Jump to ratings and reviews
Rate this book

Historyczne bzdury o średniowieczu: Jak naprawdę żyło się w czasach dam i rycerzy?

Rate this book
Wieki ciemne albo mroczne wieki tak o średniowieczu pisali historycy XVIII i XIX stulecia. To wtedy zrodził się wciąż żywy w powszechnej świadomości obraz epoki, która miała być brudna i posępna. Skupiona na Bogu i modlitwie. Pełna przemocy, śmierci, głodu, chorób, wojen i czasem bardzo wymyślnych tortur. Fakt, średniowiecze nie ma najlepszej prasy...

Anna Zielińska, twórczyni facebookowego profilu Historyczne bzdury, zdecydowała się rzucić nieco światła na mroki średniowiecza. Za pośrednictwem tej książki rozprawia się z popularnymi mitami na temat tej epoki, między innymi z legendą Wielkiej Lechii, pogłoskami o braku skuteczności ówczesnej medycyny i o niedostatkach higieny w średniowiecznej egzystencji. Zabiera Czytelnika na pole bitwy pod Grunwaldem. Opowiada także o dawnych bohaterach, o których wciąż krążą legendy, choć Cóż, ci bohaterowie nie istnieli.

216 pages, ebook

Published January 1, 2026

Loading...
Loading...

About the author

Anna Zielińska

48 books1 follower

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
8 (12%)
4 stars
31 (47%)
3 stars
21 (32%)
2 stars
5 (7%)
1 star
0 (0%)
Displaying 1 - 18 of 18 reviews
Profile Image for Maćkowy .
556 reviews165 followers
August 11, 2026
Nie ma innej epoki, która obrosła taką ilością mitów i przekłamań jak średniowiecze: nie myli się, tylko bozia im była w głowie, ciemne wieki, czterdziestolatek (o zgrozo!) uchodził wtedy za starca stojącego jedną nogą w grobie, i tak dalej i tym podobne. Anna Zielińska w "Historycznych bzdurach o średniowieczu" bierze się za te nowożytne zabobony i rozbraja w sposób rzeczowy i humorystyczny.

Podoba mi się, że autorka w swoich rozważaniach skupia się przede wszystkim na Polsce i słowiańszczyźnie. Koronnym przykładem dobrze wykonanej roboty są rozdziały o bitwach pod Grunwaldem Psim Polu. Autorka nie tylko je demitologizuje ale również pokazuje w odpowiednich kontekstach: historycznym i politycznym, co pozwala zrozumieć sposób myślenia i racje tak ówczesnych kronikarzy, jak i historyków i archeologów zmagającym się z nimi po wiekach. Na osobny rozdział zasłużyły sobie również higiena, choroby oraz oczywiście Wielka Lechia, a książkę kończy zbiorek krótkich, bardziej anegdotycznie pokazanych "niebytów" czyli przekłamań mocno zakorzenionych przede wszystkim w popkulturze: jak pasy cnoty czy klątwa Jagiellonów.

Historyczne bzdury czyta się dobrze, lekko i przyjemnie, chociaż przyznaję, że mam lekki problem z formą. Anna Zielińska sporo żartuje, szuka analogii do naszych czasów, aby lepiej zobrazować "niehistorykom" poruszane tematy i nieźle jej to wychodzi. Jednak mam wrażenie, że w niektórych momentach za bardzo brnie w dygresje i anegdoty, przez co główny temat się rozmywa: rozdział o chorobach płynnie przechodzi do opisu Dekameronu, co w samo w sobie nie było by złe. Dan Jones w świetnym "Świcie królestw" też tak robi z równie dobrym skutkiem, jednak różnica jest taka, że książka Jonesa liczy sobie niemal 1000 stron, Zielińskiej zaś (o odliczając zakończenie i ilustracje) około 200 - Jones ma miejsce żeby rozwinąć anegdotyczne skrzydła. I to właściwe jest największy, choć nie jedyny problem tej książki: miejsce przeznaczone na tematy poboczne autorka mogła przeznaczyć na przykład na ogólniejszy rozdział o samym średniowieczu.

