4,5 De meest treffende zin van het boek is voor mij die met de eenvoudigste woorden: "Ze keek me aan zonder iets te zeggen en ik herinner me dat ik knikte." Dat deze ogenschijnlijk weinig zeggende zin je hart uiteen splijt, is natuurlijk mogelijk door alles wat er zo ragfijn omheen geweven is. Een organische spreidstand tussen leven en sterven. Een filosofisch-wetenschappelijke vervreemding die zich spint om een zijden cocon van tot op het bot snijdende liefde. Een integer en intelligent verhaal over rouw in zijn verwoestende kracht en helende pracht.
Ronduit indrukwekkend hoe Tamarin Norwoord schrijft over geboorte en overlijden van haar kind.
Wanneer ze enkele maanden zwanger is van haar tweede kind krijgt Tamarin te horen dat de baby niet levensvatbaar zal zijn. Wat er precies mis is, weet niemand, maar de overlevingskansen van het kindje zijn nagenoeg nihil. In een moeilijk proces zoeken Tamarin, haar partner en hun driejarig zoontje houvast in een verhaal dat nooit een goede afloop zal kennen. Ze besluiten het kind te laten geboren worden. In de 71 minuten dat het kind overleeft, wordt het verwelkomt, in de armen gesloten en losgelaten. Heftig, ontroerend en beklijvend.
Indrukwekkend is vooral hoe bijna alle keuzes die Tamarin en haar gezin maken volledig in het teken van het kindje zelf staan: de korte tijd dat het geleefd heeft, is helemaal van dat kind zelf en helemaal volwaardig. Om het verhaal rond te krijgen, raakt ze soms aan geloof, scheert ze rakelings naast spiritualiteit en zoekt ze houvast in taal, poëzie en haar omgeving. Altijd gevat in schone woorden en krachtig taalgebruik en nergens een indrukwekkende nuchterheid verliezend. Het boek staat met twee voeten stevig in de harde werkelijkheid en zindert lang na door zijn pijnlijke en ontroerende schoonheid.
4,5 ⭐️ Hoe het heel erg korte leven van een baby’tje, niet meer dan een zucht, pure hartverscheurende schoonheid en poëzie wordt in de armen én pen van zijn moeder
‘Het was realistisch om te hopen dat hij zou leven en een eigen hoogtepunt kon bereiken, wat dat ook mocht zijn, en dat het hoogste wat hij bereikte zo rijk en vreemd zou zijn, en op een duistere manier zo merkwaardig voor hem, dat zelfs als hij het in droefheid zou voelen, het nog steeds iets voor hem zou betekenen; nog steeds meer en niet minder; nog steeds een geleefd leven.’
wist niet dat ik een verlies dat niet het mijne is tot zo diep in mijn bestaan kon voelen. een spiraal van woorden die eeuwig mag duren, die ongemak en comfort brengt en toont dat taal en verbeelding steun kunnen bieden wanneer alles wankel staat
Deze recensie werd eerder gepubliceerd op mijn blog GraagGelezen.
Een teder en poëtisch monument voor een kort leven
Soms zijn er boeken die je niet zomaar leest, maar die je ondergaat. ‘Het lied van heel de wereld’ van de Britse auteur Tamarin Norwood is zo’n boek. Het is een aangrijpend memoir dat de diepste afgrond van het menselijk bestaan verkent: het verlies van een kind dat nog niet eens echt aan zijn leven was begonnen.
Het verhaal begint op het moment dat de wereld van Tamarin en haar man Anton volledig instort. Tijdens een routinecontrole wordt duidelijk dat hun ongeboren kind, Gabriel, een fatale afwijking heeft. Wat volgt is een hartverscheurend proces van besluitvorming. Waar artsen adviseren de zwangerschap af te breken, kiezen de ouders voor een ander pad. Ze verwelkomen Gabriel in de wetenschap dat zijn tijd op aarde extreem beperkt zal zijn.
“Nu we vijf maanden ver waren in de zwangerschap, zagen we overduidelijk dat Gabriel het licht van de wereld slechts kort zou zien en dat niet zou overleven. Maar in het donker raakte de helderheid van de dag doordrongen van mogelijkheden. Tijdens deze maanden duurden de nachten lang en waren ze slapeloos en donker, en vol verzinsels. Mijn lichaam was zijn hele wereld, zo dacht ik, dus had ik zeker alles in me om hem te redden. Tot alles was ik bereid.”
De kracht van het boek ligt in de eerlijkheid waarmee Norwood dit proces beschrijft. Ze schuwt de rauwe kanten van verdriet, radeloosheid en het onbegrip niet. Het is heel gevoelig, maar toch wordt het relaas nergens zwaarmoedig of verstikkend.
