What do you think?
Inferno
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 10 of 10 reviews
August 11, 2026
Recensie voor Cvandaag.nl:
==========================
Mij is gevraagd een recensie te schrijven over het pas gepubliceerde boek van Arnold Huijgen: Inferno – de ontdekking van de hel. Binnen de beperkt toegemeten ruimte, draagt deze recensie het karakter van een impressie. Wellicht nodigt ze uit tot verdere reflectie en gesprek.
Als zelfbenoemd ‘theoloog van vergeten groenten’ heeft Huijgen er zijn werk van gemaakt om onderwerpen te bestuderen die in de theologie onderbelicht zijn. Dat is niet alleen vrucht van gezonde intellectuele nieuwsgierigheid, maar komt ook door zijn existentiële verbondenheid met deze thematiek. In dit boek zet hij een pittig gerecht met zorg op tafel. Wat opvalt is dat dit boek geleefde theologie bevat. Hier schrijft geen theoloog vanuit een ivoren toren, maar vanuit het leven.
In het eerste deel van het boek analyseert hij drie tradities van spreken over de hel. De bespreking van de afzonderlijke tradities wordt gevolgd door een onderzoek naar de bijbelse gegevens, waarna de plausibiliteit van iedere traditie gewogen wordt. Deze verschillende tradities worden met elkaar in contact en conflict gebracht. Want, zoals een Frans spreekwoord zegt: du choc des opinions jaillit la verité (uit de botsing der meningen ontstaat de waarheid). De werkwijze is grondig, de verwerkte hoeveelheid literatuur is indrukwekkend en de schrijfstijl is toegankelijk. Ik stip de drie door Huijgen besproken tradities kort aan.
1. de augustiniaanse traditie. Anders dan de aanduiding ‘augustiniaanse’ doet vermoeden, toont Huijgen aan dat deze traditie haar wortels heeft in de ideeëngeschiedenis vóór Augustinus, tot op Plato. Ze is een reactie op Origenes. De gereformeerde traditie is op het punt van spreken over de hel augustiniaans te noemen. De christelijke traditie heeft platoons gedachtegoed (bijv. dreiging met pijniging) overgenomen en het is Huijgen er veel aan gelegen deze platoonse invloeden op te sporen en aan te wijzen. Naast deze invloeden zijn er volgens de auteur ook nog wel een aantal andere vragen te stellen. Deze betreffen bijvoorbeeld de proportionaliteit van de straf en het bijbels gehalte van de augustiniaanse traditie: is er niet meer te zeggen over de hel dan deze traditie ons leert?
2. De leer van het annihilationisme: hoewel een minderheidsstem in de christelijke traditie, is zij een alternatief voor de eerste traditie. Deze leer betreft de overtuiging dat gelovigen onsterfelijk zijn, ongelovigen niet. Dit wordt ook wel ‘conditionalisme’ genoemd. Een bekende vertegenwoordiger van deze overtuiging was de evangelicale John Stott. Huijgen typeert deze stroming als een ‘loot aan de humanistische stam’. De emotionele moeite met de traditionele leer van de hel speelt een grote rol, de omgang met bijbelse gegevens is echter selectief en soms ook speculatief.
3. De traditie van het universalisme is een tweede alternatief voor het traditionele spreken over de hel. Hoewel Huijgen vindt dat er ook in het universalisme waarheidsmomenten zijn die gehonoreerd moeten worden, zijn de argumenten tegen universalisme doorslaggevend. En passant laat Huijgen ook zien dat de leer van het vagevuur bijbels gezien geen recht van spreken heeft.
Bovenstaande grove houtskooltekening van Huijgens reis door kerk en theologie resulteert in een winst- en verliesrekening. Exegetisch leven de drie visies van elkaars tekorten.