Anna Zielińska napisała ciekawą książkę, która dla wielu czytelników może stać się "książką kluczem" do historycznego świata. Czy dowiadujemy się z niej więcej, niż z bloga autorki, lub licznych podcastów historycznych, jak Radio Naukowe? Pewnie nie, co nie zmienia faktu, że każda książka przekazująca rzetelną wiedzę w przystępny sposób jest warta w złocie tyle, ile sama waży.
Profile Image for Aleksandra Smołka.
19 reviews3 followers
September 19, 2026
Średniowiecze chyba właśnie dostało swoją wersję „oczekiwania kontra rzeczywistość”.

Brudni, wiecznie głodni, bez higieny, bez rozrywki i oczywiście przekonani, że na każdą chorobę najlepszym rozwiązaniem jest upuszczenie krwi. Taki obraz epoki znamy całkiem dobrze, ale Anna Zielińska w Historycznych bzdurach o średniowieczu bierze te przekonania pod lupę i bardzo szybko okazuje się, że z rzeczywistością nie zawsze miały wiele wspólnego.

Dużym plusem jest forma. Czyta się szybko, język jest lekki, pełen anegdot i ironii, a teksty źródłowe oraz ilustracje fajnie uzupełniają lekturę. To raczej książka, która ma rozbudzić ciekawość historią niż urządzić czytelnikowi trzygodzinny egzamin z mediewistyki. I chyba właśnie dlatego tak dobrze sprawdza się jako odświeżenie tego, co wydawało nam się, że już o średniowieczu wiemy.
Profile Image for LEUCHTTURM1917.
10 reviews
August 11, 2026
Po skończeniu tej książki mam w głowie jedno wielkie: to wszystko? Gdyby odnieść się do tego, co wyobrażamy sobie o tej epoce, przecież możnaby tomiszcza pisać… a tu jeszcze mnóstwo miejsca zajmują dygresje odnoszące się do naszych czasów. Sztywne. Nijakie. Jak to sobie wyobrazić że tysiąc lat temu nie mieliśmy pisma, jak teraz mamy ledwie 0,5% analfabetów itd! No… Normalnie. Dygresje są spoko, jak się zrobi je umiejętnie.

I to nie tak, że nie jestem targetem - nie wiem zbyt dużo o historii, dopiero raczkuję w nadrabianiu, i w sumie tutaj kilku nowych rzeczy się dowiedziałam, ale lektura chyba miała być rozrywkowa, a wyszła… nijaka.
Profile Image for Agnieszka Bukowczan-Rzeszut.
5 reviews
September 21, 2026
Średniowiecze ma wyjątkowo złą prasę. Niewiele epok obrosło równie trwałym zestawem gotowych wyobrażeń: ludzie się nie myli, umierali w wieku trzydziestu lat, medycyna sprowadzała się do puszczania krwi i paskudnych terapii, Kościół zwalczał wszelką wiedzę, krzyżowiec zamykał żonę w pasie cnoty, feudał korzystał z prawa pierwszej nocy, a całą tę ponurą rzeczywistość rozświetlały właściwie tylko… stosy. Anna Zielińska, znana z facebookowego profilu „Historyczne bzdury”, w „Historycznych bzdurach o średniowieczu” bierze na warsztat właśnie ten fantazmat – średniowiecze istniejące nie tyle w źródłach, ile w szkolnej edukacji, dziewiętnastowiecznej historiografii, literaturze, filmie, internecie i popkulturze.

Zielińska stawia przed sobą cel bardzo ambitny: obalić mity o „mrocznych wiekach”: brudzie, prymitywnej medycynie, wszechwładzy Kościoła, wyjątkowej przemocy i zacofaniu cywilizacyjnym. Zaczyna od trafnej uwagi metodologicznej: średniowiecze trwało mniej więcej tysiąc lat, a traktowanie go jako jednorodnej epoki jest samo w sobie źródłem wielu stereotypów. Europa Karola Wielkiego, świat trzynastowiecznych uniwersytetów i miasta XV wieku różnią się od siebie tak zasadniczo, że zdanie rozpoczynające się od słów „w średniowieczu ludzie…” powinno automatycznie budzić podejrzliwość. Struktura książki jest luźna, rozdziałowa: początki państwa Piastów i chrzest Mieszka, choroby i medycyna, higiena, bitwa pod Grunwaldem, „niebyty” (postaci i wydarzenia, które nie istniały lub nie miały miejsca). Taka konstrukcja pozwala na lekturę wybiórczą, ale utrudnia spójną narrację. Autorka wybiera tematy subiektywnie, kierując się tym, co uznała za ciekawe lub szczególnie mocno zakorzenione w zbiorowej wyobraźni.

