Jump to ratings and reviews
Rate this book

Kryminalne dzieje Piastów. Mroczna historia dynastii

Rate this book
Bezwzględni tyrani, przebiegli spiskowcy, nieokiełznani okrutnicy – oto ojcowie państwa polskiego.

W czasach, gdy politykę uprawiało się mieczem, nie było miejsca na skrupuły. Brat występował przeciw bratu, syn przeciw ojcu, mąż przeciw żonie – w walce o władzę nie ma żadnych świętości.

Piastowie byli najkrwawszą dynastią w naszej historii. Swoje pomniki wznieśli na kościach przeciwników. Jedni odważnie i otwarcie siekali biskupów, inni skrycie knuli i truli konkurentów. Likwidowali tych, którzy ośmielili im się przeciwstawić. Albo tych, którzy rozpuszczali plotki. Każdy powód był dobry, by wrzucić kogoś do lochu lub zamknąć w wieży, ewentualnie oślepić.

Co – i kogo – ma na sumieniu dynastia, którą maluje się jako cnotliwych ojców narodu? Królów będących przecież zwykłymi ludźmi, kierowanymi żądzami i targanymi silnymi uczuciami, których korona na głowie zmieniła w tyranów.

Ale historia bywa przewrotna. Raz trzymasz miecz, a raz znajdujesz się na jego końcu. Dziś spiskujesz, jutro sam padasz ofiarą spisków. Bo w krwawej grze o tron role oprawcy i ofiary zmieniają się bardzo szybko.

368 pages, Hardcover

First published August 12, 2026

Loading...
Loading...

About the author

Mariusz Samp

18 books1 follower

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
3 (13%)
4 stars
12 (54%)
3 stars
7 (31%)
2 stars
0 (0%)
1 star
0 (0%)
Displaying 1 - 7 of 7 reviews
Profile Image for Humanistyczny.
246 reviews53 followers
September 3, 2026
Czy ktoś może mi wytłumaczyć, czemu gloryfikujemy tego obrzydliwego człowieka, jakim był Kazimierz Wielki?

Ostatnio przeczytałam „Kryminalne dzieje Piastów” Mariusza Sampa i uświadomiłam sobie, czemu tak mało pamiętałam z lekcji o Piastach... W tym nie da się połapać. Ukłon w stronę autora, że umiał to jakoś zebrać i że nie wyszło z tego milion stron.

Jest to ciekawa lektura, dużo się z niej dowiedziałam, chociaż miałam wrażenie, że często autor się powtarzał i za bardzo spekulował (dużo tu „chyba”, „prawdopodobnie” itp. i to oczywiście jasne, że nie wiemy wszystkiego, ale miałam wrażenie, że autor sam czasem się gubi, gdzie jest jego opinia, a gdzie fakt). Czułam też, jakby czasami książka ta była pracą na zaliczenie, przy której autor dorzuca kolejne słowa, by tylko dobić do jakiejś ilości znaków/słów. Jeszcze jedna rzecz, która mi się nie podobała: autor często kończy rozdział czymś w stylu: „to było straszne, ale koszmar miał dopiero się zacząć, bo jego synowie byli jeszcze gorsi”. I później przychodzi historia tych synów i znów na końcu rozdziału dowiadujemy się, że najgorsze jeszcze przed nami. I tak w koło Macieju.

Wiem, że wygląda to tak, jakby książka mi się nie podobała, ale wcale tak nie było. Pomijając te kilka elementów, naprawdę czułam satysfakcję, czytając tę lekturę, bo jest to historia, które nie dowiedziałabym się w szkole. Uwielbiałam uczyć się historii i najbardziej podobały mi się te ciekawostki, które nauczyciel wrzucał nam tak poza materiałem, który mieliśmy w podstawie programowej. Bo to przecież jasne, że Piastowie byli brutalni – czemu więc mamy zachwycać się nimi za wszelką cenę w szkole, zamiast wyrobić sobie o nich własne zdanie?