Deze tussenbalans is opmaat voor deel 2, de toepassing van het geheel. De denkweg die Huijgen voorstelt is die van de radicale concentratie op Christus. We kunnen niet over de hel spreken en denken los van Christus’ nederdaling ter hel. Hij sluit met deze positie aan bij Calvijn, die stelde dat Christus tijdens de drie uren dikke duisternis van God verlaten was, anders gezegd: de hel heeft ervaren. Deze overtuiging heeft ook een plek gevonden in het klassieke avondmaalsformulier: ‘Hij heeft zich met lichaam en ziel aan het kruis vernederd tot in de allerdiepste smaad en angst der hel, toen Hij riep met luider stem: ‘Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?’ Deze strikte concentratie op Christus zorgt bij Huijgen voor een behoedzaam spreken over de hel. Dit voorzichtige, inherent beperkte spreken heb ik niet als een bleek of vaag ervaren. Huijgen wil de hel serieus nemen, maar dan niet vanuit een toeschouwers-, maar vanuit een deelnemersperspectief. Dat maakt hem (uiterst) terughoudend te spreken over de eeuwige veroordeling van enkelingen. Het eeuwig oordeel komt slechts God in Christus toe. Huijgen wil ook wegblijven bij grote en stellige woorden over een werkelijkheid die zich aan onze waarneming onttrekt. Over de eeuwige bestemming van een mens kunnen wij alleen maar vanuit ons heden spreken en bovendien kan geen mens zich aan zijn eigen standpunt ontheffen.
Vanuit het zogenaamde deelnemersperspectief komt Huijgen ertoe om uiteindelijk te spreken over de hel als ‘negatief van Christus’ weg’. Dit werkt hij creatief uit aan de hand van de Ik-ben uitspraken van Jezus, uitlopend op de diverse beden van het Onze Vader. Deze theologische negatieven zijn verrassend scherp en concreet. Duidelijk wordt dat wij niet mogen afdoen aan de toorn en straf van God, want goedkope genade ligt op de loer.
Eigenlijk is Huijgens boek misschien het beste te lezen als een herijking van de augustiniaanse visie op de hel, en dat op bescheiden wijze.
Als pastor las ik dit boek vanuit de concrete werkelijkheid van de gemeente van Christus. De onderhavige thematiek krijgt zijn beslag in de verkondiging van het Evangelie, wanneer de sleutels van het hemelrijk bediend worden (zie HC 31). Juist daarom hoop ik dat deze systematische studie verdere doordenking richting de verkondiging ontvangt. Ik moest hierbij denken aan de wijze waarop destijds wijlen professor W. Kremer dat deed in zijn opstel ‘Het gericht in de prediking’.
Een aantal vragen als aanzet tot verder gesprek:
1. Volgens Huijgen is het spreken over de eeuwige bestemming noodzakelijkerwijs verbeeldend en positioneel. Deze bescheidenheid siert hem. Maar hoe voorkom je dat deze epistemische behoedzaamheid de eschatologische ernst van de prediking afzwakt?
2. Huijgen zag zichzelf tot doel gesteld om de theologische traditie en de hedendaagse cultuur te verbinden. Ik vind dat hij daar goed in is geslaagd. Het resultaat is de noodzaak van een nieuwe inzet in het spreken over de hel, nl. bij de existentiële interpretatie van Christus’ nederdaling ter hel. Het oordeel krijgt daarmee niet alleen een eschatologische, maar ook een existentiële dimensie in het heden. Ik krijg in Huijgens publicatie de vraag niet beantwoord hoe het oordeel in het heden zich verhoudt tot het definitieve eschatologische oordeel. Hoe moet zowel het één als het ander vormkrijgen in de verkondiging?
3. Voor Huijgen is de veelvormigheid van het spreken van de bijbel over de hel uitgangspunt. Hij pleit voor een ‘theologie van de rafelranden’, waarbij we moeten leren leven met de gedachte dat niet alles te overzien is. Maar is de veelvormigheid van het Bijbelse spreken over de hel bij Huijgen niet enigszins overbelicht? Verschillende beelden hoeven immers nog geen verschillende voorstellingen van de werkelijkheid te impliceren. Is Huijgen voldoende alert op de mogelijkheid dat verschillende Bijbelse beelden niet alleen naast elkaar staan, maar gezamenlijk convergeren naar één inhoudelijke werkelijkheid?
