What do you think?
Rate this book
Petrolün Diyetini Ödeyen İran'ı Anlamak
“Sömürgecilik zamanları geride kalmış gibi görünse de sömürgeciler amaçlarından hiç vazgeçmedi. Sadece ‘suret’ değiştirdiler. İran’ın son 150 yılında küresel güçler ellerini ülkenin üzerinden hiç çekmediler. İran halkının kendi kaderini tayin etmesine izin vermediler. 1900’lerin başında petrolün kıymetlenmesiyle ülkeye dış müdahaleler çok daha vahim bir hal aldı. İran bugün de petrolün diyetini ödemeye devam ediyor. Ülkenin yakın tarihine damga vuran bu gelişmeleri okuyunca sadece İran’ı değil Ortadoğu’da olup bitenleri de başka bir gözle değerlendireceğinizi ümit ederim.”
Eray Özer
İran, son yüz elli yılın en çalkantılı siyasal dönüşümlerinden bazılarına sahne oldu. Petrolün keşfiyle başlayan büyük güç mücadeleleri, anayasal hareketler, darbeler, devrimler, savaşlar ve toplumsal ayaklanmalar; yalnızca İran’ın kaderini değil, Ortadoğu’nun ve hatta dünyanın siyasi dengelerini de şekillendirdi.
Bu kitap, Kaçar Hanedanı’nın son dönemlerinden başlayarak İran’ın modernleşme arayışını, 1906 Anayasa Devrimi’ni, Pehlevi dönemini, Musaddık deneyimini, 1953 darbesini, Beyaz Devrim’i, 1979 İslam Devrimi’ni ve İslam Cumhuriyeti’nin kuruluşunu anlaşılır ve kronolojik bir çerçevede ele alıyor. Humeyni’den Hamaney’e, Rafsancani’den Hatemi’ye, Ahmedinejad’dan günümüz İran’ına uzanan süreçte ülkenin siyasal, ekonomik ve toplumsal dönüşümünü gözler önüne seriyor.
Bugün nükleer programı, bölgesel nüfuzu, ABD ve İsrail ile yaşadığı gerilimler, genç nüfusun değişim talepleri ve ekonomik sorunlarıyla dünya gündeminin merkezinde yer alan İran’ı anlamak, yalnızca bu ülkeyi değil, çağımızın en önemli jeopolitik meselelerinden birini anlamak anlamına geliyor.
Eray Özer tarafından titizlikle hazırlanan bu kısa çalışma, karmaşık olayları sade bir dille aktararak Ortadoğu’yu anlamaya çalışanlar ve günümüz siyasetinin tarihsel kökenlerini keşfetmek isteyenler için güvenilir bir başlangıç niteliği taşıyor.
Eray Özer
İran, son yüz elli yılın en çalkantılı siyasal dönüşümlerinden bazılarına sahne oldu. Petrolün keşfiyle başlayan büyük güç mücadeleleri, anayasal hareketler, darbeler, devrimler, savaşlar ve toplumsal ayaklanmalar; yalnızca İran’ın kaderini değil, Ortadoğu’nun ve hatta dünyanın siyasi dengelerini de şekillendirdi.
Bu kitap, Kaçar Hanedanı’nın son dönemlerinden başlayarak İran’ın modernleşme arayışını, 1906 Anayasa Devrimi’ni, Pehlevi dönemini, Musaddık deneyimini, 1953 darbesini, Beyaz Devrim’i, 1979 İslam Devrimi’ni ve İslam Cumhuriyeti’nin kuruluşunu anlaşılır ve kronolojik bir çerçevede ele alıyor. Humeyni’den Hamaney’e, Rafsancani’den Hatemi’ye, Ahmedinejad’dan günümüz İran’ına uzanan süreçte ülkenin siyasal, ekonomik ve toplumsal dönüşümünü gözler önüne seriyor.
Bugün nükleer programı, bölgesel nüfuzu, ABD ve İsrail ile yaşadığı gerilimler, genç nüfusun değişim talepleri ve ekonomik sorunlarıyla dünya gündeminin merkezinde yer alan İran’ı anlamak, yalnızca bu ülkeyi değil, çağımızın en önemli jeopolitik meselelerinden birini anlamak anlamına geliyor.
Eray Özer tarafından titizlikle hazırlanan bu kısa çalışma, karmaşık olayları sade bir dille aktararak Ortadoğu’yu anlamaya çalışanlar ve günümüz siyasetinin tarihsel kökenlerini keşfetmek isteyenler için güvenilir bir başlangıç niteliği taşıyor.
156 pages, Paperback
Published July 1, 2026
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 3 of 3 reviews
July 20, 2026
Takdir edersiniz ki objektif olamayacağım, o kadar objektif olamama hakkım olsun bence, değil mi ama? Kırk yılda bir eşim kitap yazdı, bence bana anlayışlı davranılabilir. Gerçi objektif bakmaya çalıştığımda da çok iyi buluyorum bu kitabı vallahi.
Şöyle efendim, Eray Özer gazeteci malumunuz ama şayet merak etmek bir meslek olsa, Eray'ın mesleği "merakçılık" olurdu, ben hayatımda bu kadar meraklı bir insan hiç tanımadım. İlgisini çeken herhangi bir şeye "biraz bakmak"la yetinemiyor, saatlerce, günlerce dalıyor o konuya. Bu kitap da işte böyle ortaya çıktı.