To, że zrobili wiele dla Państwa to jedno. Ale bywali też okrutnymi ludźmi, niewiernymi mężami, obrzydliwymi brutalami zaślepionymi chęcią zemsty. To też jest historia Polski. I dobrze było ją poznać.

Jeśli tak jak ja chcecie poznać historię Polski z ciekawszej perspektywy niż ta szkolna, koniecznie dajcie szansę tej książce 🙌

Ocena: 3,75/5 ⭐

[współpraca reklamowa z wydawnictwem Znak Horyzont 👑]
Profile Image for Wciągam Książki Nosem.
293 reviews47 followers
Review of advance copy received from Publisher
August 7, 2026
Po lekturze tej książki upewniam się, że bardzo chciałabym zobaczyć taką piastowską wersję „Gry o tron” xD Myślicie, że fikcja George'a R. R. Martina jest brutalniejsza niż prawda historyczna, którą pozostawiły po sobie wieki panowania władców z dynastii Piastów? OK, może nie ma tu smoków, zmiennotwarzych killerów czy hord żywych trupów, ale uwierzcie, że dzieje się, oj dzieje!

Nie ma to jak uroki życia rodzinnego! Zwłaszcza jak ktoś z Twojej dużej familii próbuje Cię oślepi*, otru*, porwać, gdy beztrosko zażywasz kąpieli i fałszujesz sobie pod nosem, niczego się nie spodziewając (swoją drogą, to jeden z najwredniejszych pomysłów – tak rzucasz się na kogoś znienacka, kto jest bez gaci!), wyciąć Ci język albo wyk@str0wać... To tylko najczęstsze metody nakłaniania do współpracy które wobec członków swojej rodziny lub wrogów niespokrewnionych xD stosowali Piastowie (a także nierzadko próbowano z mniejszym lub większym powodzeniem stosować wobec nich).

Autor tej niezwykle wciągającej książki, w której na warsztat wziął wszelkie występki, okrucieństwa, zbr0dni* i m0rdy, których dopuścili się Piastowie w toku swojego długiego kilkusetletniego panowania, twierdzi, że nasza pierwsza rodzima dynastia nie różniła się może tak bardzo od innych władców czasów średniowiecza. Z jednym wyjątkiem – jego zdaniem Piastowie przejawiali na tym polu wyjątkową różnorodność. Acha, żebyście wiedzieli – wszystkie powyżej wymienione „niedogodności” to był standard epoki, a nie ekstremum (czarny humor mi się co rusz tu załącza, chyba za dużo dla mojej głowy i tak się ona broni przed dyskomfortem) xD A jednym z najbardziej okrutnych tego typu aktów było np. zamknięcie Henryka Brzuchatego przez jego kuzyna Henryka III Głogowskiego (Piastowie śląscy, 1293 rok) w specjalnie zbitej bardzo ciasnej żelaznej klatce z dwoma niewielkimi otworami na oddychanie i wydalanie i trzymanie go tak wiele miesięcy, by skłonić go do oddania spornych ziem i innych upokarzających ustępstw. Albo spalenie mieszczan ze Środy Śląskiej, którzy zamknęli się w drewnianym kościele, na rozkaz księcia legnickiego Bolesława Rogatki (1248 rok)...

Bardzo mnie za to rozbawił początek rozdziału o Władysławie Łokietku zatytułowany „Bezwględny karzeł” (choć nie reakcji! xD). No takie nagłówki powinny mieć rozdziały z podręczników do historii, żeby przykuć uwagę uczniów! xD

Jest tu też rzecz, która mnie zdziwiła, a mianowicie do tej pory czytając o Kazimierzu Wielkim, wszystkie źródła potwierdzały jego gw@łt na dwórce Klarze Zach z dworu węgierskiego (na którym przebywał w 1329 roku u swojej siostry Elżbiety, żony króla Karola Roberta Andegaweńskiego). Samp zaś pisze, że nie ma na to przekonywujących dowodów...

