Cum s-a românizat România

by Lucian Boia

O nouă carte a lui Lucian Boia. Şi, ca de fiecare dată, un subiect nou şi o privire altfel. Noutatea demersului explică interesul din ce în ce mai mare pe care îl stârnesc lucrările sale, şi nu numai printre cititorii români, ci şi în afara României – dovadă stând numeroasele traduceri în engleză, franceză şi germană, ca şi în maghiară, polonă sau bulgară. Recent, la Universitatea din Jena i s-a acordat de către Südosteuropa-Gesellschaft medalia „Konstantin Jireček“ pentru merite deosebite în domeniul cercetării istorice. „Lucian Boia a abordat în cărţile lui teme noi, pornind pe urma unor mituri rar supuse dezbaterii“, se spune în Laudatio rostită cu acest prilej.

„Fiecare popor îşi are propria experienţă cu «ceilalţi». Puţine însă în asemenea măsură şi cu asemenea intensitate precum românii. Situat într-o regiune «deschisă» şi multă vreme vag structurată, actualul spaţiu românesc a cunoscut o diversitate de dominaţii politice şi de infuzii etnice şi culturale.“
În Vechiul Regat de dinainte de 1918, populaţia oraşelor era cât se poate de amestecată sub aspect etnic şi cultural. În perioada interbelică, România Mare cuprindea, alături de românii majoritari, o diversitate de naţionalităţi ca niciunde în Europa. Lucian Boia înfăţişează modul cum, începând cu cel de-al Doilea Război Mondial, apoi în perioada comunistă şi în anii care au urmat, această diversitate a dispărut aproape cu desăvârşire. România e astăzi mai românească decât oricând. Din păcate, arată autorul, şi românii s-au „românizat”, rupându-se în mare măsură, prin izolaţionismul practicat de regimul comunist, de valorile culturii occidentale pe care se clădise România modernă.

Genres: History, Nonfiction, Romania, Romanian Literature, 21st Century

144 pages, Paperback

First published April 1, 2015

About the author

Lucian Boia is a Romanian historian, known especially for his works debunking Romanian nationalism and Communism.

Reviews

[Vladimir Ghinculov · Rating 5 out of 5]

O carte importantă, de citit mai ales în 2025, an ce se conturează a fi fatidic națiunii române. Avem aici o istorie nepărtinitoare, sinceră a operațiunii de românizare aplicată de stat, prin regimuri diferite, cu obstinație, de la mica unire încoace.

[Paul Ispas · Rating 4 out of 5]

Ca de obicei, Boia reuseste sa ne informeze folosind o impartialitate absolut debordanta. E drept, are el momentele lui de subtilitate geniala in care arata, de exemplu, rezultatele distrugerii elitelor facand referire la propunerile post-decembriste de a instaura o "democratie originala".
Una peste alta, o lectura placuta, evitand limbajul de lemn si marsand pe cifre mai mult decat pe supozitii.

[Ana · Rating 4 out of 5]

Lucian Boia, acest Sandra Brown al istoriei româneşti! Glumesc, fireşte, deşi e ceva de spus despre cineva care publică 4-5 cărți ştiințifice pe an. Acuma, cartea asta pare a fi destul de riguros documentată (cu toate că uneori te pierzi în marea de statistici), expune nişte fapte şi opinii care nu apar în presa mainstream, ci doar în cea regională şi, mai presus de toate, îmi flatează mie orgoliul de ardeleancă :) Lăsând impresiile subiective deoparte, însă, marele merit al lucrării dlui Boia este că arată foarte clar că nu e nevoie să fii român verde ca să consideri că România e țara ta, faptul că vezi defectele țării tale nu înseamnă că o iubeşti mai puțin (dimpotrivă) şi, mai ales, că diversitatea etnică a fost şi este încă una dintre marile noastre bogății.
Marele neajuns al acestei cărți-fulger este că trece ca TGV-ul prin nişte capitole istorice care ar fi meritat mai multă atenție. Cel mai relevant exemplu e Holocaustul care abia dacă primeşte două pagini, când ar fi meritat un capitol întreg. Dar mai sunt cinci luni din anul ăsta, poate ne face dl Boia o surpriză cu o nouă carte în care va fi curajos până la capăt :)

