What do you think?
Rate this book
De spagaat: Jonge lezers in tijden van ontlezing
‘Ze lezen niet meer’: het is het grijsgedraaide refrein van bezorgde volwassenen die tieners en jonge twintigers zien verdwijnen in hun telefoon. Maar zo eenduidig is het niet. Juist onder jongeren is de afgelopen jaren een wijdverspreide leescultuur ontstaan die via onlinelezersgemeenschappen doorwerkt naar boekhandels, bibliotheken en cadeauboetieks. Tegelijkertijd worstelen zelfs jonge veellezers met een dalende concentratiespanne en schoolse verwachtingen rondom lezen die soms haaks staan op hun eigen leeswereld. Zoals vele leeftijdsgenoten zitten zij in een spagaat – tussen de wens om te lezen en de werkelijkheid waarin dat niet altijd lukt.
In De spagaat neemt Jeroen Dera de lezer mee in jarenlang onderzoek naar de leescultuur van jongeren, zowel in als buiten het middelbaar onderwijs. Hoe bewegen zij zich op #BookTok? Wanneer voelt lezen in het Nederlands voor hen als cringe? En wat gebeurt er als zij op school geconfronteerd worden met heel andere teksten dan ze zelf zouden kiezen? Dit boek prikt de misverstanden door over twee domeinen die te vaak los van elkaar worden besproken: de leescultuur van jongeren zelf en de leespraktijken in het klaslokaal. De spagaat is daarmee een vurig pleidooi voor het serieus nemen van jonge lezers in tijden van ontlezing.
In De spagaat neemt Jeroen Dera de lezer mee in jarenlang onderzoek naar de leescultuur van jongeren, zowel in als buiten het middelbaar onderwijs. Hoe bewegen zij zich op #BookTok? Wanneer voelt lezen in het Nederlands voor hen als cringe? En wat gebeurt er als zij op school geconfronteerd worden met heel andere teksten dan ze zelf zouden kiezen? Dit boek prikt de misverstanden door over twee domeinen die te vaak los van elkaar worden besproken: de leescultuur van jongeren zelf en de leespraktijken in het klaslokaal. De spagaat is daarmee een vurig pleidooi voor het serieus nemen van jonge lezers in tijden van ontlezing.
- GenresNonfiction
224 pages, Paperback
Published August 19, 2026
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 16 of 16 reviews
August 23, 2026
Een genuanceerd, doorwrocht en goed geschreven boek over jongeren, lezen en literatuuronderwijs waarin Jeroen Dera al zijn onderzoeksresultaten - en die van collega-wetenschappers - op een prettig leesbare manier samenbrengt. Met tal van leuke en mooie voorbeelden van juist wel lezende jongeren, tegen het heersende beeld in. Een nuttige bijdrage aan het debat over leesbevordering en literatuuronderwijs. Met veel interesse én plezier gelezen.
August 30, 2026
Voor iedereen die de typische mythes over ontlezing en de (digitale) leesculturen van jongeren genuanceerd wil kunnen doorprikken, is dit hoopvolle boek een must-read. Voor alle docenten Nederlands zeker. En al helemaal voor liefhebbers van woordgrappen.
(En voor iedereen die op zoek is naar een boeiende reflectie op de zin en onzin van Goodreads. Ik doe eigenlijk niet zoveel meer met Goodreads, maar het voelde wel gepast om dit boek hier aan te raden.)
(En voor iedereen die op zoek is naar een boeiende reflectie op de zin en onzin van Goodreads. Ik doe eigenlijk niet zoveel meer met Goodreads, maar het voelde wel gepast om dit boek hier aan te raden.)
September 9, 2026
Even wat optimisme tussen alle PISA-paniek door. Feitje van de dag: er zijn in Nederland meer 15-jarigen die lezen als hobby hebben dan 15-jarigen die voetballen.
September 5, 2026
Ondanks dat ik al aardig in de materie zat, vond ik dit een inspirerend, zeer onderhoudend boek. Wat mij betreft verplichte kost voor alle docenten, maar eigenlijk voor iedereen die met lezende jongeren te maken heeft!