Cóż, czasem ciężko jest wyrokować o tym, co było zbrodni*, ekstremum, biorąc pod uwagę, jakie były standardy epoki – gdy kary traktowane jako sprawiedliwie w dzisiejszym świetle jawią się jako niesprawiedliwie, przerażające tort*ry (np. wyjątkowo okrutne męki na jakie skazywano za zdradę stanu)... Czasy ogólnie pod tym względem były wyjątkowo podłe i spaczone...

A książkę polecam! Czyta się jak thriller historyczno-polityczny. Wartko napisana, nieprzeładowana informacjami (konkretnie i na temat!). Nie jest to typowy wykład historyczny, a wszelkie fakty wykraczające poza główne zagadnienia ograniczono do tych najistotniejszych w tym kontekście.

Śmiało więc mogą po nią sięgać osoby, które lubią krwawe thrillery i true crime, a do tej pory trochę bały się książek historycznych.

No i czekam na ten fabularny serial od Netflixa z cyklu „Mroczna strona Piastów” ;-)

Dziękuję wydawnictwu Znak Horyzont za egzemplarz recenzencki.
337 reviews1 follower
September 9, 2026
Lubię książki historyczne, które nie są podręcznikmi. Takie, przy których zamiast wrażenia, że właśnie odbywam kolejną lekcję historii, mam poczucie, że ktoś usiadł naprzeciwko mnie i zaczął opowiadać: „No dobrze, to teraz posłuchaj, co oni tam naprawdę wyprawiali…”. I chyba właśnie dlatego tak dobrze czyta mi się książki Mariusza Sampa. Autor ma niezwykle przyjemne pióro i ten charakterystyczny, niemal gawędziarski sposób prowadzenia narracji, dzięki któremu nawet najbardziej odległe wydarzenia historyczne stają się czymś zaskakująco przystępnym.
Po Kryminalne Dzieje Piastów sięgnęłam więc właściwie bez większego zastanowienia. Nazwisko autora już swoje zrobiło, a temat dodatkowo wydawał się bardzo kuszący. W końcu Piastowie to jedna z tych dynastii, które w naszej historii znamy doskonale - a przynajmniej tak nam się wydaje. Mieszko, Bolesław Chrobry, Kazimierz Odnowiciel, Bolesław Krzywousty… wielcy władcy, budowniczowie państwa, postacie z podręczników.
Mariusz Samp postanowił jednak zajrzeć trochę głębiej i przypomnieć nam, że zanim ci panowie trafili na pomniki, monety i karty podręczników, byli przede wszystkim ludźmi. A ludzie mają to do siebie, że bywają paskudni. Zwłaszcza kiedy na stole leży korona.
Kryminalne Dzieje Piastów to opowieść o dynastii, która wcale nie była tak święta i nieskazitelna, jak czasami lubimy ją przedstawiać. Autor pokazuje Piastów od strony mniej reprezentacyjnej: przez spiski, konflikty rodzinne, walkę o władzę, zdrady, eliminowanie przeciwników i pozbywanie się tych członków rodziny, którzy okazali się zbyt niewygodni.
A trzeba przyznać, że sposobów na rozwiązanie problemu mieli całkiem sporo. Można było przeciwnika zamknąć w lochu. Można było go oślepić. Można było pozbawić go władzy, męskości, majątku albo wpływów. A jeśli sytuacja wymagała bardziej zdecydowanych działań… cóż, lata panowania Piastów, zdecydowanie nie były epoką, w której morderstwo należało do najbardziej zaskakujących metod prowadzenia polityki.
I właśnie najciekawszy aspekt tej książki. Autor odkrywa brzydką stronę dynastii Piastów, nie próbuje wybielać swoich bohaterów, poprzez nadawanie ich czynom wagi „dla dobra państwa”. Nie robi z Piastów poczciwych ojców narodu, których jedynym problemem było to, że żyli w trudnych czasach. Przeciwnie - pokazuje ich jako ludzi targanych ambicjami, zazdrością, gniewem, żądzą władzy i strachem przed jej utratą. Czyli dokładnie takimi, jakimi byli.
Walka o tron nigdy nie była przecież wyłącznie walką o kawałek złota na głowie. Za władzą szły wpływy, majątek, bezpieczeństwo, możliwość decydowania o losach całego państwa i -co równie ważne - możliwość zapewnienia pozycji własnej rodzinie. A kiedy do tego wszystkiego dodamy skomplikowane relacje rodzinne, wielożeństwo, liczne potomstwo, ambicje poszczególnych książąt i zmieniające się sojusze, otrzymujemy mieszankę, przy której współczesne rodzinne awantury zaczynają wyglądać wyjątkowo niewinnie.