4. Daarmee hangt een laatste vraag samen. Als ik Huijgen goed heb begrepen, wil hij wegblijven van de eeuwigheid als kwantitatieve tijd. Liever spreekt hij over een kwalitatieve intensivering van de aardse ervaring. Alleen waar deze ‘aardse eeuwigheid’ wordt ervaren, kan de hemelse eeuwigheid weer tot verbeelding spreken. Geldt dit mutatis mutandis ook voor het spreken over de hel? Is ook de hel een kwalitatieve intensivering van een werkelijkheid die zich reeds in het heden laat ervaren?
Inferno maakt het spreken over de hel niet eenvoudiger, maar wel opnieuw en blijvend noodzakelijk. Huijgen bewaart ons voor seculiere speculatie, grote woorden en stellige uitspraken, zonder daarmee de ernst van Gods oordeel prijs te geven. Juist daarin ligt een belangrijke uitnodiging aan de prediking: hoe verbinden we deze epistemische bescheidenheid met de eschatologische ernst van het Evangelie, om te gaan in het spoor van Jezus en de apostelen? Dat gesprek verdient het om in de kerk verder gevoerd te worden.
==========================
Mij is gevraagd een recensie te schrijven over het pas gepubliceerde boek van Arnold Huijgen: Inferno – de ontdekking van de hel. Binnen de beperkt toegemeten ruimte, draagt deze recensie het karakter van een impressie. Wellicht nodigt ze uit tot verdere reflectie en gesprek.
Als zelfbenoemd ‘theoloog van vergeten groenten’ heeft Huijgen er zijn werk van gemaakt om onderwerpen te bestuderen die in de theologie onderbelicht zijn. Dat is niet alleen vrucht van gezonde intellectuele nieuwsgierigheid, maar komt ook door zijn existentiële verbondenheid met deze thematiek. In dit boek zet hij een pittig gerecht met zorg op tafel. Wat opvalt is dat dit boek geleefde theologie bevat. Hier schrijft geen theoloog vanuit een ivoren toren, maar vanuit het leven.
In het eerste deel van het boek analyseert hij drie tradities van spreken over de hel. De bespreking van de afzonderlijke tradities wordt gevolgd door een onderzoek naar de bijbelse gegevens, waarna de plausibiliteit van iedere traditie gewogen wordt. Deze verschillende tradities worden met elkaar in contact en conflict gebracht. Want, zoals een Frans spreekwoord zegt: du choc des opinions jaillit la verité (uit de botsing der meningen ontstaat de waarheid). De werkwijze is grondig, de verwerkte hoeveelheid literatuur is indrukwekkend en de schrijfstijl is toegankelijk. Ik stip de drie door Huijgen besproken tradities kort aan.
1. de augustiniaanse traditie. Anders dan de aanduiding ‘augustiniaanse’ doet vermoeden, toont Huijgen aan dat deze traditie haar wortels heeft in de ideeëngeschiedenis vóór Augustinus, tot op Plato. Ze is een reactie op Origenes. De gereformeerde traditie is op het punt van spreken over de hel augustiniaans te noemen. De christelijke traditie heeft platoons gedachtegoed (bijv. dreiging met pijniging) overgenomen en het is Huijgen er veel aan gelegen deze platoonse invloeden op te sporen en aan te wijzen. Naast deze invloeden zijn er volgens de auteur ook nog wel een aantal andere vragen te stellen. Deze betreffen bijvoorbeeld de proportionaliteit van de straf en het bijbels gehalte van de augustiniaanse traditie: is er niet meer te zeggen over de hel dan deze traditie ons leert?
2. De leer van het annihilationisme: hoewel een minderheidsstem in de christelijke traditie, is zij een alternatief voor de eerste traditie. Deze leer betreft de overtuiging dat gelovigen onsterfelijk zijn, ongelovigen niet. Dit wordt ook wel ‘conditionalisme’ genoemd. Een bekende vertegenwoordiger van deze overtuiging was de evangelicale John Stott. Huijgen typeert deze stroming als een ‘loot aan de humanistische stam’. De emotionele moeite met de traditionele leer van de hel speelt een grote rol, de omgang met bijbelse gegevens is echter selectief en soms ook speculatief.