[Andreea Ratiu · Rating 4 out of 5]

O carte foarte usor de citit, in stilul clasic al lui Lucian Boia. La fel de clasic pentru autor, schimba felul in care privim Romania si poporul roman. Roman inseamna vorbitor de limba romana, nascut din parinti romani si de religie ortodoxa. Restul sunt priviti cu reticenta si primesc stigmatul de "ceilalti". Oricat de patrioti am fi, nu putem nega rolul important avut de celelalte natii care au locuit pe teritoriul Romaniei in modernizarea tarii, mai ales in secolul al XIX-lea. Din pacate, meritele lor sunt prea putin cunoscute si recunoscute.

[Marcin · Rating 3 out of 5]

Ponoć naszymi pobratymcami są Węgrzy, z którymi ma nas łączyć zamiłowanie i do bitki i do szklanki. Polsko - węgierskich punktów wspólnych jest jednak znacznie więcej. Polaków i Węgrów łączy poczucie pokrzywdzenia przez Historię. Dla Madziarów traumą pozostaje Trianon, w wyniku czego obszar korony św. Stefana skurczył się o ponad 1/3. Dla nas symbolem zdrady pozostaje Jałta i pokonferencyjny ład narzucony nam przez aliantów, związany z utratą kresów. Oba narody na pewien okres zostały również wymazane z mapy Europy - Węgrzy najpierw znaleźli się pod panowaniem tureckim, potem zaś Habsburgowie narzucili im swe jarzmo, którego gorset Madziarzy starali się sukcesywnie poluzować. W naszym wypadku przyczyną zniknięcia z map były rozbiory. Podobnych problemów doświadczyli Rumuni. Otoczeni przez Słowian, Węgrów i Turków nieustannie zmagali się z zagrożeniami dla istnienia swej państwowości ze strony wyżej wymienionych i po zniknięciu z europejskich map w XVI wieku, dopiero w 1859 roku udało im się doprowadzić do połączenia Księstw Mołdawii i Wołoszczyzny, które to scalenie dało początek Królestwu Rumunii. Zjednoczenie, skutkujące odrodzeniem się po wielowiekowej nieobecności organizmu państwowego, zrodziło problem określenia rumuńskiej tożsamości, zwłaszcza że terytorium królestwa zamieszkiwane było przez liczne mniejszości narodowe. Dla Luciana Boi równie istotna jak kwestia ustalenia przyczyn i następstw politycznego definiowania narodu i rumuńskości jako spoiwa spajającego tożsamość obywateli kraju, są także wszelkie aberracje w funkcjonowaniu tych kategorii w dyskursie publicznym - rozumienie terminów "Rumuni" i "Rumuńskość" w kontekście zachodzących zmian w wewnętrznej sytuacji kraju oraz nabudowywania kolejnych warstw mitologii do narracji politycznych, częstokroć tworzonych na bieżący użytek ideologów.

Esej Luciana Boi jest maleństwem (liczącym z posłowiem raptem 120 stron), które z uwagi na swe niewielkie ramy objętościowe można traktować jedynie jako zaproszenie do dyskusji na temat tego, jak (i dlaczego) radykalizują się narody Europy Centralnej. Choć w optyce rumuńskiego historyka znajduje się oczywiście jego ojczyzna, procesy, którym się przygląda i wnioski, które z nich wyprowadza wykraczają poza rumuńskie granice. "Jak zrumunizowała się Rumunia" to esej popularnonaukowy, napisany przez historyka, ale z użyciem metod i narzędzi charakterystycznych dla statystyki i demografii. Przy czym w wypadku obserwacji procesu rumunizacji Rumunii, statystyki te, jak udowadnia Boia, trzeba interpretować, a nie analizować. Z tego względu lektura dla niektórych może wydawać się nużąca i zniechęcająca, bo nie ma co ukrywać - sporo w tym eseju jest statystyk i procentów. Niedogodności te wynagradza jednak przystępny język oraz posłowie autorstwa Jakuba Kornhausera. Zresztą, nie ma się co oszukiwać. Gdyby Lucian Boia napisał solidną, sążnistą monografię, kto oprócz garstki jego kolegów po fachu, sięgnąłby po takie opracowanie? I czy miałoby ono szansę ukazać się po polsku?