Bardzo podobało mi się również to, że autor nie ogranicza się do samego przedstawiania faktów. Tam, gdzie źródła historyczne pozostawiają luki, pojawiają się próby ich interpretacji. Samp analizuje dostępne informacje i przedstawia hipotezy dotyczące wydarzeń, które nie zostały jednoznacznie wyjaśnione. I tutaj szczególnie doceniam jego sposób pisania.
Nie dostajemy po prostu suchego: „nie wiadomo, co wydarzyło się później”. Zamiast tego autor próbuje zastanowić się, co mogło się wydarzyć i dlaczego. Wysuwa tezy, które wynikają z analizy dostępnych źródeł i realiów epoki. Oczywiście trzeba pamiętać, że w takich przypadkach mówimy o hipotezach, a nie o bezdyskusyjnych faktach. Ale właśnie dzięki temu książka staje się czymś więcej niż tylko suchą kroniką. Zaczynamy zastanawiać się nad motywacjami konkretnych osób i nad tym, jak mogły wyglądać wydarzenia, których nie jesteśmy już w stanie odtworzyć z absolutną pewnością.
A historia właśnie wtedy robi się najciekawsza. Bo o ile łatwo zapamiętać, że ktoś został zamordowany, wygnany czy pozbawiony wzroku, o tyle znacznie ciekawsze jest pytanie: dlaczego? Kto na tym zyskał? Kto stracił? Kto miał motyw? I komu najbardziej opłacało się, żeby konkretna osoba zniknęła z planszy?
Pod tym względem tytuł książki jest bardzo trafny. Kryminalne Dzieje Piastów rzeczywiście mają w sobie coś z historycznego kryminału. Nie chodzi oczywiście o współczesne śledztwo z detektywem w prochowcu i lupą, ale o próbę prześledzenia wydarzeń, motywów i zależności, które mogły doprowadzić do konkretnych tragedii.
Mam jednak jedno zastrzeżenie. I jest ono trochę… nietypowe. Bo ja po prostu spodziewałam się większej masakry. Naprawdę.
Sięgając po książkę zatytułowaną Kryminalne Dzieje Piastów, spodziewałam się chyba, że odkryję przedziwne historie o kilku kompletnych psychopatach, którzy mordowali krewnych przy śniadaniu, truciznę podawali zamiast deseru, a wieczorami dla relaksu kolekcjonowali odcięte głowy. Tymczasem okazało się, że… nie.
Piastowie byli brutalni, bezwzględni i potrafili bardzo skutecznie pozbywać się przeciwników, ale w gruncie rzeczy stosowali przede wszystkim standardowe metody średniowiecznej polityki dynastycznej. Oślepienie? Normalne. Więzienie? Jak najbardziej. Zabójstwo konkurenta? Cóż, zdarzało się. Pozbycie się niewygodnego krewnego? Nic szczególnie szokującego.
I nie wiem czy to autor czy sami Piastowie okazali się zbyt mało krwawi, czy to jednak ja jestem już zbyt odporna na historyczne okrucieństwo. Bo kiedy książka zapowiada mi najkrwawsze wieki w naszej historii, oczekuję, że po jej przeczytaniu będę siedziała z szeroko otwartymi oczami i zastanawiała się, jakim cudem przetrwało ich tylu, by kontynuować ród. A tymczasem po wszystkim pomyślałam sobie tylko: „No tak. Wieki ciemne”.
Ale poza tym jednym „ale” naprawdę trudno mi mieć do tej książki większe zastrzeżenia. Autor ma lekkie pióro, potrafi przekazać ogrom wiedzy bez zamieniania tekstu w encyklopedyczny wykład, a jego gawędziarski styl sprawia, że książkę czyta się bardzo przyjemnie.
To zdecydowanie jedna z tych pozycji, po które warto sięgnąć, zwłaszcza jeśli lubimy przyglądać się historii od mniej oficjalnej strony. Bo Kryminalne Dzieje Piastów przypominają, że historia nie składa się wyłącznie z wielkich bitew, koronacji i ważnych dat. Składa się przede wszystkim z ludzi. A ci, niezależnie od epoki, potrafią być naprawdę skomplikowani. Ja po książkę sięgnęłam z dużą przyjemnością i kolejny raz przekonałam się, że Mariusz Samp potrafi opowiadać o historii konkretnie, szczegółowo i merytorycznie, ale jednocześnie bez niepotrzebnego zadęcia. Jeśli ciekawi was choć trochę historia Piastów, a nie macie ochoty na nudne akademickie podręczniki, to zdecydowanie polecam.