3. De traditie van het universalisme is een tweede alternatief voor het traditionele spreken over de hel. Hoewel Huijgen vindt dat er ook in het universalisme waarheidsmomenten zijn die gehonoreerd moeten worden, zijn de argumenten tegen universalisme doorslaggevend. En passant laat Huijgen ook zien dat de leer van het vagevuur bijbels gezien geen recht van spreken heeft.
Bovenstaande grove houtskooltekening van Huijgens reis door kerk en theologie resulteert in een winst- en verliesrekening. Exegetisch leven de drie visies van elkaars tekorten.
Deze tussenbalans is opmaat voor deel 2, de toepassing van het geheel. De denkweg die Huijgen voorstelt is die van de radicale concentratie op Christus. We kunnen niet over de hel spreken en denken los van Christus’ nederdaling ter hel. Hij sluit met deze positie aan bij Calvijn, die stelde dat Christus tijdens de drie uren dikke duisternis van God verlaten was, anders gezegd: de hel heeft ervaren. Deze overtuiging heeft ook een plek gevonden in het klassieke avondmaalsformulier: ‘Hij heeft zich met lichaam en ziel aan het kruis vernederd tot in de allerdiepste smaad en angst der hel, toen Hij riep met luider stem: ‘Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?’ Deze strikte concentratie op Christus zorgt bij Huijgen voor een behoedzaam spreken over de hel. Dit voorzichtige, inherent beperkte spreken heb ik niet als een bleek of vaag ervaren. Huijgen wil de hel serieus nemen, maar dan niet vanuit een toeschouwers-, maar vanuit een deelnemersperspectief. Dat maakt hem (uiterst) terughoudend te spreken over de eeuwige veroordeling van enkelingen. Het eeuwig oordeel komt slechts God in Christus toe. Huijgen wil ook wegblijven bij grote en stellige woorden over een werkelijkheid die zich aan onze waarneming onttrekt. Over de eeuwige bestemming van een mens kunnen wij alleen maar vanuit ons heden spreken en bovendien kan geen mens zich aan zijn eigen standpunt ontheffen.
Vanuit het zogenaamde deelnemersperspectief komt Huijgen ertoe om uiteindelijk te spreken over de hel als ‘negatief van Christus’ weg’. Dit werkt hij creatief uit aan de hand van de Ik-ben uitspraken van Jezus, uitlopend op de diverse beden van het Onze Vader. Deze theologische negatieven zijn verrassend scherp en concreet. Duidelijk wordt dat wij niet mogen afdoen aan de toorn en straf van God, want goedkope genade ligt op de loer.
Eigenlijk is Huijgens boek misschien het beste te lezen als een herijking van de augustiniaanse visie op de hel, en dat op bescheiden wijze.
Als pastor las ik dit boek vanuit de concrete werkelijkheid van de gemeente van Christus. De onderhavige thematiek krijgt zijn beslag in de verkondiging van het Evangelie, wanneer de sleutels van het hemelrijk bediend worden (zie HC 31). Juist daarom hoop ik dat deze systematische studie verdere doordenking richting de verkondiging ontvangt. Ik moest hierbij denken aan de wijze waarop destijds wijlen professor W. Kremer dat deed in zijn opstel ‘Het gericht in de prediking’.
Een aantal vragen als aanzet tot verder gesprek:
1. Volgens Huijgen is het spreken over de eeuwige bestemming noodzakelijkerwijs verbeeldend en positioneel. Deze bescheidenheid siert hem. Maar hoe voorkom je dat deze epistemische behoedzaamheid de eschatologische ernst van de prediking afzwakt?
2. Huijgen zag zichzelf tot doel gesteld om de theologische traditie en de hedendaagse cultuur te verbinden. Ik vind dat hij daar goed in is geslaagd. Het resultaat is de noodzaak van een nieuwe inzet in het spreken over de hel, nl. bij de existentiële interpretatie van Christus’ nederdaling ter hel. Het oordeel krijgt daarmee niet alleen een eschatologische, maar ook een existentiële dimensie in het heden. Ik krijg in Huijgens publicatie de vraag niet beantwoord hoe het oordeel in het heden zich verhoudt tot het definitieve eschatologische oordeel. Hoe moet zowel het één als het ander vormkrijgen in de verkondiging?
