, 2026
Als je naar Arnon Grunberg luistert is het raadzaam om je podcast-app op een lagere snelheid te zetten, want dan blijkt het geratel van Arnon toch te bestaan uit goed geformuleerde zinnen en diepzinnige gedachten ( Buitenhof 7 juni 2026 ). Zo is het ook met dit compacte boekje over de Bergrede van Jezus. Het is een heerlijke mix van filosofie, theologie en politiek, al brengt het je af en toe aan het duizelen.

De Bergrede zoals opgetekend in Mattheüs 5-7, is de revolutionaire boodschap van Jezus om je naaste lief te hebben als jezelf, je vijand de andere wang toe te keren, en onbaatzuchtig naar het goede te streven, want je zult later beloond worden, waarschijnlijk pas in het hiernamaals.

Zoals Weber al opmerkte is dit een boodschap voor de zondag en niet voor de politiek van alledag. Of zoals Trump stelde naar aanleiding van de oproep van paus Leo tot vrede in het Midden-Oosten: 'de paus is zwak op het gebied van misdaad en heel slecht in buitenlandpolitiek'.

Jezus zei zelf al dat “Het koninkrijk Gods” – of zoals Grunberg het noemt “Het Koninkrijk der Liefde” –niet van deze wereld was. Toch hebben velen het in de afgelopen eeuwen geprobeerd. De Franse Revolutie vatte de Bergrede bondig samen: “Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap”. Maar alle revoluties zijn sindsdien geëindigd in teleurstelling. Toch blijft in de krochten van de autocratisch-kapitalistische supermachten, en aangeblazen door de grote ongelijkheid in de wereld, het vuur van de revolutie smeulen.

Arnon Grunberg stelt de vraag of we ons een politiek kunnen voorstellen zonder bevrijdingsleer? Kan de messianistische reflex buiten het domein van de politiek blijven, en is dat wenselijk? Er is grote behoefte aan verlossing, maar is naastenliefde nog een optie?

Sinds de Verlichting is onze hoop met wisselend succes gevestigd op de rede, de democratie, de technologie, de secularisering, en het universalisme. Hij werkt dit in verschillende hoofdstukjes uit met veel bon mots en citaten van andere filosofen. Veel verder komen we er niet mee. Het oplossen van crises met nieuwe technologie creëert weer nieuwe crises. Vraag blijft of je verstandig moet blijven of is het verstandig waanzinnig te blijven of te worden.

Goed om de Bergrede nog een keer integraal te lezen en van kanttekeningen te voorzien. Het is de kern van het evangelie van Jezus en dus de basis van onze joods-christelijke beschaving waar de populisten het zo over hebben. Heb je naaste lief als jezelf, dat geldt dan met name voor de vluchteling en asielzoeker.

Grunberg zet er als ervaren tekst criticus voldoende vraagtekens bij om het lezen boeiend te maken. Onze ‘condition humaine’ wordt in de eerste veertig pagina’s van het essay haarscherp uit de doeken gedaan. Daarna wordt het wat abstracter, maar het blijft leuk: 'de zondebok is de ware koning van de schepping' en zo nog vele andere leuke scherpe opmerkingen.

Voor een uitgebreide review zie Exegese van de Bergrede: is er nog ruimte voor naastenliefde?
Profile Image for Mieke Schepens.
1,875 reviews55 followers
June 8, 2026
Deze recensie werd eerder gepubliceerd op mijn blog GraagGelezen.

Het is van alle tijden en verbindt onze geschiedenis met het heden

Onlangs is ‘Mogen we nog een beetje leven? verschenen, een filosofische reflectie op de Bergrede van Jezus. Het is een essay over verlossing, of beter gezegd, over het verlangen naar verlossing, waarin Arnon Grunberg onder meer ingaat op een van de meest raadselachtige passages uit de Bergrede (en er staan heel wat raadselachtige passages in die rede):
“Denk niet dat ik gekomen ben om de Wet of de Profeten af te schaffen. Ik ben niet gekomen om ze af te schaffen, maar om ze tot vervulling te brengen.” (Mattheus 5:17, NBV21)

Wat zou die vervulling zijn? En wat wordt bedoeld met: ‘niet afschaffen’? Arnon gaat op zoek naar een antwoord via het werk van onder andere kinderarts en psychoanalyticus Donald Winnicott (1896-1971), die veel heeft geschreven over ouders en hun kinderen en de wetten die zij al dan niet gehoorzamen, en de Canadese denker Bonnie Honig, die in het enige boek van haar hand dat in het Nederlands is vertaald, ‘Publieke dingen – Democratie ontregeld’, de oorsprong van de menselijke wet onderzoekt.

“Deze tekst gaat over verlossing, beter gezegd over het verlangen ernaar. Hoe dat verlangen zich breed maakt waar velen het niet zouden verwachten, bijvoorbeeld in de politiek en het recht.
Onder verlossing versta ik niet alleen de betekenis die de gelovige christenen aan dat woord geven. Overal waar het lijden immers wordt verminderd, hoe kortstondig ook, overal waar kortstondige of minder kortstondige vreugde heerst die het woord ‘extase’ verdient is sprake van verlossing. Toch gaat deze tekst niet over seks of yoga, niet uitsluitend althans. De woorden ‘recht’ en ‘politiek’ zijn al gevallen, het gaat mij erom hoe mensen hun verlangen naar verlossing in een bepaalde cultuur organiseren. Dat woord, organiseren, is cruciaal.”

De achterflap: “We leven in een tijd waarin de universele mensenrechten niet alleen minder worden nageleefd, maar zelfs steeds minder met de mond worden beleden. In dit essay gaat Arnon Grunberg op zoek naar de wortels van het humanisme en komt uit bij Jezus’ Bergrede. Hoewel hij de aantrekkingskracht ervan begrijpt, observeert hij ook dat deze leer vanaf het begin weerstand opriep – en misschien wel te veel van de mensen vroeg.”

Ook de Trump-revolutie – die niet uitsluitend in Amerika woedt – kan als een antwoord worden gezien op de ethische opdracht tot liefde voor alle volkeren van de wereld: ‘Wij kunnen het universalisme niet meer verdragen, wij willen eerst.’ Deze gemoedstoestand moet begrepen en misschien zelfs geaccepteerd worden voordat we een nieuw antwoord op de vraag kunnen formuleren: hoeveel gelijkwaardigheid verdraagt de mens? Als iedereen als eerste wil, welke plek is er dan nog voor de laatsten?

Achter in het boek staat een namenlijst op alfabet; hetgeen de auteur bij wijze van verantwoording heeft gedaan. Hierin is informatie te vinden over vrijwel alle schrijvers, filosofen, personages, denkers en mensen die genoemd worden in ‘Mogen we nog een beetje leven?’.

‘Mogen we nog een beetje leven’ is een boek om aandachtig te lezen, neem er vooral de tijd voor.
Het is van alle tijden en verbindt onze geschiedenis met het heden.
197 reviews3 followers
Read
June 10, 2026
Deze had Arnie niet hoeven doen
Profile Image for Piet.
172 reviews7 followers
July 24, 2026
Viel een beetje tegen, vooral omdat ik het af en toe moeilijk kon volgen. Maar dat zal aan mij liggen: vorige essays vond ik fantastisch. Dus nog maar een keer lezen dan.
Displaying 1 - 7 of 7 reviews