Een opvallende aspect van dit werk is de stijl van Norwood. Ze schrijft niet enkel vanuit haar pijn, maar weet haar ervaringen te verheffen door middel van poëtisch proza en treffende metaforen. Door het trauma vanuit een meer observerend en beeldend perspectief te benaderen, creëert ze een zekere afstand die het voor de lezer mogelijk maakt om dit intense verhaal te verdragen, zonder dat de emotionele impact verloren gaat.
Het contrast tussen de heftigheid van de situatie – het verlies van Gabriel na slechts 72 minuten – en de beheerste, bijna verstilde manier waarop dit wordt verwoord, is bewonderenswaardig. Ook het gezinsproces krijgt de nodige aandacht: hoe ga je als ouders verder terwijl je ook nog een driejarig jongetje, Anatole, hebt dat geborgenheid en duidelijkheid nodig heeft?
“Ik ging terug naar boven, naar Anatole die nog sliep, en mijn ogen namen de warme rondheid van zijn gezicht op, zijn zachte oogleden, zijn kleine handjes die blij waren met mijn aanraking. Ik ging in foetushouding liggen, zag zijn dekentje op en neer gaan, dutte in en wachtte tot hij zich begon te rekken en zijn ogen opengingen.”
‘Het lied van heel de wereld’ is een boek dat men niet snel zal vergeten. Het is een indringend pleidooi voor het koesteren van elk moment, hoe kort ook. Voor lezers die zelf met verlies te maken hebben gehad, biedt Norwood met haar woorden een vorm van erkenning en troost die zelden zo treffend wordt opgeschreven.
Het is een boek dat je met een brok in de keel dichtslaat, maar dat tegelijkertijd getuigt van een enorme innerlijke kracht en liefde. Een absolute aanrader voor wie op zoek is naar literatuur die het verdriet niet uit de weg gaat, maar het transformeert tot iets dat bijna tastbaar mooi is. ‘Het lied van heel de wereld’ is een teder, emotioneel en stralend mooi monument voor Gabriel. Een indrukwekkend verhaal dat nog lang zal nazinderen.
“Ik drukte tegen de baarmoederwand en beeldde me in dat hij terugduwde, onze handpalmen tegen elkaar aan, als in een droomachtig spiegelbeeld.”
Al tijdens de zwangerschap weet Tamarin Norwood dat hun kindje niet sterk genoeg zal zijn om te leven, maar tegelijk ook niet ziek genoeg om meteen te sterven. Wanneer Gabriel geboren wordt, krijgen ze slechts tweeënzeventig minuten samen. Tamarin Norwood beschrijft die korte tijd ingetogen, eerbiedig. Als lezer voelde ik zoveel nederigheid en dankbaarheid. Wat dit kleine boekje zo uitzonderlijk maakt, is de manier waarop de auteur verdriet verweeft met symboliek, rituelen en geloof. ‘Het lied van heel de wereld’ is uiteindelijk een geloofsbelijdenis van een moeder aan haar kind. “Jouw wereld, dat ben ik.” En zelden klonk liefde zo waar.
“Wij hadden hem zoveel harder nodig dan hij ons…”
Zoek zeker de Achtste Elegie van Rilke eens op, een tekst die echt allesomvattend is, alsof liefde en verlies deel uitmaken van een groter, mysterieus geheel. Ook het verhaal van de ‘mead hall’ blijft nazinderen door de prachtige symboliek.
Ik kan niet in woorden vatten wat ‘Het lied van heel de wereld’ bij mij teweegbracht. Zo mooi, zo intens… Bedankt Tamarin Norwood om je verhaal te delen.
“Gabriel behoorde, zo geloofde ik, heel erg tot de materie van de wereld, was eruit voortgekomen en er in minder dan een zucht naar teruggekeerd, en daar tussenin, veilig in zijn moeders armen, was alles wat hij van de wereld had gezien en dat geen materie was, zo wilde ik geloven, liefde.“
Vooreerst deze bewuste reclame: wat de recent pas opgestarte uitgeverij 'Weerwoord' heeft uitgegeven toont onbetwist dat de opzet van de initiatiefnemers, om boeken uit te geven die er literair en maatschappelijk toe doen, doenbaar en van belang is.
In deze (vertaalde) publicatie waagt Tamarin Norwood zich aan een project dat even kies als bijzonder is, waarbij de val om in sentimentele persoonlijke ervaringen te trappen vermeden wordt. Een zwangerschap met een voorspelde niet gewenste afloop, die met zoveel openheid en betrokkenheid beschreven wordt dat de niet voor de hand liggende keuze je helemaal 'overtuigt'. Moederschap en zwangerschap tot een niveau opgetild dat het - wat mij betreft - tot een nooit gelezen ervaring en beroering bracht. Lezen dus, en het kan zachtjes aan hoofdstuk per hoofdstuk.