Za egzemplarz recenzencki dziękuję
Autorowi Mariuszowi Sampowi
#współpracarecenzencka
#współpracabarterowa
#współpracareklamowa

76 reviews1 follower
August 21, 2026
Początki polskiej historii wcale nie były mniej brutalne niż dzieje starożytnych dynastii czy innych średniowiecznych rodów Europy. Mariusz Samp opisuje świat, w którym walka o władzę oznaczała nie tylko wojny i polityczne sojusze, lecz także zdrady, okaleczenia, uwięzienia, wymuszone małżeństwa i śmierć ludzi stojących na drodze do tronu.

Skala tej przemocy szybko przestaje być zbiorem odosobnionych przypadków. Kolejne historie odsłaniają powtarzające się mechanizmy władzy. Walka o sukcesję, ziemię, wpływy, zemsta, ambicja i rodzinne pretensje wracają przez następne pokolenia, tworząc znacznie szerszy obraz funkcjonowania dynastii.

Samp prowadzi poszczególne historie niemal jak rekonstrukcje dawnych spraw kryminalnych. Są źródła, różniące się relacje, możliwe motywy, późniejsze interpretacje i próba ustalenia, co po kilkuset latach można jeszcze uznać za prawdopodobne. Taki sposób narracji nadaje książce tempo, którego często brakuje publikacjom popularnonaukowym.

Momentami naprawdę czyta się ją jak fragmenty akt kolejnych spraw. Autor potrafi zamknąć wydarzenie w kilkunastu stronach, zachować napięcie, a jednocześnie nie przeciążać tekstu szczegółami tylko dlatego, że udało się do nich dotrzeć.

Bardzo cenię jego uczciwość wobec materiału źródłowego. Kiedy kronikarze sobie przeczą, Samp mówi o tym wprost. Gdy relacja powstała długo po wydarzeniach, zaznacza jej ograniczenia. Pogłoski, późniejsze legendy i hipotezy pozostają tym, czym rzeczywiście są, a nie wygodnym sposobem na domknięcie historii.

Autor nie udaje także wszechwiedzy. Tam, gdzie nie da się odtworzyć przebiegu wydarzeń z pełną pewnością, przedstawia najbardziej logiczne możliwości i pozwala pozostać przy znaku zapytania. W książkach historycznych bardzo cenię takie podejście, bo znacznie więcej mówi o rzetelności autora niż efektowne rozstrzyganie każdej niejasności.

Bibliografia pokazuje skalę pracy wykonanej przy każdym z rozdziałów. Literatura została przypisana do konkretnych historii, dzięki czemu widać, jak różne opracowania, biografie, badania genealogiczne, polityczne i źródłoznawcze spotykają się przy rekonstrukcji jednego wydarzenia.

Całe to zaplecze nie obciąża jednak samej narracji. Samp nie demonstruje erudycji przez mnożenie nazwisk i przypisów w głównym tekście. Wybiera informacje potrzebne do zrozumienia wydarzeń i prowadzi opowieść dalej.

