Οι μετασχηματισμοί του καπιταλισμού

by Cornelius Castoriadis, Κορνήλιος Καστοριάδης, Γιώργος Καράμπελας (Translator)

Κοινή θεματική των παρεμβάσεων που απαρτίζουν τον ανά χείρας τόμο είναι η προσπάθεια του Καστοριάδη ν’ αναλύσει τις διαφορετικές όψεις του φαινομένου που αποκαλεί «άνοδο της ασημαντότητας»: από την πολιτική απάθεια των πληθυσμών και την υποχώρηση της ταξικής πάλης μέχρι το ξεθύμασμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας και την περιστολή του φιλοσοφικού στοχασμού στον σχολιασμό κλασικών κειμένων· από τη διάβρωση των έμφυλων ρόλων και των κοινωνικών προτύπων μέχρι την κρίση της εκπαίδευσης και την αδυναμία των σύγχρονων κοινωνιών να σχηματίσουν οποιαδήποτε θετική εικόνα για τον εαυτό τους. Η θεμελιώδης κρίση νοήματος που βρίσκεται πίσω από τα φαινόμενα αυτά δεν αποτελεί απλό σχήμα λόγου, μα βασική ανθρωπολογική διαπίστωση. Και είναι απαραίτητη για την κατανόηση της πορείας των δυτικών κοινωνιών, εφόσον καθορίζει μέχρι και την πορεία της οικονομίας, όπως φαίνεται από τους ανθρωπολογικούς παράγοντες που ουσιαστικά επέτρεψαν τη νεοφιλελεύθερη μετάλλαξη του καπιταλισμού.

«Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορούν να αποτελέσουν πολιτικό πρόταγμα. Η ρητορική περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ή περί «δημοκρατίας» που υποτίθεται ότι έχει πραγματωθεί […], συγκαλύπτει απλώς τη μαύρη τρύπα στην καρδιά της σημερινής κοινωνίας, την κρίση που δεν κατονομάζεται ποτέ […] την εξαφάνιση της πολιτικής φαντασίας. […] Είναι σαφές ότι η παρούσα κατάσταση δεν προκλήθηκε από απλή χειραγώγηση, από μια συνωμοσία με στόχο την αποβλάκωση των πληθυσμών. Γεγονός είναι ότι οι πληθυσμοί θέλουν να αποβλακωθούν. Κι εμείς πρέπει να τους το λέμε. Όπως πρέπει και να καταγγέλλουμε την τρομακτική πτώση της ποιότητας όσων παράγονται, σε όλους τους τομείς. Πρέπει να δημιουργήσουμε νησίδες αντίστασης στη φαλκίδευση και την παραίτηση, ενάντια στα σκουπίδια που τυπώνονται και κυκλοφορούν, ενάντια στις πλάνες τις οποίες μάς ταΐζουν για αλήθεια, ενάντια στη μετατροπή της απώλειας της μνήμης και, τελικά, της λήθης σε δομικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης κοινωνίας».

212 pages, Paperback

Published March 1, 2026

About the author

Cornelius Castoriadis (Greek: Κορνήλιος Καστοριάδης) was a Greek philosopher, social critic, economist, psychoanalyst, author of The Imaginary Institution of Society, and co-founder of the Socialisme ou Barbarie group.

Edgar Morin proposed that Castoriadis' work will be remembered for its remarkable continuity and coherence as well as for its extraordinary breadth which was "encyclopaedic" in the original Greek sense, for it offered us a "paideia," or education, that brought full circle our cycle of otherwise compartmentalized knowledge in the arts and sciences. Castoriadis wrote essays on mathematics, physics, biology, anthropology, psychoanalysis, linguistics, society, economics, politics, philosophy, and art.

One of Castoriadis' many important contributions to social theory was the idea that social change involves radical discontinuities that cannot be understood in terms of any determinate causes or presented as a sequence of events. Change emerges through the social imaginary without determinations, but in order to be socially recognized must be instituted as revolution. Any knowledge of society and social change “can exist only by referring to, or by positing, singular entities…which figure and presentify social imaginary significations.”

Castoriadis used traditional terms as much as possible, though consistently redefining them. Further, some of his terminology changed throughout the later part of his career, with the terms gaining greater consistency but breaking from their traditional meaning (neologisms). When reading Castoriadis, it is helpful to understand what he means by the terms he uses, since he does not redefine the terms in every piece where he employs them.

Castoriadis has influenced European (especially continental) thought in important ways. His interventions in sociological and political theory have resulted in some of the most well-known writing to emerge from the continent (especially in the figure of Jürgen Habermas, who often can be seen to be writing against Castoriadis). Hans Joas published a number of articles in American journals in order to highlight the importance of Castoriadis' work to a North American sociological audience, and the enduring importance of Johann P. Arnason, both for his critical engagement with Castoriadis' thought, but also for his sustained efforts to introduce Castoriadis' thought to the English speaking public (especially during his editorship of the journal Thesis Eleven) must also be noted. In the last few years, there has been growing interest in Castoriadis’s thought, including the publication of two monographs authored by Arnason's former students: Jeff Klooger's Castoriadis: Psyche, Society, Autonomy (Brill), and Suzi Adams's Castoriadis's Ontology: Being and Creation (Fordham University Press).

Reviews

[Παναγιώτης Παναγιωτόπουλος · Rating 5 out of 5]

Η τέλεια εισαγωγή στον Καστοριάδη ο οποίος είναι μια πρόκληση στην ανάγνωση. Οι ιδέες του και η κριτική του πιο επίκαιρες από ποτέ.