Czytając o Rumunii, warto spojrzeć na Polskę tymi samymi okularami, przez które Boia spogląda na swój kraj. Potrzeba zdefiniowania (czy też zredefiniowania) rumuńskości zaczyna się, jak pisze Boia, na jego działce, czyli historii, którą trzeba niekiedy "napisać na nowo". Jakie było moje zdziwienie, gdy w czterotomowej historii Polski, jaka ukazała się nakładem Wydawnictwa Literackiego i która w dalszym ciągu zalecana jest jako podstawowe kompendium wiedzy do olimpiady historycznej, odkryłem, że dla polskich historyków zasadniczo wszystko to, co działo się na ziemiach objętych zwierzchnictwem polskiego króla było "historią Polski", mimo że do unii lubelskiej Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie stanowiły dwa odrębne organizmy państwowe, połączone jedynie unią personalną! Po tym, jak Rumuni uporali się z napisaną na nowo historią, konieczne było upewnienie Rumunów, że autorami tej historii byli Rumuni z dziada pradziada. Skrzętnie więc przemilczano, jak pisze Boia, wszelkie dowody na "nieprawidłowe" pochodzenie głównych rozgrywających w rumuńskiej historii. A jak to wygląda u nas? Naszą chlubą bez wątpienia są Jagiellonowie. Polska dynastia, która przez trzy stulecia władała Europą centralną. Jeśli jednak przyjrzymy się tym, którzy zasiedli na tronie po Jagielle, to z łatwością odkryjemy, że Władysław Warneńczyk i Kazimierz Jagiellończyk byli synami ochrzczonego Jogaily, księcia litewskiego i jego trzeciej żony Zofiji Alšėniškėj, księżniczki litewskiej, która w polskiej historiografii funkcjonuje pod spolszczoną tożsamością jako Zofia Holszańska. W istocie zatem ta "polska" dynastia została założona przez rodowitego Litwina i Litwinkę. Złotymi zgłoskami w polskiej historii zapisała się także dynastia Wazów, choć ich korzenie tkwią głęboko w Szwecji. Nawet nasz "Lew Lechistanu" czyli Jan Sobieski po kądzieli miał pochodzenie niemieckie... Nasz narodowy kompozytor nosił niezwykle polsko brzmiące nazwisko Chopin. Nasz najsłynniejszy malarz, o którym każde dziecko słyszy w podstawówce, Jan Matejko, był synem Františka Matějki, Czecha z dziada pradziada. "Książę poetów" czyli Julian Tuwim był pochodzenia mojżeszowego. Jeden z najwybitniejszych polskich aktorów, Gustaw Holoubek, był synem Czecha, który osiedlił się w Polsce po I wojnie światowej. Ojciec generała Maczka, zwycięzcy spod Falaise, wybrał sobie "polską" narodowość, gdyż z pochodzenia był Chorwatem, a jego nazwisko brzmiało Maček. Przykładów można by mnożyć.

Najtragiczniejszy rozdział procesu rumunizacji dotyczył ogromu krzywd wyrządzonych przez Rumunów ich współobywatelom w imię nacjonalistycznych mrzonek: Węgrom, Serbom, Turkom, Tatarom. Także i my w tym zakresie mamy sporo za uszami, by przywołać akcję "Wisła", przymusowe przesiedlenia Niemców czy butę i arogancję, jaką na kresach wschodnich Polski Pan okazywał białoruskim i ukraińskim chłopom. Choć dziś Rumunia wykorzystuje swą narodowościową mozaikę w celach ideologicznych, popisując się przez Europą Zachodnią swą tolerancją i etnicznym bogactwem, to alergicznie reaguje na przyznanie jakiejkolwiek autonomii Seklerszczyźnie, stanowiącej dla Rumunów mały symbol znienawidzonych przez nich Węgrów. Choć my w Polsce nie mamy identycznego problemu, to jednak równie stanowczo reagujemy np. na apele Ślązaków w kwestii przyznania im jakiejkolwiek autonomii.