Dobrym przykładem jest chrzest Mieszka. Rok 966, jedna z najbardziej niewzruszonych dat polskiej szkolnej chronologii, sam okazuje się rezultatem rekonstrukcji. Jedno ze źródeł podaje rok 967; dzień 14 kwietnia jest prawdopodobny ze względu na przypadającą wówczas Wielkanoc, ale niepewny; miejsce chrztu pozostaje przedmiotem hipotez, a słynna poznańska „misa chrzcielna” mogła służyć do… mieszania zaprawy. Zielińska nie zastępuje tutaj szkolnej opowieści inną, równie niezachwianą w swej pewności. Pokazuje coś znacznie wartościowszego: jak historyk tworzy wiedzę z materiału, który praktycznie zawsze jest niepełny.

Podobnie napisany jest rozdział o Bolesławie Zapomnianym. Hipoteza o wymazanym z pamięci władcy brzmi znakomicie i właśnie dlatego tak łatwo się przyjmuje. Zielińska pokazuje jednak, jak gigantycznej operacji wymagałoby skuteczne damnatio memoriae: należałoby usunąć ślady nie tylko z jednej polskiej kroniki, ale z wielu niezależnych tradycji rękopiśmiennych, dokumentów kościelnych i przekazów państw sąsiednich. Przy okazji autorka tłumaczy, że historyk nie czyta kodeksu wyłącznie dla zawartych w nim treści: bada skreślenia, ubytki i związki pomiędzy kopiami. To jeden z najlepszych fragmentów całej książki – czytelnik dostaje nie tyle odpowiedź, ile lekcję krytyki źródła. Problem polega na tym, że książka nie zawsze pozostaje wierna tej zasadzie. Format demaskatorski ma wpisaną w siebie pokusę prostego schematu, tymczasem bardzo często nie mamy do wyboru „mitu” i „prawdy”, lecz kilka konkurencyjnych interpretacji o różnym stopniu prawdopodobieństwa. Paradoks „Historycznych bzdur o średniowieczu” polega więc na tym, że książka wymierzona w uproszczenia sama od czasu do czasu ulega tej pokusie.

Najlepiej widać to w problemach, wokół których również współczesna historiografia nie wypracowała tak jednoznacznego stanowiska, jak mogłaby sugerować popularnonaukowa narracja, np. ius primae noctis. Zielińska słusznie nie przyjmuje popularnego dziś przekonania, według którego prawo pierwszej nocy zostało w całości wymyślone w epoce nowożytnej. Przywołuje przekazy z różnych części Europy i dochodzi do wniosku, że zjawisko nie było zapewne powszechne, ale nie należy automatycznie odkładać go między bajki. Tyle że literatura specjalistyczna jest w tej kwestii wyjątkowo ostrożna. Jörg Wettlaufer wskazywał na istnienie późnośredniowiecznych przekazów o takim przywileju oraz związanych z nim opłat i rytuałów, ale czym innym jest przekonanie, że pan posiadał określone prawo, czym innym symboliczne lub finansowe zobowiązanie, a jeszcze czym innym dowód, że rzeczywiście egzekwowano prawo do stosunku seksualnego. Z kolei Alain Boureau interpretował droit de cuissage jeszcze bardziej sceptycznie, przede wszystkim jako niezwykle żywotny mit dotyczący feudalnej przemocy. Spór zatem istnieje i jego pokazanie byłoby ciekawsze od prostego werdyktu.

Ten sam problem wraca w rozdziale dotyczącym higieny. Zielińska bardzo zdecydowanie przeciwstawia się wyobrażeniu brudnego średniowiecza, wskazując, że kryzys europejskiej kultury kąpieli należy raczej wiązać z późniejszymi stuleciami. Przywołuje źródła opisujące kąpiele, relację Ibrahima ibn Jakuba, Galla Anonima oraz funkcjonowanie miejskich łaźni. I zasadnicza korekta stereotypu jest słuszna. Średniowieczny Europejczyk nie żył w kulturze religijnego zakazu mycia się. Łaźnie istniały, kąpiel była praktykowana, a czystość ciała nie została wymyślona przez nowoczesność. Jednak higiena osobista to nie to samo co warunki sanitarne. Dostęp do łaźni nie jest równoznaczny z dostępem do czystej wody. Inaczej wyglądały warunki w klasztorze, inaczej w dużym mieście, inaczej w chłopskiej zagrodzie; inne były w XII i XV wieku. Do tego dochodzą gospodarka odpadami, pasożyty, skażenie wody, zatłoczenie, higiena żywności czy kontakt ludzi ze zwierzętami. Dlatego bardziej precyzyjna odpowiedź brzmiałaby: średniowieczni ludzie przywiązywali do czystości znacznie większą wagę niż głosi stereotyp, ale ich praktyki higieniczne i warunki sanitarne były bardzo zróżnicowane i nie należy przykładać do nich jednej współczesnej miary. Różnica może wydawać się kwestią sformułowania, ale w rzeczywistości jest zasadnicza.

