De democratie ligt onder vuur. Overal ter wereld worden democratische instituties in hoog tempo afgebroken, en dat ironisch genoeg door politici die zich beroepen op de wil van het volk. Dat roept allerlei vragen op. Waarom moeten we de democratie eigenlijk verdedigen? En hoe zouden we dat moeten doen?
Om deze vragen te beantwoorden leest en herleest filosoof Hans Achterhuis klassieke en hedendaagse politieke denkers. Wanneer hij zich over de staat van de Amerikaanse democratie buigt, komen ook zijn eigen ervaringen in het geding. Democraticide is een even deskundige als persoonlijke zoektocht naar de bronnen van democratisch burgerschap.
Met ideeën van Popper en Van Den Bergh, ben ik er opnieuw van overtuigd geworden dat we niet tolerant hoeven te zijn naar antidemocratisch gedachtegoed. Het idee dat we in een democratie oneindige vrijheid van meningsuiting moeten hebben, vond ik altijd al vervelend. Nu ben ik er nog meer van overtuigd dat als we de democratie willen behouden, we de gevaren echt moeten bestrijden. Ik denk ook niet dat het toeval is dat de antidemocratische partijen zich vaak beroepen op de vrijheid van meningsuiting, terwijl ze de andere pijlers van de democratie graag negeren.
Zoals Popper ook zegt, tolerantie wordt paradoxaal als de ene mening de andere onmogelijk maakt. “Onbeperkte tolerantie leidt uiteindelijk tot het verdwijnen van tolerantie. Als we niet bereid zijn om een tolerante samenleving te verdedigen tegen de aanval van intoleranten, dan zullen de toleranten vernietigd worden - en de tolerantie met hen.”
Het idee van Van Den Bergh dat we de democratie moeten zien als “mogelijkheid tot zelfcorrectie”, lijkt me dan ook een geweldig argument voor waarom we geen antidemocratische partijen hoeven te duiden. Die nemen namelijk deze mogelijkheid weg. Als de democratie zichzelf om zeep helpt, en een autocraat de macht geeft, kan het volk deze beslissing niet meer terugdraaien.
Toch had ik meer van dit boek verwacht. Voor mijn gevoel raakt Achterhuis te veel onderwerpen aan zonder ze echt te bespreken, jammer.