Krytyczna próba spojrzenia na polską przeszłość oczami Luciana Boi daje według mnie silne przesłanki do postawienia tezy, że praca "Jak spolonizowała się Polska" nie byłaby pozbawiona racji bytu. Gdzie nas zaprowadzi ta radykalizacja? Nie wiem. Jak pisze Boia "pamiętajmy, że przyszłość pozostaje otwarta i jak zawsze, nieprzewidywalna".

[Adrian Dumitru · Rating 5 out of 5]

O lucrare interesanta.

[readnighter · Rating 4 out of 5]

Cartea e constituită din statistici și comentarii scurte asupra statisticilor. Plus câteva concluzii. Nu e o carte de reflecție (istorică, politică ori socială), ci una de hard facts. E un efort în plus pentru demitizarea românismului (ospitalier, veșnic prezent pe aceste meleaguri dar cotropit de hoardele străine etc.)

Concluzia finală fiind - fără surprize - că românizarea e un proces dictat/controlat de creatorii României moderne care își defineau - ca toți cei din estul Europei - națiunea în cheie etnică. Și că mai toți românii, ca reflex, încă gândesc în acest registru.

Aș fi fost (mult mai) interesat de o investigație a perspectivei de identificare a națiunii cu etnia. Care sunt fundamentele acestei credințe politice...

[Vincent · Rating 4 out of 5]

Cum s-a românizat România este un studiu de proporții restrânse asupra unei teme mai degrabă puțin studiate în istoriografia românească – evoluția demografică a minorităților etnice în țara noastră. Iată de ce demersul lui Lucian Boia este unul inedit și mai mult decât binevenit.

[Grips · Rating 1 out of 5]

The content of this book is a paraphrasing of Romania’s historical censuses with little to no flavor or substance. There are no charts, maps, or insightful commentary to immerse the student in the tumultuous ethnic conflicts these numbers represent. The only distraction from the dry data presented is the vapid liberal posturing sprinkled throughout.

2 stars for quasi-copy-pasting factual information.
-1 star for scarcity of substance.
-1 star for liberal commentary .
-1 star for promoting the Masonic-Babelonyan (read Satanic) ideology of Globalism in the final chapters.
-1 star for outright lying about the definition of nation (nascere->native), redefining it as a political construct (civic nationalism).

[Szabo Levente · Rating 5 out of 5]

O lectura obligatorie pt iubitorii de istorie ! O carte de cinci stele

[Dan · Rating 4 out of 5]

Oricat de subtil deplange el emigrarea evreilor, in acelasi mod subtil are si ceva cu romii, doar ca nici el nu stie ce. Daca nu era subtil, nu-l publica Humanitas. Paradoxal, ambele grupuri au avut de suferit in aceleasi lagare.

Dar per total subliniaza bine ca "romanizarea fortata" a ciorbei etnice (din toate teritoriile ce acum formeaza Romania) este grav subapreciata si a fost stearsa cu buretele de scoala romaneasca.

[Ana-Maria · Rating 2 out of 5]

O lectura arida, acest scurt eseu, care pare mai degraba o suma de comentarii ale unor date ale tuturor recensamintelor, incepand cu 1899. Se formuleaza o imagine despre felul in care amestecul etnic, ce a reprezentat un ferment al dezvoltarii Romaniei de la 1859, s-a diluat treptat, pe masura ce proiectul statului national unitar a fost pus in practica, la inceput mai voalat, iar apoi, in perioada comunista intr-un mod sistematic.