3. Voor Huijgen is de veelvormigheid van het spreken van de bijbel over de hel uitgangspunt. Hij pleit voor een ‘theologie van de rafelranden’, waarbij we moeten leren leven met de gedachte dat niet alles te overzien is. Maar is de veelvormigheid van het Bijbelse spreken over de hel bij Huijgen niet enigszins overbelicht? Verschillende beelden hoeven immers nog geen verschillende voorstellingen van de werkelijkheid te impliceren. Is Huijgen voldoende alert op de mogelijkheid dat verschillende Bijbelse beelden niet alleen naast elkaar staan, maar gezamenlijk convergeren naar één inhoudelijke werkelijkheid?
4. Daarmee hangt een laatste vraag samen. Als ik Huijgen goed heb begrepen, wil hij wegblijven van de eeuwigheid als kwantitatieve tijd. Liever spreekt hij over een kwalitatieve intensivering van de aardse ervaring. Alleen waar deze ‘aardse eeuwigheid’ wordt ervaren, kan de hemelse eeuwigheid weer tot verbeelding spreken. Geldt dit mutatis mutandis ook voor het spreken over de hel? Is ook de hel een kwalitatieve intensivering van een werkelijkheid die zich reeds in het heden laat ervaren?
Inferno maakt het spreken over de hel niet eenvoudiger, maar wel opnieuw en blijvend noodzakelijk. Huijgen bewaart ons voor seculiere speculatie, grote woorden en stellige uitspraken, zonder daarmee de ernst van Gods oordeel prijs te geven. Juist daarin ligt een belangrijke uitnodiging aan de prediking: hoe verbinden we deze epistemische bescheidenheid met de eschatologische ernst van het Evangelie, om te gaan in het spoor van Jezus en de apostelen? Dat gesprek verdient het om in de kerk verder gevoerd te worden.
July 25, 2026
Dit is een boek waar ik ontzettend van opknap – niettegenstaande het ontroerende en indringende slot; de auteur weet onbevangen onderzoek te bedrijven en beschrijven, en met het resultaat ook nog de indruk te wekken een kunstwerk te hebben vormgegeven (in elk geval in ambachtelijke zin).
Mag dit alsjeblieft de insteek zijn en blijven van goede systematische (christelijke) theologie; dat aan bijzaken hun plaats wordt gewezen en Jezus Christus centraal wordt gesteld? In dit boek dus als de ultieme Ontdekker van de hel…
Erg mooi vind ik de aan Philip Ziegler ontleende uitwerking in hoofdstuk 6 waar de hel in ‘fotonegatieven’ wordt getekend: uitgaande van Jezus’ Ik ben-uitspraken in het evangelie volgens Johannes, en verbonden aan de verschillende beden van het Onze Vader, krijgt het boek zo ook nog een ‘praktische’ spits.
__________
[E]en gezonde vorm van universalisme [slaat] niet alle particulariteit dood, maar geeft (...) daarvoor juist ruimte. De gemeenschappelijke menselijkheid wordt niet tot een norm gereduceerd die geïmplementeerd moet worden, maar blijft het karakter van onbeschikbaarheid en geheim houden. Dit biedt ruimte aan diversiteit en veelkleurigheid. [blz. 236]
De ideeën van tekort, reiniging, gerechtigheid en leegte hangen (...) in de lucht wanneer ze niet nauw gebonden zijn aan Gods openbaring in Christus. Wie zal immers kunnen zeggen wat gerechtigheid is, waarvan reiniging nodig is, of wat de aard van de leegte is, zonder dit van meet af aan te leren in het licht van Christus. (...) Een consequentie van deze strenge binding aan Gods openbaring in Christus is het inherent beperkte karakter van alle kennis over de hel. [blz. 302]
Christelijk geloof is geen kalmerend of juist stimulerend middel, maar een manier van hopen om het in een hopeloze wereld uit te houden. [blz. 376]
Mag dit alsjeblieft de insteek zijn en blijven van goede systematische (christelijke) theologie; dat aan bijzaken hun plaats wordt gewezen en Jezus Christus centraal wordt gesteld? In dit boek dus als de ultieme Ontdekker van de hel…
Erg mooi vind ik de aan Philip Ziegler ontleende uitwerking in hoofdstuk 6 waar de hel in ‘fotonegatieven’ wordt getekend: uitgaande van Jezus’ Ik ben-uitspraken in het evangelie volgens Johannes, en verbonden aan de verschillende beden van het Onze Vader, krijgt het boek zo ook nog een ‘praktische’ spits.
