Het controversiële oorlogsdagboek van Stijn Streuvels heruit gegeven Stijn Streuvels publiceerde zijn ervaringen van het oorlogsjaar 1914 in zes afleveringen. Nu worden ze in één band heruitgegeven met inleiding, woordverklaring en index. Streuvels observeert het leven van alle dag in en rond Ingooigem en geeft de stemming weer onder de bevolking, met zijn dagelijkse miseries: boeren die hun koeien moeten leveren, mensen die bomen afzagen om te kunnen stoken... Omdat Streuvels zich vriendelijk toonde tegenover de welgemanierde officieren die ingekwartierd waren op het Lijsternest, omdat hij soms medelijden had met de individuele Duitse soldaat en omdat hij bedenkingen had bij de verheerlijking voor het sterven voor het vaderland, moest hij de publicatie van zijn maandelijkse afleveringen stopzetten. Hoewel het dagboek geen belangrijke historische gebeurtenissen beschrijft, blijft zijn getuigenis een belangrijk tijdsdocument.
Stijn Streuvels, pseudoniem voor Franciscus (Frank) Petrus Maria Lateur was een Vlaamse schrijver. Streuvels werk gaat meestal over het landelijke leven van de arme boeren in Vlaanderen.
Stijn Streuvels, pseudonym for Franciscus (Frank) Petrus Maria Lateur was a Flemish writer. Streuvels work usually deals with the rural life of poor farmers in Flanders.
De voorbije weken hebben ik mij bij tussenpozen gebogen over ‘In oorlogstijd- deel 1 - 1914’, het controversiële oorlogsdagboek van Stijn Streuvels. De kanjer van 460 pagina’s is niet zozeer een historisch relaas 'over den oorlog' - 'die moorderij op groote schaal' - maar vormt een ontroerend tijdsdocument over het leven van alledag tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Bij het lezen ervan dwalen je gedachten meermaals af naar de oorlog in Oekraïne, de vernietiging van tientallen steden en dorpen, de bezetting van het land door een vreemde macht, miljoenen mensen op de vlucht. Vervang Oekraïne door Vlaanderen en 2022 door 1914 en je bent in een gelijkaardige situatie. Dit maakt dat de vergelijking met een situatie van meer dan een eeuw later niet mank loopt.
Terug naar 1914. Streuvels wil in zijn dagboek een ooggetuigeverslag geven over wat zich rondom hem, in Ingooigem maar ook daarbuiten, voordoet en geeft allerlei beschouwingen over de oorlog als historische gebeurtenis, over de zinloosheid ervan, over vaderlandsliefde en opgeklopte heldenmoed, over de lauwe houding van de nieuwe paus Benedictus XV, etc. En hij weet een onderscheid te maken tussen de Duitsers als overweldigers van zijn land en de individuele Duitser. Bij de publicatie van fragmenten uit het dagboek in februari 1915, en vervolgens van het volledige dagboek van 1914 in de Veen-uitgave, kwamen er in de pers heel wat reacties los, positieve en vooral) negatieve. Met name de beschrijving van de inkwartiering van Duitse officieren in het Lijsternest, en Streuvels’ houding tegenover overheden, vaderlandsliefde en heldenmoed deden een storm van verontwaardiging opsteken.
Enfin, ik deel al te veel ‘spoiler alerts’ met jullie. Het is een boek dat je zeker eens moet lezen. Beklijvend. Boeiend. Erg leesbaar. Bijwijlen een schelmenroman. Deel 2 - 1915 tot 1918 - staan hier alvast klaar voor het vervolg.
Een dagboek over een ontwrichtend jaar. Een aanslag op het leven van sommigen maar op het dagelijks leven van bijna iedereen. Onwetend over wat er 25 km verder gebeurt, onwetend over wat er te gebeuren staat, waar dan ook. Naast gedetailleerde beschrijvingen levert Streuvels ook soms nog litteraire hoogstandjes af.
Zeer mooie beschouwingen en inzichten over het wel en wee van bevolking in oorlogstijd. De impact van de media (waarheid en leugen, gerucht en wens), het gedrag van mensen (solidair versus egoïstisch), ...onwaarschijnlijk actueel.
Streuvels was ook goede psycholoog zijn inzichten rond angst en beleving van angst zijn zeer accuraat. (de gevluchte Belgen zijn veel angstiger dan zij die in bezet gebied bleven en de gebeurtenissen ondergaan). Daarnaast komt ook de eigen beleving aan bod. Wat doet de dreiging, de onduidelijkheid, de isolatie met de mens Stijn Streuvels. En wat de dagboeknotities zeer leesbaar maakt is zijn gevoel voor humor.
De inleiding, welke op eerste zicht te veel weg geeft, koppelt het dagboek aan de oorlogsgebeurtenissen waar Streuvels tot zijn frustratie geen zicht op had.
Detailkritiek: Er zijn wel heel veel noten, sommige zijn betuttelend.