ABD-İran Savaşı başladığında olanı biteni anlamaya çalışırken konunun geçmişine dair ne kadar az şey bildiğimizi, ortalıkta dönen bilgilerin de nasıl ideolojik perspektiflerle dolaşımda olduklarını fark edince daldı bu meseleye. Aylar boyunca okudu, izledi, öğrendi, sonra da öğrendiklerinden bu kitabı süzdü.
Bu elbette ki bir akademik metin değil. Yanıbaşımızdaki komşumuzun makus tarihine, en büyük cevheri olan petrolün bu kadim ülkenin nasıl en büyük lanetine dönüştüğüne, İran'ın nerelere savrulduğuna ve savrultulduğuna, genetik kodlarıyla bu denli oynanan bir medeniyetin başına ne işler gelebileceğine dair; Eray'ın çok sevdiğim diliyle kaleme aldığı, insanın sıkılmadan, sanki bir sohbet dinler gibi okuyup çok şey öğrendiği bir minik kitap. Ortaya koyduğu genel çerçeveyi ayrı sevdim, merceğini yakınlaştırıp detaylı baktığı bazı anları (örneğin Şah'ın 1971'de çölün ortasında düzenlediği milyon milyon dolarlık parti) okumayı ayrı sevdim.
Normalde bu konulara meraklı değilseniz bile, İran'a bu sosyopolitik perspektiften bakmanın ilginizi çekeceğinize içtenlikle inanıyorum.
Son not: Daha önce de söyledim, burada da dursun. Hayatta bana ilk kez bir kitap ithaf edildi, o da emeperyalizmle, petrolle, mollalarla filan ilgili. Hayat işte. 🙃❤️
Şöyle efendim, Eray Özer gazeteci malumunuz ama şayet merak etmek bir meslek olsa, Eray'ın mesleği "merakçılık" olurdu, ben hayatımda bu kadar meraklı bir insan hiç tanımadım. İlgisini çeken herhangi bir şeye "biraz bakmak"la yetinemiyor, saatlerce, günlerce dalıyor o konuya. Bu kitap da işte böyle ortaya çıktı.
ABD-İran Savaşı başladığında olanı biteni anlamaya çalışırken konunun geçmişine dair ne kadar az şey bildiğimizi, ortalıkta dönen bilgilerin de nasıl ideolojik perspektiflerle dolaşımda olduklarını fark edince daldı bu meseleye. Aylar boyunca okudu, izledi, öğrendi, sonra da öğrendiklerinden bu kitabı süzdü.
Bu elbette ki bir akademik metin değil. Yanıbaşımızdaki komşumuzun makus tarihine, en büyük cevheri olan petrolün bu kadim ülkenin nasıl en büyük lanetine dönüştüğüne, İran'ın nerelere savrulduğuna ve savrultulduğuna, genetik kodlarıyla bu denli oynanan bir medeniyetin başına ne işler gelebileceğine dair; Eray'ın çok sevdiğim diliyle kaleme aldığı, insanın sıkılmadan, sanki bir sohbet dinler gibi okuyup çok şey öğrendiği bir minik kitap. Ortaya koyduğu genel çerçeveyi ayrı sevdim, merceğini yakınlaştırıp detaylı baktığı bazı anları (örneğin Şah'ın 1971'de çölün ortasında düzenlediği milyon milyon dolarlık parti) okumayı ayrı sevdim.
Normalde bu konulara meraklı değilseniz bile, İran'a bu sosyopolitik perspektiften bakmanın ilginizi çekeceğinize içtenlikle inanıyorum.
Son not: Daha önce de söyledim, burada da dursun. Hayatta bana ilk kez bir kitap ithaf edildi, o da emeperyalizmle, petrolle, mollalarla filan ilgili. Hayat işte. 🙃❤️
October 2, 2026
Eray Ozer’in Yeni haller Iran bolumuyle aydinlandigimi dusunurken bu kitapla bambaska bir boyut kazandi Iran hakkinda bildiklerim. Podcast cok iyi hazirlanilmisti, ister istemez kitabin podcastin bir anlamda tekrari olacagini dusundum, ki buna da raziydim.
Cok daha kapsamli bir icerik, net ve guclu bir anlatim ve tertemiz bir Turkce. Daha ne olsun.
Cok daha kapsamli bir icerik, net ve guclu bir anlatim ve tertemiz bir Turkce. Daha ne olsun.
October 7, 2026
Her zaman karışık olan İran'da son 100 yılda neler olduğunu, İran tarihi konusunda benim gibi neredeyse başlangıç seviyesinde olanlar için güzelce derleyip toplayan bir araştırma kitabı. Ha okudum ama sorsanız Hatemiler, Humeyniler, Hamaneyler birbirine karıştı, kim ne yapmış ne etmiş gene söyleyemem. Bunda yazarın suçu yok, anlatımı gayet anlaşılır. Evet isimler karışsa da aslında işin özünü daha iyi anladım; özellikle Şah dönemi ve sonrası Batının müdahaleleri, İran’ın kendi ekonomisini döndürme şekli gibi konularda artık daha iyi konuşabilirim. Bu arada ülkeler ülkelere benziyor, tarih tekrarlardan ibaret gibi çeşitli sonuçlara da ulaşmak pek mümkün.
Displaying 1 - 3 of 3 reviews