__________
[E]en gezonde vorm van universalisme [slaat] niet alle particulariteit dood, maar geeft (...) daarvoor juist ruimte. De gemeenschappelijke menselijkheid wordt niet tot een norm gereduceerd die geïmplementeerd moet worden, maar blijft het karakter van onbeschikbaarheid en geheim houden. Dit biedt ruimte aan diversiteit en veelkleurigheid. [blz. 236]
De ideeën van tekort, reiniging, gerechtigheid en leegte hangen (...) in de lucht wanneer ze niet nauw gebonden zijn aan Gods openbaring in Christus. Wie zal immers kunnen zeggen wat gerechtigheid is, waarvan reiniging nodig is, of wat de aard van de leegte is, zonder dit van meet af aan te leren in het licht van Christus. (...) Een consequentie van deze strenge binding aan Gods openbaring in Christus is het inherent beperkte karakter van alle kennis over de hel. [blz. 302]
Christelijk geloof is geen kalmerend of juist stimulerend middel, maar een manier van hopen om het in een hopeloze wereld uit te houden. [blz. 376]
July 19, 2026
Arnold Huijgen schrijft zorgvuldig en met grote kennis van zaken. Toch viel Inferno mij tegen. Voor een boek van deze omvang biedt het naar mijn gevoel relatief weinig nieuwe inzichten. Daarnaast bekroop mij regelmatig het gevoel dat de complexiteit van de uitleg niet altijd in verhouding staat tot de complexiteit van het onderwerp. Goede wetenschappers hebben vaak de gave om ingewikkelde zaken helder en eenvoudig uit te leggen. Hier leek het soms eerder andersom: alsof relatief eenvoudige gedachten onnodig ingewikkeld worden verwoord. Jammer, want het onderwerp verdient juist een toegankelijke behandeling.
August 11, 2026
Dat je op de laatste pagina’s van een boek over de hel ontroerd raakt - het kan je zomaar gebeuren.
Na een wat taai (maar natuurlijk nodig) eerste deel volgt een prachtig en behulpzaam tweede deel.
We kunnen alleen door te zien op Christus enigszins begrijpen wat de hel (nu en straks) is.
Na een wat taai (maar natuurlijk nodig) eerste deel volgt een prachtig en behulpzaam tweede deel.
We kunnen alleen door te zien op Christus enigszins begrijpen wat de hel (nu en straks) is.
July 16, 2026
Bijzonder dat een boek over dit zware thema ook echt mooi kan zijn. De Bijbelse en theologische lijnen zijn helder en als lezer voel ik me serieus genomen, omdat er ook woorden gegeven wordt aan de cultuur waar ik uit vandaan kom die verklaart welke reacties de hel bij mij oproept.
June 28, 2026
Iedereen heeft misschien wel zijn eigen beeld van de hel. Persoonlijk vind ik de hel zelf veel moeilijker voor te stellen dan de hemel. Als ik de hel zou moeten verbeelden, dan zou ik kiezen voor een druk winkelcentrum waar ik eindeloos op en neer ga op de roltrap. Ik ben dan in een drukte van mensen waar ik niet verbonden mee kan raken, omdat die mensen op dat moment allemaal voor zichzelf leven. Een plek waar ik innerlijk alleen maar onrustig kan worden en onrustig zal blijven. Zo stel ik me de hel voor: als een plek waar ik in het leven hier op aarde al niet graag kom. Als ik over het beeld nadenk, ontbreekt een belangrijk element: God Die Zijn oordeel heeft uitgesproken over mijn leven. Dat ik niet zonder reden voor altijd op die roltrap op en neer zal gaan en ik innerlijk gek wordt van de steeds toenemende onrust.
