Żyjemy w świecie tekstów – wiadomości, komunikatów, niezwykłych historii. Jak to się dzieje, że o niektórych mówi się z podziwem: „literatura”? Warto zajrzeć pod jej podszewkę i dowiedzieć się, jak jest zrobiona.
Michał Rusinek, ceniony literaturoznawca i znakomity pisarz, od lat się temu przygląda. „Literatura od podszewki” to fascynująca podróż przez najważniejsze teorie. Czytelnicy wysupłają z nich odpowiedzi na najciekawsze pytania, a ci, którzy chcą zacząć pisać, zyskają niezbędne pisarskie narzędzie.
Co wspólnego z Arystotelesem miał Umberto Eco? Dlaczego James Bond nie ginie, a autor przeciwnie – już dawno umarł? Jakie chwyty stosować, żeby przykuć uwagę? I czy to wszystko w dobie sztucznej inteligencji ma w ogóle znaczenie?
Michał Rusinek urodził się w 1972 roku w Krakowie i nadal tam mieszka – z rodziną. Był sekretarzem Wisławy Szymborskiej, teraz prowadzi Jej fundację. Pracuje na Wydziale Polonistyki UJ, gdzie prowadzi wykłady z teorii literatury i retoryki. Bywa tłumaczem z języka angielskiego, zdarza mu się pisywać książki dla dzieci i dorosłych oraz układać wierszyki czy teksty piosenek. Pisuje felietony o książkach i języku.
Dzięki Michałowi Rusinkowi odbyłam sentymentalną podróż do przeszłości, do czasów studenckich, do zajęć z poetyki, teorii i historii literatury... Z rozrzewnieniem powspominałam dzieła Ingardena, Bachtina, Derridy czy Barthesa, bo chociaż na co dzień jako nauczycielka korzystam w praktyce z ich naukowych dokonań, to taka "teoretyczna pigułka" okazała się zaskakująco smaczna.
Bo teoretycznie - tu nie znaczy nudno. Rusinek z właściwym sobie talentem lekko płynie przez wcale nie takie lekkie kwestie. Bo literatura "od podszewki" to poważny kaliber. Już sama definicja nie jest taka oczywista, więc bezpiecznie uznać, że "literatura jest tym, co dane społeczeństwo uważa za literaturę". Czyli - w sumie wszystko. Można zinterpretować przypadkowy zlepek słów, można listę nazwisk potraktować jak wiersz. Inwencja twórcy i odbiorcy może być bezgraniczna. Rusinek pisze o gatunkach, funkcjach języka, motywach, narracji, mimesis (ładny fragment o "Poetyce" Arystotelesa!). Ciekawy jest rozdział o interpretacji ("gest interpretatora nosi znamiona przemocy"). Od razu przypomniał mi się przypadek Wisławy Szymborskiej, która nie do końca "wstrzeliła się" w maturalny klucz odpowiedzi do interpretacji własnego wiersza... Autor daje przestrzeń do dyskusji. Nie do końca przekonuje mnie teza, że literatura to projekcja fantazji autora, ale doceniam rozdziały o intertekstualności i rozważania o tym, czy literatura ma płeć. Zaplecze naukowe okraszone jest wieloma cytatami z literatury pięknej. Dla kogo jest ta książka? Najpierw chciałam napisać, że nie dla każdego, ale w sumie dlaczego nie? To lektura dla przyszłych pisarzy, dla polonistów, dla czytelników po prostu. Wierzę, że każdy znajdzie w niej coś, co go zaciekawi. Bardzo polecam!
O le signifiant i signifie przystępnie dla osób, które nie miały z teorią literatury wcześniej wdo czynienia. Michał Rusinek pokazuje różne definicje literatury, opowiada czym jest interpretacja, semiotyka, chwyt literacki, mit, intertektualność, skąd się wzięły gatunki literackie. Wszystko jest napisane bardzo przystępnie. Książka jest dość krótka, więc niektóre zagadnienia zostały potraktowane pobieżnie, a pewne rzeczy pominięto. Zastanawiało mnie też, dlaczego książka jest skierowana w dużej mierze do osób, które chcą pisać, i czy wszystkie te informacje rzeczywiście są początkującemu pisarzowi potrzebne. Mimo tych zastrzeżeń myślę, że dla kogoś, kto nie zna teorii literatury, może to być przydatna książka.
„Literatura od podszewki” Michała Rusinka to właściwie literatura od nici - drobiazgowa, misternie utkana opowieść, w której autor z imponującą erudycją rozplata kolejne wątki literackiego świata. Choć doceniam kunszt autora i bogactwo przywoływanych odniesień, książka pozostawiła mnie raczej z podziwem dla wiedzy Rusinka niż z pytaniami, do których chciałabym wracać długo po jej zamknięciu.