Sunt cateva comentarii interesante despre cat de inchisa a devenit Romania in perioada comunista:
“ Generatii de-a randul aveau sa fie educate in spiritul unui nationalism lipsit de nuante, cu promovarea unei istorii in care romanii aveau mereu dreptate, iar nedreptatea a fost intotdeauna a celorlalti....ceva din acest discurs, chiar destul de mult, s-a pastrat in spiritul romanilor...
Pe scurt, s-a petrecut o insularizare a Romaniei. Cu rezultate catastrofale asupra formarii elitelor.
Daca lucurile in continuare nu merg cum trebuie in Romania, cauzele mari sunt doua: pe de o parte, coruptia generalizata, cu radacini puternice in prorpietatea comunista...; pe de alta, inadaptarea culturala: prea multi romani gandesc si se comporta altfel... romanii ar trebui sa nu se mai amuze sa gandeasca romaneste atunci cand nu e cazul; e timpul sa faca un efort pentru a gandi europeneste. “

Desi bine documentata, lucrarea nu mi-a placut prea mult, fiind prea sintetica. Daca ar fi fost imbogatita cu mai multe exemplificari, cu povesti, citate, situatii, studii de caz, ar fi fost mult mai memorabila si mai putin scolareasca.

[Dominika · Rating 4 out of 5]

Pierwszy raz zetknęłam się z książkami Luciana Boi na studiach podczas pisania pracy magisterskiej o dialogu z Emilem Cioranem w twórczości Andrzeja Stasiuka. Niewiele było wówczas dostępnych publikacji w języku polskim o Rumunii i gdy udało mi się jakimś cudem dorwać na Allegro "Rumuni: świadomość, mity, historia" , byłam przeszczęśliwa. Niestety od tamtego czasu tylko dwie książki rumuńskiego pisarza doczekały się tłumaczenia na nasz język - "Dlaczego Rumunia jest inna?" i "Jak zrumunizowała się Rumunia?". Dziś chciałabym Wam opowiedzieć o tej ostatniej.

Boia podjął się opisu i oceny relacji łączących Rumunów z innymi narodami. Relacji bardzo trudnych, ponieważ większość obecnych sąsiadów Rumunii przez wiele stuleci władała poszczególnymi obszarami, które dziś w większości należą do niej. Na państwo rumuńskie powstałe w 1859 roku i rządzone przez Alexandra Iona Cuzę składały się dwie prowincje: Mołdawia i Wołoszczyzna. Po wyniesieniu na tron Karola I z dynastii Hohenzollern-Sigmaringen terytorium w wyniku wojen poszerzyło się o Dobrudżę. Wtedy także zmieniła się nazwa państwa ze Zjednoczonych Księstw Mołdawii i Wołoszczyzny na obecnie nam znaną. Zapewne gdyby nie śmierć króla z niemieckiej dynastii nie powstałaby Wielka Rumunia (România Mare). Karol I, mimo iż przez wszystkie lata swojego panowania uczynił wiele, by nadać rządzonemu przez siebie kraju status potęgi na Bałkanach, w głębi duszy nigdy nie odciął się od swoich korzeni. Pod wpływem nacisków zrezygnował z wielkim bólem serca z przyłączenia się do I wojny światowej po stronie Niemiec i Austro-Węgier. Śmierć króla 10 października 1914 przyjęto z ulgą, obawiano się bowiem, że mimo wszystko dojdzie do sojuszu kraju z państwem, które od dziesięcioleci panowało nad Siedmiogrodem zamieszkałym przez aż 4 miliony Rumunów. Po Wielkiej Wojnie na nowo rozpisano granice państw europejskich. Rumunia wzbogaciła się o wspomniany Siedmiogród, Bukowinę i Besarabię - zajmowała przeszło dwa razy większą powierzchnię 295 tysięcy kilometrów kwadratowych w porównaniu z 137 tysiącami w roku 1914.