In mijn preken en gesprekken heb ik het nauwelijks over de hel. Niet omdat ik niet in een hel geloof of niet wil dat God een God is die het laatste oordeel over mensen uitspreekt en hen voor altijd naar de hel zal verwijzen, maar omdat de hel een heftigheid heeft om als mens over te denken en over te spreken. De keren dat ik over de hel nadenk of over de hel spreek doe ik dat met het besef dat ik daar zelf ook terecht zou kunnen komen. De hel gaat daarom ook vooral over hoe ik zelf heb geleefd, gedacht en geloofd. Ik zou trouwens eerder over verloren gaan en verloren zijn spreken dan over de hel. Daarmee kan de hel ook iets oningevulds krijgen.
Arnold Huijgen heeft het wel over de hel. Hij heeft er zelfs nu een tweede boek over geschreven: Inferno. De ontdekking van de hel. Zijn eerdere boek was: Waarom de wereld een hel nodig heeft. Het vraagt moed om in theologisch Nederland de hel weer op de kaart te zetten. Een boek over de hel kan ook op scherpe reacties rekenen: van de mensen die vinden dat ‘we’ de hel toch allang hadden afgeschaft tot mensen die er ook wat van vinden als een schrijven over de hel te voorzichtig wordt gebracht. Het vraagt ook om een geestelijke weerbaarheid om met zo’n intens thema bezig te zijn. Je moet dan toch wel onder ogen zien dat jijzelf en anderen die je kent daar zouden kunnen komen. ‘Een boek over de hel gaat je niet in de koude kleren zitten’, zegt Huijgen. (p. 12) Ik kan me daar iets bij voorstellen. Bij het lezen van het boek moeten we dus bedenken dat achter de rustige reflecties diepgaande gedachten en diepgaande emoties schuil kunnen gaan.
Lees verder:
https://mjschuurman.wordpress.com/202...-
hel-utrecht-kokboekencentrum-2026/
In mijn preken en gesprekken heb ik het nauwelijks over de hel. Niet omdat ik niet in een hel geloof of niet wil dat God een God is die het laatste oordeel over mensen uitspreekt en hen voor altijd naar de hel zal verwijzen, maar omdat de hel een heftigheid heeft om als mens over te denken en over te spreken. De keren dat ik over de hel nadenk of over de hel spreek doe ik dat met het besef dat ik daar zelf ook terecht zou kunnen komen. De hel gaat daarom ook vooral over hoe ik zelf heb geleefd, gedacht en geloofd. Ik zou trouwens eerder over verloren gaan en verloren zijn spreken dan over de hel. Daarmee kan de hel ook iets oningevulds krijgen.
Arnold Huijgen heeft het wel over de hel. Hij heeft er zelfs nu een tweede boek over geschreven: Inferno. De ontdekking van de hel. Zijn eerdere boek was: Waarom de wereld een hel nodig heeft. Het vraagt moed om in theologisch Nederland de hel weer op de kaart te zetten. Een boek over de hel kan ook op scherpe reacties rekenen: van de mensen die vinden dat ‘we’ de hel toch allang hadden afgeschaft tot mensen die er ook wat van vinden als een schrijven over de hel te voorzichtig wordt gebracht. Het vraagt ook om een geestelijke weerbaarheid om met zo’n intens thema bezig te zijn. Je moet dan toch wel onder ogen zien dat jijzelf en anderen die je kent daar zouden kunnen komen. ‘Een boek over de hel gaat je niet in de koude kleren zitten’, zegt Huijgen. (p. 12) Ik kan me daar iets bij voorstellen. Bij het lezen van het boek moeten we dus bedenken dat achter de rustige reflecties diepgaande gedachten en diepgaande emoties schuil kunnen gaan.
