Forts and Fortresses of Cyprus: From Antiquity Until Today

by Άντρος Παυλίδης, Andros Pavlides

Η αντιπαράθεση και σύγκρουση μεταξύ των ανθρώπων, ο πόλεμος δηλαδή, υπήρξε ένα διαχρονικό χαρακτηριστικό στην παγκόσμια ιστορία. Δεν υπάρχει ουδεμία εποχή κατά την οποία να μην είχε διεξαχθεί κάπου ένας πόλεμος, μεγαλύτερος ή μικρότερος. Μάχες διεξήγοντο για διάφορους λόγους. Κατά την αυγή της Ιστορίας, απλά επειδή κάποιοι είχανε κάτι που το θέλανε και κάποιοι άλλοι. Αργότερα και άλλοι λόγοι έδιναν αφορμές για πολέμους, όπως θρησκευτικοί και ιδεολογικοί, οι έλεγχοι πλουτοπαραγωγικών πηγών κλπ. Τέτοιοι λόγοι ισχύουν ως σήμερα.

Έτσι, ήδη από τα πολύ αρχαία χρόνια είχε προκύψει και η ανάγκη των λαών για άμυνα. Μια ανάγκη που προϋπέθετε όχι μόνο ύπαρξη στρατών και όπλων αλλά και κτίσιμο οχυρών που θα προστάτευαν πόλεις ή να ήλεγχαν περιοχές. Οι πόλεις περιβάλλονταν από ισχυρά τείχη, ενώ φρούρια κτίζονταν σε στρατηγικά σημεία. Αυτή η ανάγκη για ύπαρξη τειχών, πύργων και φρουρίων υφίστατο μέχρι τα Μεσαιωνικά Χρόνια, ακόμη και αργότερα, οπότε νέες εφευρέσεις και νέες πολεμικές δυνατότητες -όπως η χρήση πλέον του κανονιού από τον 15ο αιώνα και εξής- κατέστησαν αυτού του είδους τα αμυντικά έργα ξεπερασμένα. Και τελικά εγκαταλείφθηκαν. Άλλα διαλύθηκαν και χάθηκαν, άλλα σωριάστηκαν σε ερείπια, άλλα δεν είναι παρά τουριστικά αξιοθέατα και ως ένα βαθμό ιστορικές μαρτυρίες.

Αυτή η ανάγκη ύπαρξης οχυρωματικών έργων υφίστατο και στην Κύπρο ήδη από τα Προϊστορικά Χρόνια. Η Κύπρος, ευρισκόμενη σε μια καίρια γεωγραφική θέση, μεταξύ τριών ηπείρων, αλλά και μεταξύ αντίπαλων δυνάμεων (όπως για παράδειγμα στο σημείο επαφής της χριστιανικής δύσης και της ισλαμικής ανατολής), υπήρξε μεταξύ άλλων και στόχος. Πολύ πιο πριν, κατά την Αρχαιότητα, ο πλούτος του νησιού ήταν ο στόχος. Εάν η Κύπρος βρισκόταν σε κάποιο άλλο σημείο του πλανήτη -στη μέση του Ινδικού ωκεανού για παράδειγμα, όπως οι Σεϋχέλλες- δεν θα ήτανε στόχος. Αλλά και δεν θα ήτανε ούτε και χώρος διακίνησης πολιτισμού και ιδεών και δεν θα είχε βιώσει την τόσο πλούσια και πολυσύνθετη ιστορική της πορεία.

Ανάμεσα σε άφθονα ίχνη, που άφησε στο νησί αυτή η μακρά πορεία, περιλαμβάνονται και πολλά αμυντικά έργα -τείχη, φρούρια, πύργοι. Τα περισσότερα και πλέον εντυπωσιακά τούτων είναι (όπως είναι και φυσικό) τα νεώτερα, εκείνα των περιόδων της Φραγκοκρατίας (1192-1489) και της Βενετοκρατίας (1489-1570). Κι απ' αυτά πάλι σώζονται μόνο περίπου τα μισά, ενώ άλλων υπάρχουν ελάχιστα ή και καθόλου ίχνη.

Το έργο αυτό εξετάζει και παρουσιάζει όλα τα φρούρια και οχυρά της Κύπρου, όσα υπήρξαν, από την αυγή της Ιστορίας και εξής.