Od początku swojego oficjalnego istnienia (1859 r.) Rumunię zamieszkiwało wiele mniejszości etnicznych  - Żydzi, Węgrzy, Turcy, Niemcy, Bułgarzy, Romowie, Rosjanie, Ukraińcy. Boia analizując statystyki spisów powszechnych (pierwszy w 1899r., ostatni w 2011r.) opisuje zmiany zachodzące w ich liczbie i wyjaśnia co lub kto miał na nie wpływ. W swoich sądach stara się zachować pełen obiektywizm poddając w wątpliwość m.in. kryteria, którymi posługiwano się w przypisania komuś narodowości. Co prawda nie pisze wprost o naciąganiu statystyk na korzyść idei o jedności narodowej kształtującego się państwa rumuńskiego, ale jego dygresje odczytywać można jednoznacznie. Wielokrotnie podkreśla także, że o tożsamości narodowej człowieka nie może decydować instytucja. Z drugiej jednak strony mniejszości narodowe w Wielkiej Rumunii były tak liczne i różnorodne, że zaczęto się ich obawiać, zwłaszcza monopolu w sektorze gospodarczym i kulturowym. Nie powinna zatem nikogo dziwić decyzja o wprowadzeniu w życie polityki rumunizacji, choć z pewnością można się kłócić o metody za pomocą których ją realizowano. Nie dawała ona jednak ani wtedy, ani teraz oczekiwanych rezultatów. Spotkałam niewielu Rumunów, z którymi mogę porozmawiać o burzliwej historii ich kraju i na palcach jednej ręki mogę policzyć tych, którzy czytają własnych autorów. To niestety nie tylko moja opinia, ubolewa nad tym także wielu Rumunów. Jeden z taksówkarzy z którym miałam przyjemność odbyć pierwszą podróż zaraz po przeprowadzce, narzekał na ostatnie pokolenie młodzieży, która często nie wie kim był Nicolae Ceaușescu. Jednocześnie drzemie w Rumunach silna potrzeba manifestowania swojego terytorialnego patriotyzmu. Na niemalże każdym skrzyżowaniu, na wielu budynkach (nie tylko rządowych) wiatr rozwiewa flagi rumuńskie. Trochę jakby chcieli wykrzyczeć całej Europie "To nasze ziemie". Warto także przyjrzeć się podczas spacerów, w moim przypadku po Bukareszcie, napisom i wlepkom na murach. Większość z nich głosi hasła "Basarabia e Romania" (Basarabia to Rumunia), "România Mare" (Wielka Rumunia). Kwestia Besarabii, obecnej Republiki Mołdawii, jest nadal przedmiotem wielu sporów. O ile Rumunii zamieszkujący Rumunię właściwą uważają Mołdawian za Rumunów, o tyle sami Mołdawianie Rumunami się nie czują. Podobnie rzecz ma się z językiem mołdawskim, który dla Rumunów jest gorszą wersją języka rumuńskiego.

Temat asymilacji mniejszości etnicznych powracał jak bumerang w dwudziestoleciu międzywojennym nie tylko w Rumunii. Polityka ich rumunizacji poprzez edukację nie sprawdzała się, w dodatku rosło w siłę i zdobywało coraz większą popularność skrajnie nacjonalistyczne ugrupowanie Żelaznej Gwardii, wspierane także przez elitę intelektualną kraju (Cioran, Eliade, Noica, Iorga), które w mniejszościach narodowych, zwłaszcza w Żydach, widziało zagrożenie dla idei jedności narodowej. W wyniku pogromów, licznych deportacji i przede wszystkim zmiany ustroju po II wojnie światowej mniejszości zaczęły znikać. Dzięki Boi mamy okazję dowiedzieć się co lub kto za to odpowiadał. Tłumaczenie niektórych faktów przez historyka może wydawać się bezsensowne i zostać odebrane jako próbę usprawiedliwienia poczynań np. wspomnianej już Żelaznej Gwardii. Zachęcam jednak do spojrzenia na historię Rumunii z szerszej perspektywy, nie odnoszenia się do jej wybranych fragmentów. Robi to zresztą sam autor, przywołując losy innych krajów europejskich w analizowanym okresie. Na szczęście nie ucieka się do mitologizacji, moim zdaniem najgorszego sposobu prezentacji i tłumaczenia wydarzeń historycznych (czego nie wahał się czynić inny znany Rumun, Mircea Eliade).

Dla tych, którzy po raz pierwszy zetkną się z historią Rumunii książka Luciana Boi spełni rolę kompendium nie tylko w temacie mniejszości narodowych tego kraju, ale także w historii i sytuacji politycznej od XVIII do początków XXI wieku do wyboru Klausa Iohannisa na prezydenta. Polecam jednak wcześniej zajrzeć do wydanej w 2010 roku pozycji "Dlaczego Rumunia jest inna?" tego samego autora. Dzięki niej będziecie mieli pełen obraz rumuńskiej historii i zrozumiecie lekko wyczuwalną nostalgię Boi za Rumunią początku XX wieku - mozaiką wielokulturowości i różnorodności narodowych.