Lees verder:
https://mjschuurman.wordpress.com/202...-
hel-utrecht-kokboekencentrum-2026/
June 25, 2026
wat een strijd was dit boek. No, let me put more nuance. I was actually quite hyped about this book going into it, however, it dragged on and on and on. Maybe I interpreted the blurb differently, but i had the illusion that BESIDES pulling from theological knowledge and biblical references it would also pull from mythological sources. While that was partly the case, it was mainly untouched or just scratched the surface while about every page of the Bible was quoted. So, it might be a perfect book for some, just not for me.
June 26, 2026
Arnold Huijgen waagt zich in Inferno aan een onderwerp waar de kerk liever over zwijgt: de hel. En dat is op zichzelf al een prestatie waard. In een tijd waarin het universalisme terrein wint en de belijdenis van Christus' nederdaling ter helle onder vuur ligt, is het goed dat iemand met theologisch gewicht dit gesprek aangaat.
Het sterkste deel van het boek is hoofdstuk vijf, waarin Huijgen de hel verbindt aan Christus' nederdaling. Zijn centrale these — dat de hel alleen te begrijpen is in het licht van Christus — is overtuigend en verfrissend. De hel is niet een losstaand dogmatisch vraagstuk, maar wordt christocentrisch geplaatst. Dat geeft lucht. Nergens wordt het goedkoop, en toch roept het geen onnodige angst op. Ook de Bijbelse breedte in het boek verdient lof: Huijgen loopt niet weg voor moeilijke teksten.
Maar dan de keerzijde. Ondanks alle eruditie laat Huijgen de lezer soms met lege handen achter. Regelmatig worden vragen opgeworpen zonder dat er een helder antwoord volgt. Huijgen omcirkelt conclusies, maar trekt ze zelden echt door. Het boek leest daardoor soms meer als een verslag van een zoektocht dan als een uitgewerkte visie. Dit gevoel heb ik ook bij zijn andere boeken. Waar staat hij nu precies? Wat wil hij de lezer meegeven?
Ook de titel wekt verwachtingen die het boek niet volledig inlost, en na het hoogtepunt van hoofdstuk vijf valt de energie wat weg.
Inferno is een belangrijk en rijk boek — zeker voor wie theologisch thuis is in dit onderwerp. Maar wie hoopt op heldere handvatten, zal af en toe teleurgesteld afhaken.
Het sterkste deel van het boek is hoofdstuk vijf, waarin Huijgen de hel verbindt aan Christus' nederdaling. Zijn centrale these — dat de hel alleen te begrijpen is in het licht van Christus — is overtuigend en verfrissend. De hel is niet een losstaand dogmatisch vraagstuk, maar wordt christocentrisch geplaatst. Dat geeft lucht. Nergens wordt het goedkoop, en toch roept het geen onnodige angst op. Ook de Bijbelse breedte in het boek verdient lof: Huijgen loopt niet weg voor moeilijke teksten.
Maar dan de keerzijde. Ondanks alle eruditie laat Huijgen de lezer soms met lege handen achter. Regelmatig worden vragen opgeworpen zonder dat er een helder antwoord volgt. Huijgen omcirkelt conclusies, maar trekt ze zelden echt door. Het boek leest daardoor soms meer als een verslag van een zoektocht dan als een uitgewerkte visie. Dit gevoel heb ik ook bij zijn andere boeken. Waar staat hij nu precies? Wat wil hij de lezer meegeven?
Ook de titel wekt verwachtingen die het boek niet volledig inlost, en na het hoogtepunt van hoofdstuk vijf valt de energie wat weg.
Inferno is een belangrijk en rijk boek — zeker voor wie theologisch thuis is in dit onderwerp. Maar wie hoopt op heldere handvatten, zal af en toe teleurgesteld afhaken.
July 25, 2026
Niet zo vernieuwend als wordt geclaimd maar wel een heel interessante en doorwrochte analyse van christelijke tradities over de hel zowel als bijbels spreken. Compleet en goed leesbaar.
September 13, 2026
"Hel is waar het Onze Vader niet meer gebeden wordt". (p.366)
Amen!
Amen!
Displaying 1 - 10 of 10 reviews