Podobnie jest z medycyną. Zielińska bardzo dobrze pokazuje, że nie była ona wypadkową zabobonów, puszczania krwi i modlitwy. Średniowieczni lekarze i chirurdzy obserwowali skutki terapii, eksperymentowali z substancjami, rozwijali farmakologię i techniki chirurgiczne, a niektóre procedury mogły być skuteczne mimo całkowicie błędnego wyjaśnienia mechanizmu ich działania. Sama autorka celnie wskazuje, że empiryczna obserwacja potrafiła prowadzić do właściwych praktyk mimo braku wiedzy mikrobiologicznej czy fizjologicznej. Słusznie zauważa, że chirurdzy nie byli uważani za lekarzy aż do XVIII wieku, a Kościół nie zakazywał sekcji zwłok – bulla De Sepulturis dotyczyła pochówków, nie autopsji. Jeszcze bardziej podoba mi się jej ostrożność wobec efektownego znaleziska dentystycznego z krypty rodu Guinigi. Most protetyczny brzmi jak idealny dowód na zaskakująco zaawansowaną średniowieczną stomatologię, ale Zielińska od razu zaznacza problemy z datowaniem i reprezentatywnością: nawet jeśli zabytek rzeczywiście jest średniowieczny, był rozwiązaniem elitarnym i wyjątkowym. I właśnie takiej ostrożności oczekiwałabym więcej. Średniowiecza nie trzeba rehabilitować poprzez dowodzenie, że jego lekarze byli w sumie całkiem nowocześni. Znacznie ciekawszy jest system wiedzy, w którym skuteczna obserwacja empiryczna mogła współistnieć z fizjologią humoralną, astrologią medyczną, religijnym rozumieniem choroby i terapiami, które z dzisiejszej perspektywy były nieskuteczne albo szkodliwe. Zabrakło mi również odniesień do obszernej literatury przedmiotu. Autorka nie pogłębia niektórych tematów, np. wzmianka o ziołach antykoncepcyjnych mogłaby być umieszczona w szerszym kontekście ziół wczesnoporonnych; postać Troty/Trotuli mogłaby być uzupełniona o Hersende.

Najlepiej książka wypada chyba w rozdziale poświęconym Grunwaldowi, bo tutaj demitologizacja nie sprowadza się do wykreślania kolejnych punktów na liście. Autorka interesuje się warstwami pamięci: wydarzeniem historycznym, jego opisem, późniejszą propagandą, Długoszem, Sienkiewiczem, narodową mitologią XIX wieku i filmem Aleksandra Forda. Sama zaznacza, że nie zamierza rekonstruować całej bitwy, lecz przygląda się wybranym elementom jej późniejszego obrazu. Świetnym przykładem są dwa nagie miecze. W polskiej pamięci scena jest niemal jednoznaczna: krzyżacka pycha kroczy przed zasłużonym upadkiem. Zielińska przypomina jednak kontekst bellum iustum i średniowieczną kulturę symbolu, a następnie proponuje inną możliwość odczytania gestu. Być może dwa miecze miały również komunikować, że Krzyżacy postrzegają siebie jako stronę prowadzącą wojnę sprawiedliwą, broniącą się przed agresją. Co ważne, autorka nie mówi: „tak było”, tylko świadomie używa formy hipotetycznej, otwierając przed czytelnikiem więcej możliwych znaczeń. Jeszcze lepsza jest historia wilczych dołów. Nie znajdziemy ich ani u Długosza, ani w źródłach krzyżackich. Pojawiają się natomiast w znacznie późniejszej i problematycznej Kronice Bychowca, skąd ostatecznie trafiają do współczesnej wyobraźni, utrwalonej przez film Forda. To cała biografia historycznej bzdury, którą śledzi się z zaciekawieniem, bo Zielińska odpowiada na pytanie o to, dlaczego przez tak długi czas uznawaliśmy to za prawdę.