Przy dziejach Piastów ma to ogromne znaczenie. Liczba książąt, zagranicznych władców, duchownych, kronikarzy, małżeństw i rodzinnych powiązań mogłaby szybko zamienić tę książkę w genealogiczny labirynt. Samp zachowuje przejrzystość bez upraszczania historii.

Chronologiczna konstrukcja całości również sprawdza się znakomicie. Poszczególne rozdziały nie tworzą zbioru najbardziej efektownych zbrodni dobranych pod atrakcyjny temat. Układają się w płynną historię dynastii, w której wcześniejsze decyzje polityczne, podziały ziem, mariaże i konflikty wracają po latach w życiu kolejnych pokoleń.

Mechanizm ten bardzo wyraźnie ujawnia się wraz z rozbiciem dzielnicowym. Kolejne linie rodu, pretensje do ziem i konkurujące ośrodki władzy mnożą konflikty, a sprawy rodzinne stają się praktycznie niemożliwe do oddzielenia od wielkiej polityki.

Samp umiejętnie wykorzystuje również krótkie, niemal dziennikarskie komentarze. Czasami jednym zdaniem podważa wiarygodność kronikarza, przypomina wcześniejszy konflikt albo zapowiada konsekwencję wydarzenia, która pojawi się znacznie później. Pozwala to utrzymać ciągłość całej opowieści i nie rozbija kolejnych rozdziałów na zamknięte, niezależne historie.

Kryminalne dzieje Piastów wyprowadzają też historię dynastii daleko poza kilka nazwisk utrwalonych przez szkolny program. Obok Chrobrego, Krzywoustego, Łokietka czy Kazimierza Wielkiego pojawiają się książęta bocznych linii, możni, duchowni, kronikarze oraz osoby, do których bez celowego zainteresowania tym okresem prawdopodobnie nigdy bym nie dotarła.

Bardzo ciekawie wypadają kobiety związane z dynastią przez pochodzenie i małżeństwa. Ludgarda, Grzymisława i inne bohaterki nie są wyłącznie dodatkami do historii kolejnych Piastów. Mariaże, dziedziczenie, rodzinne sojusze i konflikty pokazują, że ich obecność potrafiła wpływać na politykę równie mocno jak wojny czy podziały terytorialne.

Materiały ikonograficzne dobrze uzupełniają tekst. Ryciny, pieczęcie, przedstawienia postaci, fragmenty dekoracji, zabytków i znaleziska archeologiczne nie pełnią funkcji zwykłych przerywników. Przy epoce, z której zachowało się tak niewiele bezpośrednich świadectw, pomagają nadać konkretny kształt ludziom, miejscom i przedmiotom obecnym w opisywanych wydarzeniach.

Piastowie nie zostają tutaj ani wybieleni, ani zamienieni w galerię okrutników. Samp opisuje władców, którzy budowali państwo, prowadzili wojny, scalali ziemie i jednocześnie potrafili bezwzględnie usuwać przeciwników, także tych należących do własnej rodziny.

Ta sprzeczność dobrze oddaje realia epoki. Przemoc była jednym z narzędzi średniowiecznej polityki, a polska dynastia nie funkcjonowała pod tym względem w oderwaniu od reszty Europy. Autor nie tworzy więc sensacyjnego aktu oskarżenia przeciwko Piastom, tylko rekonstruuje świat, w którym osiągnięcia polityczne i brutalność bardzo często należały do tej samej historii.