[Ioana · Rating 5 out of 5]

[RO] O carte care ar trebui sa faca parte din programa de istorie. Lucian Boia explica prin date si statistici evolutia populatiei Romaniei moderne. Practic o scurta istorie a rapoartelor dintre monoritati si majoritatea romana, dar si a dinamicii dintre regiounile tarii. Boia reuseste ceea ce promite in titlu.

[EN] This book should be part of the history curriculum in schools. Lucia Boia explains through stats and figures the evolution of the population in modern Romania. Practically, a brief history of Romania's minorities and majority ratios as well as a explanation of the dynamics between the various regions in the country. Boia fully delivers what he promises in the title.

[Gruia · Rating 2 out of 5]

Înșiruire de date statistice despre populația din țările române începând cu secolul XIX (primele disponibile). Pare culeasă din notele de subsol ale unei lucrări mult mai interesante. Textul sec e punctat ocazional de mormăielile lipsite de substanță ale permanent-îmbufnatului Boia (e.g. faptul că românii nu gândesc „europenește”, fără vreo explicație a ce vrea el să înseamne asta). Ignorând fumurile autorului, este o lucrare onestă dar anostă.

[Andreea · Rating 3 out of 5]

I only gave 3 stars, as it is more of an essay, than a real book. I think we all should read it, no matter the nationality, and just think it over before turn against each other because we are of different ethnicity.

[Piotr · Rating 4 out of 5]

Trochę taka ... nowela statystyczna ale nie da się ukryć, że bardzo ciekawa. Zdecydowanie za krótka, chciałbym poczytać więcej. Czy jest bowiem w Europie, przynajmniej w ostatnich dwóch stuleciach, kraj z ciekawszą historią?

[Steve · Rating 5 out of 5]

Perfectă, neamule!! :-)

[Maria Popescu · Rating 5 out of 5]

Nu am făcut un fact check, dar ca primă impresie este pentru mine o carte valoroasă, cu un subiect despre care eram curioasă. Nu cunosc mult istoria României, așa că a fost interesant să aflu despre această latură. E trist să mă gândesc că eram o țară mai diversă și deschisă acum 120 de ani decât suntem acum, și ce ravagii a făcut comunismul din toate punctele de vedere. Am avut lideri nasoli acum 90 de ani, care ne-au dus și cu extrema dreaptă și apoi și spre comunism 🤩 (best (worst) of both worlds!) îmi pare rău că am pierdut din diversitatea și cultura pe care le aveam odată și mă întreb cum ar fi să trăim toți în armonie și să contribuim ce avem mai bun la societate… (oriunde am fi în lume)

Notă: singurul lucru care m-a deranjat la Boia, care a părut în rest echilibrat, este deranjul lui aparent la schimbarea limbajului corect de referință față de romi… nu înțeleg cu ce te costă să nu folosești cuvântul cu ț, sau necesitatea de a menționa de mai multe ori această schimbare în regulă, continuând totuși să folosești varianta ta preferată

[Iliiiiiiiii · Rating 5 out of 5]

Am aflat multe informatii pe care nu le stiam si nu le-am mai gasit altundeva. Mai ales despre mitul ca unirea de la 1918 a fost complet unanima si toti romanii au fost fericiti ca s-a intamplat. Si despre nationalismul din perioada interbelica, despre cum aveam atatea minoritati etnice in Romania, si cum si romani din alte regiuni decat Muntenia, alaturi de minoritatile etnice, erau tratati ca cetateni de mana a doua. Mi-a spulberat informatii false pe care le aflasem de la orele de istorie din scoala, unde, evident, lucrurile nu sunt prezentate in detaliile astea.

A fost si prima carte adevarata de istorie pe care am citit-o, sa fiu sincera. Mi-a placut mult stilul lui Lucian Boia, dar nu am cu cine sa il compar. Mi-a placut abundenta de statistici, dar si mentionarea lacunelor din aceste numere si date. O carte usor de urmarit, foarte captivanta si informativa.

