خلاصه ای از ادبیات سریانی

by Sebastian P. Brock, سباستین بروک

کنکاشی مختصر در آثار باقی مانده به زبان سریانی از آغاز پیدایش تا قرن نوزدهم

107 pages, ebook

First published January 1, 1997

Reviews

[Mohammad Ali Shamekhi · Rating 2 out of 5]

به نظرم به دلیل پرداختن به موضوعی که عموما مغفول واقع می شود کتابی است قابل توجه. بسیاری از ما که دستی از دور در علوم انسانی داریم، شنیده های نه چندان کمی از تاریخ کلیسای کاتولیک و نزاعش با پروتستان ها داریم اما به ندرت اتفاق می افتد که در مورد کلیسای جهان شرق نیز چیزی در چنته داشته باشیم؛ و عجیب آنکه ما همسایه ی دیوار به دیوار بزرگترین نواحی حضور بزرگان تاریخ ادبیات سریانی هستیم - مثل موصل و اربیل در عراق یا غرب کشور خودمان؛ و حتی بوده اند متفکران سریانی ای که چه قبل از اسلام و چه بعد از آن به فارسی تکلم می کرده اند. پس بسیار عجیب است که ما هیچ از این میراث دینی اقلیم خود - نه صرفا این گربه ی اعتباری که می گویندش "ایران" - خبر نداریم و خیلی تلاش کنیم آگوستین اهل هیپو و ترتولیانوس و آریوس زندیق و ... را بر صفحه ی خاطرمان ثبت شده می یابیم - اصولا به ما گفته اند آباء کلیسا دو دسته بیشتر نیستند آباء یونانی و آباء لاتین. از همین روست که مثلا اگر بشنویم زنی قدیس بوده به نام شیرین چشم های خود را می مالیم مبادا اسمش ماری یا ترزا یا از این قبیل اسامی باشد. یا اگر راهبی هرمز نام ببینیم به خود می گویم مگر می شود

سریانی یکی از لهجه های آرامی است. نویسنده ی کتاب ادبیات سریانی را به شش دوره تقسیم و آثار محوری هر دوره را ذکر کرده است - این دوره ها از قرن دوم و سوم آغاز و به قرن بیستم ختم می شود. این کار گرچه تحقیقی گرانسنگ و شایسته ی تحسین است اما برای خواننده ای که نه برای پیدا کردن منابع بلکه برای فهمیدن باورها و حرف های این متدینین به سراغ این کتاب آمده، تا حدی ناامید کننده به نظر می رسد. کتاب پر از است از اسامی و آثار - حداکثر اشاراتی مختصر در مورد اینکه کلیت باور او چه بوده و اثر چه موضوعی دارد

ابتدای تاریخ کلیسای مسیحی - قرون دو تا چهار - دوران کلیسای تقسیم نشده است - یعنی اختلافات آن قدر کلیدی نیست - اما در قرن پنجم مسیحیان سریانی بر حسب اختلافشان در مورد مسیح شناسی سه دسته شدند: 1)کلیسای شرق - که در مورد مسیح دوذاتی بودند و پیرو مسیح شناسی انطاکیه ( مشهور به نسطوریان )، 2) آنهایی که همچون مسیحیت غرب و یونان، شورای کالسدون را پذیرفتند ( ملکیت ها و مارونیت ها بعدتر از این شاخه پدید آمدند )؛ 3) ارتدوکس های سریانی که کالسدون را رد کردند و مسیح را دارای یک ذات می دانستند (مشهور به یعقوبیان) - البته نویسنده تأکید می کند القاب نسطوری و یعقوبی گمراه کننده است و باید از آن احتراز کرد

در پایان کتاب ضمیمه ای در مورد نیایش در ادبیات سریانی آمده که تاحدی جالب است - خصوصا اینکه بر خلاف کلیت کتاب حالت توضیحی و محتوایی دارد. در آنجا نویسنده سه جریان در مسیحیت را جدای می کند: 1) مسیحیان لاتینی در پی زندگی عملی و قوانین دین بودند - با پشتوانه ی قوانین رومی؛ 2) مسیحیان ارتدوکس یونانی به دنبال الهیاتی دقیق و اندیشیده رفتند - با اتکای سنت فلسفی یونان؛ 3) مسیحیان سریانی اما رویکردی شاعرانه به دین اتخاذ کردند و همین امر در نیایش های آنها خود را نشان می دهد

نکته ی آخر اینکه باید توجه بیشتری به واسطه گری مؤلفان سریانی در انتقال دانش یونانی و ... به عربی - و کلا فرهنگ اسلامی - نشون داده بشه. به نظرم واقعا جا داره. مثلا دیدم در جایی یک نویسنده ی سریانی تاریخ ادبیات سریانی ای که نوشته رو برای دوست مسلمانش به عربی بازنویسی کرده. مهمتر مواردی که نویسندگان سریانی کتاب های خود در مورد مسیحیت و ادبیات سریانی رو به عربی می نوشته اند. اما صد البته نباید راه افراط رفت چون عکس قضیه هم صادقه یعنی اوج گرفتن فلسفه در میان سریانی ها تقریا همزمان با اوج فلسفه در جهان اسلامه - یعنی قرون یازده و دوازده میلادی. حتی موردی دیدم که یک سریانی زبان پیش یک عرب زبان فلسفه آموخته. در مورد امور عرفانی هم همین نسبت هست مثلا در نویسنده ای قرن دوازدهی می بینیم که اثرش شدیدا متأثر از احیاء علوم الدین غزالیه