Kryminalne dzieje Piastów są znacznie ciekawsze niż zwykły zbiór dawnych zbrodni. To opowieść o władzy, rodzinie, ambicji, strachu, zemście i konsekwencjach decyzji, które potrafiły kształtować losy dynastii przez kilka kolejnych pokoleń. Mariusz Samp pisze o tym z dużą swobodą, nigdy kosztem rzetelności, a proporcja między lekkością narracji i solidną pracą historyczną przekonała mnie do tej książki najbardziej.
362 reviews6 followers
September 24, 2026
Myślisz, że polska historia jest nudna?
To prawdopodobnie dlatego, że nikt nie opowiedział Ci jej jak kroniki kryminalnej.
Bo tutaj są zdrady.
Porwania.
Oślepienia.
Tortury.
Podejrzane zgony.
Rodzinne wojny.
I ludzie, którzy dla władzy byli gotowi zrobić rzeczy, po których trudno już spokojnie patrzeć na ich pomniki.
Zaczęłam czytać z ciekawością.
Skończyłam z myślą, że chyba zbyt długo patrzyliśmy na historię jak na ciąg dat, bitew i koronacji.
Bo za tym wszystkim byli przecież ludzie.
Głodni władzy.
Zazdrośni.
Upokorzeni.
Mściwi.
Przerażeni utratą pozycji.
I właśnie wtedy ta książka robi się naprawdę interesująca.
Nie wtedy, gdy pojawia się kolejna śmierć.
Ale wtedy, gdy zaczynamy zastanawiać się:
co władza robi z człowiekiem, który panicznie boi się ją stracić?
Mariusz Samp prowadzi nas przez kilkaset lat historii Piastów i pokazuje dynastię zdecydowanie inną niż ta, którą pamiętamy ze szkolnych podręczników.
Bolesław Chrobry nie jest już tylko wielkim królem.
Bolesław Krzywousty nie jest tylko władcą od testamentu.
Łokietek nie jest wyłącznie tym, który zjednoczył Polskę.
Kazimierz Wielki przestaje mieścić się w wygodnym zdaniu o Polsce „drewnianej i murowanej”.
Pomniki zaczynają pękać.
A spod brązu wychodzi człowiek.
Czasami bardzo nieprzyjemny, albo wręcz brutalny.
Tu krew leje się nie tylko przeciw wrogom, ale też wśród bliskich.
Autor opowiada o mrocznych stronach polskich władców i czasami mamy wrażenie, że może to spojrzenie jest zbyt stronnicze. Mi wyłonił się jednak ogólny wniosek o dziedziczeniu przemocy.
O rodzinach, w których bliskość nie chroni przed krzywdą.
O zemście przechodzącej z jednego pokolenia na następne.
O ludziach wychowanych w świecie, w którym okazanie słabości mogło oznaczać utratę pozycji, wolności, a czasem życia.
O władzy, która daje poczucie bezkarności.
I o tym, jak łatwo sukces przykrywa krzywdę.
To ostatnie szczególnie mocno wybrzmiewa przy Kazimierzu Wielkim.
Można być wybitnym politykiem.
Można rozwijać państwo.
Można zostać zapamiętanym przez historię jako „Wielki”.
A jednocześnie pozostawić za sobą ludzi skrzywdzonych przez własne decyzje.
Jedno nie kasuje drugiego.
I chyba właśnie ta niejednoznaczność interesowała mnie najbardziej.
Nie „czy był dobry?”,
nie „czy był zły?”.
Tylko:
jak wiele sprzeczności może pomieścić jeden człowiek?
Mam tylko jedno „ale”.
Autor świadomie korzysta z mocnego, momentami sensacyjnego języka. Rozdziały mają przyciągać jak nagłówki kroniki kryminalnej i czasem rzeczywiście balansują na granicy historycznego true crime. Mnie to wciągało, aczkolwiek czasami miałam wrażenie, że przekaz jest zbyt stronniczy. Jeżeli szukacie chłodnej, akademickiej monografii , to nie ten adres, ale jeśli chcecie poznać inne oblicze naszych królów to ta książka Wam się spodoba.
Profile Image for Jackspear217.
513 reviews11 followers
September 3, 2026
Pamiętam „Poczet królów i książąt polskich” Jana Matejki wiszący w klasie, w której w podstawówce odbywały się lekcje historii. Piastowie, jako pierwsza dynastia naszego kraju, zajmowali w nim sporo miejsca. Z ich wizerunków i opowieści nauczycielki wyłaniał się obraz wspaniałych władców, doskonałych strategów i patriotów, choć od czasu do czasu pojawiała się jakaś zbrodnia.

