İşletme Hastalığına Tutulmuş Toplum

by Vincent de Gaulejac, Özge Erbek (Translator)

Otuz yılı aşkın bir süredir çalışmanın örgütlenmesinde esaslı bir dönüşüm yaşandı. Esneklik ilkesi ve ağ imgesi etrafında şekillenen yeni yönetim paradigması, risk iştahıyla ve müteşebbis ruhuyla sürekli beşeri sermayesini artıran bir işçi tipi oluşturmayı hedefliyor. Üstelik bu paradigma artık sadece işyerini ve çalışma yaşamını değil; benliğimizi, gündelik yaşamımızı ve toplumsal kurumları da biçimlendirmeye başladı. Fransa'nın saygın klinik sosyologlarından olan Vincent de Gaulejac, İşletme Hastalığına Tutulmuş Toplum’da “işletme ideolojisi” ve “yönetsel tahakküm” olarak kavramsallaştırdığı bu paradigmanın yarattığı bireysel ve toplumsal tahribatı ele alıyor.

İşletme, araçların, prosedürlerin, bilgi-iletişim araçlarının arkasında işleyen dünya görüşü ve inanç sistemi olarak bir yanılsamayı sürdürüyor, bir hâkimiyet projesini gizliyor. Bu ideolojinin temelinde her şeyi ölçülebilir hale getirmeyi amaçlayan bir nesnelcilik, örgütü amaçları önceden tanımlanmış veri olarak kabul eden bir işlevselcilik, uzmanlığın tartışılmaz konumuna dayalı teknokratik bir araçsalcılık ve işçiyi firmanın etkinliği için bir insan kaynağı olarak gören bir faydacılık bulunmakta. Gaulejac’a göre hızla yayılan ve son derece tehlikeli bir salgın hastalıkla karşı karşıyayız. Şayet haklıysa doğru bir teşhis ve etkili bir tedavi için kaybedecek vakit yok. Elinizdeki çalışma ise böylesi bir iyileşme girişimi için iyi bir başlangıç.

Genres: Sociology

288 pages, Paperback

First published January 7, 2005

Reviews

[Aslı Can]

Vincent de Gaulejag bu kitabında işletme hastalığı derken, insanın geride sadece daha çok kazanma arzusu kalacak şekilde diğer tüm arzularından arınarak, işletmede yönetilecek bir ''faktör'' haline gelmesini kastediyor. İnsan yaşamının tek amacı sadece daha iyi standartlara sahip olmak, çocuğunu yetiştirirken gözettiği tek değer onun da ''daha iyi bir yaşam''a sahip olması... Fakat daha iyi standartlar veya daha iyi bir yaşam hiçbir şekilde insani değerlerle örtüşmüyor. Mutluluk, hayatından memnun olmak kavramlarının yerine; mutlu olmak için daha çok para harcayabilmek ve bulunduğu konumdan memnun olmak geçiyor. Ama ne kadar para harcasak da mutlu olamıyor ve ne kadar yükselsek de en yüksek konuma sahip olamıyoruz. Hiçbir zaman gerçekten kafamız rahat boş hülyalara balamıyoruz. Hayatımız kısır bir döngünün içinde dönüp gidiyor ve çalışmak ve para kazanmak en büyük kaygımız olduğu sürece bu şekilde bir hayatı arzulayan bizler oluyoruz. işsizlik en çok korktuğumuz şey, boş zamana tahammül edemiyoruz, her boş anımızı mutlaka ''faydalı'' bir etkinlikle doldurmak zorundayız. Yaptığımız her şey ileride bize fayda sağlamalı, faydasız etkinliğin anlamı da yok. Hele boş boş gezen insanlara hiç tahammülmüz yok.
Kitabı olmasa da yorumumu okuyan sizlerden tek beklentim bütün ideolojileri ve fikirleri unutup sadece yaşadığımız hayat üzerine düşünmeniz. Mecbur bırakıldığımız durumlar bir süre sonra kendi kaygılarımız haline gelmiş durumda ve bu kaygılardan kurtulmanın tek yolu durumun farkında varmak. İş hayatına giriyorsak orada tutunmak için çoğunlukla saçma sapan durumları kabullenmek zorunda kalıyoruz. İş hayatını kabul etmeyip dışarıda kalmayı tercih edersek parasızlıktan dolayı izole yaşamak durumunda kalıyoruz. Başarılı olmayı sadece bize para kazandırıyorsa hak ediyoruz. Bunun dışında bize para kazandırmıyorsa yaptığın güzel şeylerin pek bir kıymeti olmuyor, değersiz hissediyoruz. İstediğin şeyi yaparak ''değersiz'' bir hayat yaşamak ya da boyun eğip vazgeçmek? Kitap bu ik ucun arasında sıkışmış insanı ve o insanı ve insaı bu hale getiren İşletme Hastalığına Tutulmuş Toplum'u analiz ediyor.
Ben çalışmayı reddedip alternatif bir yaşam kurmaya çalıştığım için sürekli şunu duyuyorum; ''Çalış, hayatının bir anlamı olsun.'' Ne zaman çalışmak hayata anlam kazandırmanın tek yolu haline geldi.Sizden istediğim sadece ve sadece şu, neyi gerçekten istiyoruz, n eye mecbur olduğumuz için onu istiyormuş gibi yaşıyoruz? Paraya ve onun hiçbir gerçekliği olmayan değerine neden mecburuz ya da neden ona mecbur hissediyoruz? Bu tarz yaşamanın alternatifi nedir? Alternatifimiz bize göre bir ütopyaysa bu ütopyayı nasıl gerçeğe çevirebiliriz ya da kendi hayatımızda bu ütopyayı nasıl gerçeğe yaklaştırabilirz?
Kitaptan bir alıntı;
Zeka, demiş Francis Scott Fitzgerald, işleyişine ara vermeksizin aynı anda iki çelişkili fikre odaklanmaktan ibaret değil midir? Örneğin, vaziyetin umutsuz olduğunu anlayabilmeli, bununla birlikte bunu değiştirmeye kararlı olabilmeliyiz.

[Lisina · Rating 5 out of 5]

Puissant. Cela décrit très bien le problème de l’économie et du monde du travail actuel.
Je vous conseille de lire, il y a de très belles recherches sociologiques et une argumentation solide.

[L'1'Gos² (Baptiste) · Rating 5 out of 5]

Lecture très instructive.

[Axel · Rating 4 out of 5]

Réflexions sociétales et organisationnelles qui me paraissent parfois cyniques mais justes, avec cependant des pistes vers des alternatives plus respectueuses de l'humain. Un regard critique qui se lit facilement même si cela peut être répétitif par moment.

[Mo Hua · Rating 5 out of 5]

Tout ce que j'ai intuité depuis si longtemps est mis en mots dans ce bouquin. Le management ne porte pas d'idéologie, il *est* une idéologie.
Expressions relevées:

- pour une gestion humaine des ressources, plutôt que la gestion des ressources humaines;

- le sens du travail est mis en souffrance;

- système "managinaire";

- sur la "quantophrénie";

- la lutte des places;

- etc.

[Meral Dülger Taşkın · Rating 5 out of 5]

One of the best and most thorough system critiques I have ever read. Opens up a wide variety of research issues for Management theoreticians.