160 pages, Paperback

First published December 1, 2023

About the author

Συγγραφέας, ζωγράφος, τηλεοπτικός σκηνοθέτης, δημιουργός της Μεγάλης Κυπριακής Εγκυκλοπαίδειας. Γεννήθηκε το 1946 στο χωριό Κοιλάνι της επαρχίας Λεμεσού και από μικρός ακολουθούσε τον πατέρα του, που ήταν οικοδόμος, σε διάφορα μέρη της Κύπρου. Έζησε σε Λεμεσό, Λάρνακα και Λευκωσία. Φοίτησε στο Παγκύπριο Γυμνάσιο, το Λανίτειο Γυμνάσιο και τις Τεχνικές Σχολές Λεμεσού και Λευκωσίας, αποφοιτώντας από την τελευταία. Μικρός εργαζόταν στις οικοδομές τα καλοκαίρια. Εκπαιδεύθηκε στην αρχιτεκτονική και ενεγράφη μέλος του Συμβουλίου Αρχιτεκτόνων και Πολιτικών Μηχανικών. Το 1968 προσελήφθη στο Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου, όπου εργάστηκε ως σκηνοθέτης και παραγωγός, αλλά και ως διευθυντής προγραμμάτων τηλεόρασης, μέχρι την αφυπηρέτησή του το 2006. Σκηνοθέτησε σχεδόν όλα τα είδη τηλεοπτικών προγραμμάτων, ενώ επί σειρά ετών είχε την ευθύνη παραγωγής διαφόρων επικαιρικών προγραμμάτων. Διακρίθηκε ιδίως στον τομέα του ντοκιμαντέρ. Πάντοτε σε δικά του σενάρια, σκηνοθέτησε πέραν των 150 ντοκιμαντέρ, όπως οι 4 κύκλοι της σειράς για την Ιστορία της Κύπρου, που παρουσίασε ο ίδιος σε 48 ημίωρα επεισόδια και η οποία προβλήθηκε επανειλημμένα σε Κύπρο, Ελλάδα, Αγγλία, Αυστραλία κ.α., ενώ τα κείμενά της μεταδόθηκαν και ραδιοφωνικά από τον Ελληνικό Σταθμό Λονδίνου (L.G.R.). Παράλληλα εργάστηκε ως δημοσιογράφος, χρονογράφος και σκιτσογράφος σε κυπριακά έντυπα, ενώ συνεργάστηκε και με ελλαδικά και ξένα. Πήρε μέρος σε διεθνή επιστημονικά, θεατρικά, λογοτεχνικά και τηλεοπτικά συνέδρια σε Κύπρο, Ελλάδα, Βουλγαρία, Γιουγκοσλαβία, Γερμανία, Κούβα, Ισπανία, Κίνα, Ιταλία, Ρωσία. Διετέλεσε μέλος των διοικητικών συμβουλίων της Εταιρείας Θεατρικών Συγγραφέων Κύπρου, της Κινηματογραφικής Λέσχης Κύπρου και του Κυπριακού Κέντρου του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου. Στον τομέα της ζωγραφικής, μαθήτευσε κοντά στους Αδαμάντιο Διαμαντή και Τηλέμαχο Κάνθο. Πήρε επίσης μαθήματα ζωγραφικής από τη σχολή ABC Παρισίων. Πίνακές του εξέθεσε στην Αμμόχωστο (1970), στη Λευκωσία (1971) και, ύστερα από μεγάλη διακοπή, ξανά σε ατομικές εκθέσεις στη Λευκωσία (2003, 2006, 2008). Έργα του βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές σε Κύπρο, Ελλάδα, Καναδά, Αυστραλία, Γερμανία, Πολωνία, Αγγλία. Το 1982, ο Άντρος Παυλίδης ίδρυσε και έκτοτε διευθύνει τον Εκδοτικό Οίκο "Φιλόκυπρος", που ειδικεύεται στις κυπριολογικές εκδόσεις. Υπό την ιδιότητά του αυτή, επιμελήθηκε αρκετές εκδόσεις Κυπρίων συγγραφέων ενώ εξέδωσε και τα περισσότερα από τα δικά του έργα. Έχει γράψει συνολικά 37 έργα, πολλά από τα οποία είναι πολύτομα, όπως η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια σε 20 τόμους, το μεγαλύτερο έργο που εξεδόθη ποτέ στην Κύπρο. Έχει γράψει επίσης σειρά θεατρικών έργων, πολλά από τα οποία ανεβάστηκαν στη σκηνή. Τα περισσότερα θεατρικά του έργα έγιναν και ραδιοφωνικές παραγωγές. Ασχολήθηκε επίσης με τη φωτογραφία (και υποβρύχια) και φωτογραφικά του έργα εξέθεσε στη Λευκωσία το 2003 και το 2008. Το προσωπικό του αρχείο περιλαμβάνει πέραν των 40.000 φωτογραφιών από την Κύπρο και τον κόσμο. Ασχολήθηκε επίσης ερασιτεχνικά με την αρχαιολογία και για σειρά ετών μετείχε σε ανασκαφές. Μεταξύ άλλων, εργάστηκε για σειρά ετών στο Κούριο, κοντά στον ανασκαφέα αρχαιολόγο δρα Δήμο Χρίστου. Διαθέτει δική του εγγεγραμμένη προσωπική συλλογή αρχαιοτήτων, ενώ πολλά ντοκιμαντέρ και άλλα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά του προγράμματα είναι αρχαιολογικού περιεχομένου. Μεταξύ άλλων, εντόπισε τις τοποθεσίες δυο άγνωστων ως σήμερα αρχαίων οικισμών της Καρπασίας, καθώς και άλλα σημαντικά μνημεία στην ίδια χερσόνησο.
Τιμήθηκε με πολλές διακρίσεις, μεταξύ των οποίων και η μεγάλη τιμητική εκδήλωση από το ΡΙΚ το Δεκέμβριο του 2012, με συμμετοχή και χαιρετισμούς της πολιτείας (πρόεδρος της Δημοκρατίας), της Βουλής (πρόεδρος της Βουλής), της Εκκλησίας (μητροπολίτης Κύκκου και Τηλλυρίας) κ.ά. Το 2010 τιμήθηκε με το ετήσιο τιμητικό χορήγημα του κυπριακού κράτους για τη συνολική του προσφορά.