„Kryminalne dzieje Piastów” Mariusza Sampa pokazują jednak zupełnie inne oblicze tej dynastii. Autor, jak na historyka przystało, nie ubarwia rzeczywistości, lecz opiera się na faktach odnotowanych w kronikach i annałach. A tych historii naprawdę można się nie spodziewać. Znajdziemy tu spiski, morderstwa, zdrady, walkę o władzę, a nawet konflikty z duchowieństwem. Niektórzy książęta potrafili być jednocześnie szanowanymi monarchami i bezwzględnymi tyranami, knującymi nawet przeciw własnej rodzinie.

Książka została podzielona na trzy okresy: wczesne średniowiecze, rozbicie dzielnicowe — ta część podobała mi się najbardziej — oraz późne średniowiecze, zahaczające o czasy nowożytne. Przez kilka stuleci towarzyszymy koronowanym głowom, dla których egoizm i żądza władzy często znaczyły więcej niż rodzinne więzi, dobre obyczaje czy nawet Bóg.

To bardzo ciekawa książka, którą czyta się błyskawicznie. Lubię tak podaną wiedzę, nawet jeśli jest niewygodna i burzy wyobrażenie o pierwszych władcach Polski. Prawda o nich zdecydowanie odbiega od rycerskiego eposu, który znamy z pieśni i legend. Autor przypomina jednak, że Piastowie nie byli pod tym względem wyjątkowi — na tle średniowiecznej Europy ich okrucieństwo nie wyróżniało się szczególnie. Takie były czasy, w których wpływy zdobywało się zarówno małżeństwem i sojuszem, jak i mieczem czy trucizną.

Ktoś porównał tę książkę do scenariusza „Gry o tron” i trudno się z tym nie zgodzić. Jest tu równie krwawo, a momentami równie fascynująco. Aż chciałoby się zobaczyć na jej podstawie serial dokumentalny, najlepiej w odcinkach. Przeczytajcie koniecznie, bo naprawdę warto!

Egzemplarz uzyskałem w ramach współpracy barterowej z @znakhoryzont
Profile Image for mariuszowelektury.
619 reviews13 followers
August 21, 2026
Historia średniowiecznej Polski kojarzy się przede wszystkim z wielkimi bitwami, rozbiciem dzielnicowym, próbami zjednoczenia. Mariusz Samp proponuje jednak inną perspektywę. W “Kryminalnych dziejach Piastów” zagląda za kulisy królewskiego i książęcych dworów. Pokazuje historię dynastii z perspektywy bezwzględnej walki o władzę, wpływy czy przetrwanie.

Od Mieszka I po ostatnich PIastów na Śląsku i Mazowszu śledzimy intrygi, konflikty, zdrady i polityczne rozgrywki. Nie brak w nich otruć, oślepień, uwięzienia czy wygnania. Sojusze zawierano nie z przekonania, ale z kalkulacji. Dzisiejszy sojusznik, jutro mógł być wrogiem i odwrotnie. Piastowie, choć raczej to nie pocieszenie, w tym względzie nie różnili się zbytnio od ówczesnych europejskich rodów książęcych czy królewskich. W walce o władzę szczytne ideały rycerza średniowiecznego były tylko w pieśniach.

Najciekawsze jest to odbrązowienie pięciu wieków historii. Zamiast pomnikowych postaci otrzymujemy obraz ludzi uwikłanych w ambicje, konflikty, lęki. Autor nie osądza, czy potępia, raczej przypomina, że brutalność, cynizm był częścią epoki, w której droga do sukcesji często usprawiedliwiała wszelkie środki.

Samp, powołując się na źródła historyczne, pisze przystępnie, dzięki czemu książka może zainteresować nie tylko miłośników historii, ale także tych, którzy uważają, że jest ona nudna. Wystarczy tylko zmienić perspektywę i średniowiecze wygląda jak gotowy scenariusz do kolejnego sezonu “Gry o tron”.
Displaying 1 - 7 of 7 reviews