August 27, 2026
Vers van de drukker en hoogst actueel: jonge lezers in tijden van ontlezing. Een zeer leesbaar boekje waarin Dera je met getallen om de oren smijt (want gebaseerd op zijn wetenschappelijk onderzoek). Hoeveel vrouwelijke auteurs lezen scholieren voor hun lijst? Hoe is het gesteld met het aandeel Belgische of overzeese schrijvers in dat verband? Welk percentage jonge lezers geeft de voorkeur aan Engelse/Engelstalige boeken boven Nederlandse? En minder interessant, in mijn ogen: hoeveel deelnemers vulden voor elk (deel)onderzoek de vragenlijsten in?
Ik zie dit boekje vooral als een ontmaskeraar. Er doen zoveel onjuiste verhalen de ronde over de leesvaardigheid en leesbereidheid van jongeren, alsook over halsstarrige docenten. Daar wordt korte metten mee gemaakt en dat alleen al valt te prijzen.
Van lezen in de vrije tijd tot lezen voor de lijst, BookTok, AI, schoolbrede leeskwartieren, lees-influencers, de wens om te lezen maar gebrek aan tijd ervaren, Young Adult boeken, de wél lezende jongere, weinig tot niets blijft onbelicht.
Een mustread voor docenten Nederlands, maar ook voor bibliotheekmedewerkers.
Ik zie dit boekje vooral als een ontmaskeraar. Er doen zoveel onjuiste verhalen de ronde over de leesvaardigheid en leesbereidheid van jongeren, alsook over halsstarrige docenten. Daar wordt korte metten mee gemaakt en dat alleen al valt te prijzen.
Van lezen in de vrije tijd tot lezen voor de lijst, BookTok, AI, schoolbrede leeskwartieren, lees-influencers, de wens om te lezen maar gebrek aan tijd ervaren, Young Adult boeken, de wél lezende jongere, weinig tot niets blijft onbelicht.
Een mustread voor docenten Nederlands, maar ook voor bibliotheekmedewerkers.
September 14, 2026
Dit is er een om op een later moment nog eens te herlezen voor de inzichten die erin staan.
September 6, 2026
Wat een rijk boek over leeshoudingen en de leescultuur onder jongeren. Ik heb het met veel plezier gelezen en geannoteerd. Grappig dat ik tijdens het lezen op Goodreads spiekte naar mijn voortgang in het boek, of dat ik dankbaar gebruikmaakte van de gekleurde tabjes die ik in huis had.
“Als ze maar lezen” of “literaire trauma’s”: allemaal komt het aan bod. Ik vind Dera veelal genuanceerd in zijn kijk op verschillende lezers. Toch lijkt het me ook ingewikkeld om als lezer uitvoerig in zijn boek te worden besproken. Ik zou bijvoorbeeld niet graag Max Pam zijn (sowieso eigenlijk niet, maar toch)… Ook sommige BookTok-influencers kunnen op kritiek rekenen, wat ik ook wel begrijp, want het gaat juist om de nuance opzoeken (en vooral het hervinden van deze nuance) als we de leescultuur onder jongeren bespreken. Dit viel me desondanks op in een boek waarin vele verschillende meningen aan bod komen.
De hoofdstukken zijn behapbaar en ook toegankelijk geschreven. Een echte aanrader voor leesbevorderaars en andere geïnteresseerden.
“Als ze maar lezen” of “literaire trauma’s”: allemaal komt het aan bod. Ik vind Dera veelal genuanceerd in zijn kijk op verschillende lezers. Toch lijkt het me ook ingewikkeld om als lezer uitvoerig in zijn boek te worden besproken. Ik zou bijvoorbeeld niet graag Max Pam zijn (sowieso eigenlijk niet, maar toch)… Ook sommige BookTok-influencers kunnen op kritiek rekenen, wat ik ook wel begrijp, want het gaat juist om de nuance opzoeken (en vooral het hervinden van deze nuance) als we de leescultuur onder jongeren bespreken. Dit viel me desondanks op in een boek waarin vele verschillende meningen aan bod komen.
De hoofdstukken zijn behapbaar en ook toegankelijk geschreven. Een echte aanrader voor leesbevorderaars en andere geïnteresseerden.