[Socrate · Rating 3 out of 5]

„Odată cu afirmarea ideologiei naționale, scopul românilor devine acela de a crea un stat românesc și de a se „scutura”, pe cât posibil, de străini. Sub acest aspect, tensiunea atinge cote înalte. Pe de o parte de „ceilalți” era încă nevoie, și chiar mai multă nevoie ca înainte, în procesul de modernizare a societății, economiei și culturii românești; pe de altă parte, surplusul (fie el și „obiectiv” și necesar) de prezență și influență străină stârnește frustrări și reacții adverse.”

[Bianca Borea · Rating 4 out of 5]

Sunt prezentate o mulțime de rezultate (care obosesc dar sunt grăitoare) ale unor recensăminte (criterii etnice sau religioase) efectuate în perioada Vechiului Regat, a României Mari și a Comunismului și Postcomunismului.

Promit a fi interesante și lucrările la care se face referire mai ales pentru aprofundarea subiectului etnic.

"... ceea ce contează în raporturile interetnice este până la urmă mai puțin realitatea, cât și percepția."

[HANNA Tepes · Rating 4 out of 5]

Interesuję się Rumunią od dawna, to kolejna pozycja po którą sięgnęłam. Osobiscie spodziewałam się po tej książce czegoś innego, jednak jestem bardzo zadowolona z tego co przeczytałam. Nigdy nie sądziłam, że możliwe jest napisanie książki w oparciu o spis powszechny. Nie podejrzewałam też siebie o czerpanie satysfakcji z czytania spisu powszechnego. Jak widac Boia potrafi zaskoczyć i zaciekawić czytalnika każdą swoją książką. Goraco polecam.

[Bănică Vlad-Ștefan · Rating 4 out of 5]

Trecând prin o listă de recensăminte și evenimente care au produs schimbări majore în istoria românilor, Lucian Boia reușește - într-un număr foarte scurt de pagini - să răspundă la unele întrebări controversate, această carte având un rol de demitizare a percepției colective asupra modului în care definim “românitatea”.

[Catalin Gheorghe · Rating 5 out of 5]

o lucrare de sinteza istorica succinta, dar plina de cifre, care pune intr-o perspectiva suprinzatoare (cel putin pentru mine) caracterul omogen la Romaniei de azi. De asemenea, ofera posibile explicatii istorice pentru reticenta catre descentralizare regionala, si pentru unele tendinte sociale de a privi cu scepticism "strainatatea"

[Victor · Rating 4 out of 5]

Un ghid despre cum să creezi o națiune... oarecum artificial.

Multe cifre, dar altfel nu se într-un asemenea exercițiu.

Unica întrebare cu care am rămas la sfârșit: exista sau ba națiunea românească?

[voulpit · Rating 3 out of 5]

Foarte interesantă lectura, dar ar fi ajutat mult ordonarea datelor despre populație în grafice și tabele (este destul de obositoare urmărirea lor în scris). Cartea este destul de sumară, alineatele sunt mari, ar fi putut ieși o carte cu dimensiuni mai mici dacă s-ar fi vrut.

[Vlad · Rating 4 out of 5]

O carte interesanta care pune intr-o lumina noua ideea ultra-nationalismului si aduce argumente solide legate, pe de-o parte, de vesnicul razboi pentru 'pierderea' Transilvaniei, iar pe de alta parte, dorinta de a ne reuni cu Republica Moldova.

[Alex · Rating 5 out of 5]

4.75*
(I will review it in Romanian, as it has been published only in this language)
O lucrare foarte interesanta, care prezinta procesul prin care s-a format populatia Romaniei dupa 1856. Desi am fost invatati ca Romania este "o tara unitara", acest lucru a devenit adevarat doar dupa al doilea razboi mondial si uniformizarea comunista.
Un "must read" pt toti romanii!

[Maddelline · Rating 5 out of 5]

un studiu bine documentat istoric pe baza recensămintelor din ultimele două secole și ceva despre cât de românească este România.