October 24, 2026
Observerend met heel wat recent wetenschappelijk onderzoek over lezen bij jongeren en hun leerkrachten. De enige 'oplossing' die naar voor geschoven wordt die lijkt te werken, is het invoeren van regelmatige leestijd (wekelijks of dagelijks leeskwartier, leesuur) op school waarin jongeren eigen gekozen boeken moeten lezen. Wat bij mij nog het meest blijft hangen, is dat het slechts een minderheid is die écht niet wil lezen, dat er ook een grote groep is die wel wil lezen maar er niet toe komt, en dat niet alle lezers er openlijk voor uit durven komen. Ergens toch ook wel een inspirerend en hoopgevend boekje.
Read
September 9, 2026Lees!
Read
October 23, 2026Zo zijn al die jaren turnen toch nog ergens goed voor geweest.
September 5, 2026
Boeken over leesbevordering bij jongeren zijn natuurlijk koren op mijn molen: ik wil niet anders dat de pubers om mij heen lezen. Tegelijkertijd voelde ik een soort weerzin om 'De spagaat' van Jeroen Dera te lezen: onderzoeken waarin de teloorgang van leescultuur ter sprake komen zijn zelden opbeurend motiverend.
Gelukkig pakt Dera het probleem gelijk bij de kop: het moet maar eens afgelopen zijn met dat beeld van de niet-lezende jongere. Niet dat die niet bestaat, natuurlijk wel, maar Dera toont in dit goed lezende boek aan dat we vooral niet moeten meegaan in het narratief dat we onszelf aandoen. Dat narratief dat maakt dat ongeveer iedereen die je hoort over lezen toen ie jong was, begint met roepen dat ie helemaal geen boeken las voor zijn mondeling of dat ie een hekel kreeg aan lezen toen het moest.
De werkelijkheid ligt, blijkens onderzoek, veel genuanceerder, ook al verhaalt Dera in zijn betoog soms ook aan mini-onderzoekjes die net het N=1-stadium ontgroeien: natuurlijk lezen jongeren minder, maar zo erg als het gesteld wordt in de media is het niet. Het is zelfs eerder zo dat een jongere wel wíl lezen maar geen tijd heeft om het te doen, dan dat ie écht een godsgruwelijke hekel heeft aan lezen.
Aan de hand van dit uitgangspunt neemt Dera zijn lezers mee langs de schier oneindige mogelijkheden van sociale media, de voor- en nadelen van AI, en uiteindelijk naar een conclusie dat dé jongere niet bestaat en dat je vooral moet aanvoelen waar je goed aandoet. Althans: dat laatste zegt ie niet echt, dat is wat ik zelf bedacht na het lezen.
Wat ie wel zei: zo'n schoolbreed leesuur is zo gek nog niet. Niet alleen om tijd te creëren, of omdat examens taliger zijn geworden, maar ook omdat Brits onderzoek aantoont dat slecht jonge lezers AI veel te oppervlakkig gebruiken en dat is voor hun ontwikkeling funest. Het kan maar gezegd zijn!
Gelukkig pakt Dera het probleem gelijk bij de kop: het moet maar eens afgelopen zijn met dat beeld van de niet-lezende jongere. Niet dat die niet bestaat, natuurlijk wel, maar Dera toont in dit goed lezende boek aan dat we vooral niet moeten meegaan in het narratief dat we onszelf aandoen. Dat narratief dat maakt dat ongeveer iedereen die je hoort over lezen toen ie jong was, begint met roepen dat ie helemaal geen boeken las voor zijn mondeling of dat ie een hekel kreeg aan lezen toen het moest.
De werkelijkheid ligt, blijkens onderzoek, veel genuanceerder, ook al verhaalt Dera in zijn betoog soms ook aan mini-onderzoekjes die net het N=1-stadium ontgroeien: natuurlijk lezen jongeren minder, maar zo erg als het gesteld wordt in de media is het niet. Het is zelfs eerder zo dat een jongere wel wíl lezen maar geen tijd heeft om het te doen, dan dat ie écht een godsgruwelijke hekel heeft aan lezen.
Aan de hand van dit uitgangspunt neemt Dera zijn lezers mee langs de schier oneindige mogelijkheden van sociale media, de voor- en nadelen van AI, en uiteindelijk naar een conclusie dat dé jongere niet bestaat en dat je vooral moet aanvoelen waar je goed aandoet. Althans: dat laatste zegt ie niet echt, dat is wat ik zelf bedacht na het lezen.
Wat ie wel zei: zo'n schoolbreed leesuur is zo gek nog niet. Niet alleen om tijd te creëren, of omdat examens taliger zijn geworden, maar ook omdat Brits onderzoek aantoont dat slecht jonge lezers AI veel te oppervlakkig gebruiken en dat is voor hun ontwikkeling funest. Het kan maar gezegd zijn!
October 31, 2026
Een interessant boek met informatie over jonge lezers die ik niet eerder ergens anders las. Er staan ook veel leuke boektips in. Ik heb er het een en ander van geleerd en ook wat ideeën opgedaan voor mijn lespraktijk/school.
Wel ligt de focus van Dera's onderzoek vooral op de havo/vwo-bovenbouwleerling. Een aanzienlijk deel van de tienerlezers wordt daarmee grotendeels buiten beschouwing gelaten en dat vind ik echt een flink hiaat in dit boek. Onderzoek naar de onderbouw en specifiek vmbo/mavo is ook van belang.
Daarnaast vond ik dat de auteur soms generaliserende conclusies trok gebaseerd op enquêteonderzoek onder een wel erg kleine groep. Het had hem gesierd als hij wat vaker had benoemd dat verder onderzoek nodig is om zijn uitspraken verder te onderbouwen (dat deed hij hier en daar wel).
Verder vond ik dat Dera net iets te vaak zijn oordeel/mening ergens over gaf, waardoor hij soms wat betuttelend of zelfs denigrerend overkwam. De passage waarin hij gehakt maakt van Max Pam vond ik bijvoorbeeld storend, maar Dera zal wel een goede reden hebben gehad om deze polemiek in zijn boek op te nemen.
Wel ligt de focus van Dera's onderzoek vooral op de havo/vwo-bovenbouwleerling. Een aanzienlijk deel van de tienerlezers wordt daarmee grotendeels buiten beschouwing gelaten en dat vind ik echt een flink hiaat in dit boek. Onderzoek naar de onderbouw en specifiek vmbo/mavo is ook van belang.
Daarnaast vond ik dat de auteur soms generaliserende conclusies trok gebaseerd op enquêteonderzoek onder een wel erg kleine groep. Het had hem gesierd als hij wat vaker had benoemd dat verder onderzoek nodig is om zijn uitspraken verder te onderbouwen (dat deed hij hier en daar wel).
Verder vond ik dat Dera net iets te vaak zijn oordeel/mening ergens over gaf, waardoor hij soms wat betuttelend of zelfs denigrerend overkwam. De passage waarin hij gehakt maakt van Max Pam vond ik bijvoorbeeld storend, maar Dera zal wel een goede reden hebben gehad om deze polemiek in zijn boek op te nemen.
September 6, 2026
Voor iedereen die met (lezende) jongeren te maken heeft: lezen!
September 13, 2026
Enorme aanrader, must-read voor alle docenten in het VO - of je nu lesgeeft in een taal of welk vak dan ook.
Het boek vertelt over de spagaat waar leerlingen in het VO zich in bevinden als het om lezen gaat.
Tsjokvol met verwijzingen naar artikelen, is dit een wetenschappelijk onderbouwd boek dat je inzichten geeft in het leesonderwijs, de stand van zaken als het gaat om leesplezier, hoe we leerlingen meer kunnen laten lezen en ga zo maar door.
Ik vond elke bladzijde de moeite van het lezen waard en heb het volgeplakt met post-it fliebels.
De eerste druk is uitverkocht, zodra de tweede druk binnen is: rennen naar de boekhandel!
Het boek vertelt over de spagaat waar leerlingen in het VO zich in bevinden als het om lezen gaat.
Tsjokvol met verwijzingen naar artikelen, is dit een wetenschappelijk onderbouwd boek dat je inzichten geeft in het leesonderwijs, de stand van zaken als het gaat om leesplezier, hoe we leerlingen meer kunnen laten lezen en ga zo maar door.
Ik vond elke bladzijde de moeite van het lezen waard en heb het volgeplakt met post-it fliebels.
De eerste druk is uitverkocht, zodra de tweede druk binnen is: rennen naar de boekhandel!
September 13, 2026
Wat een fijn boek ❤️
September 14, 2026
Zeer interessant!
Displaying 1 - 16 of 16 reviews