Zielińska zebrała znakomity materiał do napisania czegoś więcej niż zbioru sprostowań. Jej przykłady pokazują zupełnie różne mechanizmy produkowania fałszywej wiedzy historycznej. Bolesław Zapomniany wyrasta z późnego źródła i historiograficznej hipotezy. Wilcze doły przechodzą z późnej kroniki do kultury popularnej. Obraz Grunwaldu współtworzą Długosz, romantyczna potrzeba narodowej mitologii, Sienkiewicz i Ford. Wielka Lechia korzysta z mechanizmów pseudohistorii i teorii spiskowej. Papieżyca Joanna jest legendą rozwijającą się w tradycji tekstowej. Pasy cnoty zostały w znacznej mierze „zmaterializowane” przez późniejsze wyobrażenia i muzealne obiekty. Stereotyp brudnego średniowiecza wyrasta natomiast z wielowiekowej oceny epoki przez tych, którzy chcieli przedstawiać własne czasy jako bardziej cywilizowane. To fascynujący materiał, ale aż prosi się o ostatni rozdział, w którym autorka powiedziałaby: “Zobaczmy teraz, czego wszystkie te przypadki nauczyły nas o tworzeniu mitu historycznego”. Dlaczego źródło późne potrafi zwyciężyć nad wcześniejszym? Dlaczego obraz filmowy wypiera przekaz kronikarski? Dlaczego łatwiej zapamiętujemy wyjątkowy przypadek niż statystyczną normę? Dlaczego wiedza historyczna tak łatwo przyjmuje formę moralnej opowieści o postępie? Dlaczego chcemy, żeby przeszłość była albo barbarzyńska, albo „zaskakująco nowoczesna”? Tej dyskusji książce brakuje i „Historyczne bzdury o średniowieczu” pozostają przede wszystkim bardzo sprawnym katalogiem mitów do obalenia, zamiast stać się pełniejszym esejem o tym, jak kultura z różnych puzzli buduje sobie średniowiecze.

Największy spór z Zielińską prowadziłabym jednak nie o pojedynczy fakt, lecz o sam gest rehabilitacyjny. Rozumiem go doskonale. Przez stulecia średniowiecze służyło jako wygodne „kiedyś”, na którego tle nowoczesność mogła przedstawiać samą siebie jako racjonalną, higieniczną, naukową i humanitarną. Już samo określenie „ciemne wieki” jest elementem tej opowieści. Problem z tym, że wahadło bardzo łatwo wychyla się w przeciwną stronę. Skoro ludzie średniowiecza nie byli brudasami, to zaczynamy opowiadać, jak bardzo dbali o higienę. Skoro ich medycyna nie była wyłącznie zabobonem, zachwycamy się jej skutecznością. Skoro kobiety nie były pozbawione wszelkiej sprawczości, zaczynamy wyszukiwać dowody na ich zaskakująco wysoką pozycję. Skoro rycerska zbroja nie unieruchamiała człowieka, pokazujemy akrobatów w pełnych płytach. Każde twierdzenie z osobna może być prawdziwe, ale razem – paradoksalnie – tworzą nowy mit: średniowiecza zadziwiająco rozsądnego, czystego, tolerancyjnego, pomysłowego i niemal nowoczesnego, które przez stulecia było po prostu oczerniane. A ono wcale takiej rehabilitacji nie potrzebuje. Można uczciwie powiedzieć, że średniowieczni mieszkańcy miast chodzili do łaźni, a zarazem żyli w warunkach sanitarnych, w których współczesny Europejczyk nie wytrzymałby przez dobę, że chirurdzy potrafili wykonywać imponujące zabiegi, a równocześnie medycyna opierała się na modelach fizjologii, które były fundamentalnie błędne, że kultura rycerska wytworzyła wysublimowane kodeksy etyczne i jednocześnie społeczeństwo było głęboko przemocowe czy że chrześcijaństwo stworzyło wielkie instytucje wiedzy i zarazem legitymizowało prześladowania. Średniowiecze było różnorodne, sprzeczne i znacznie bardziej nam obce niż chcieliby zarówno jego krytycy, jak i obrońcy. Najważniejszą lekcją tej książki nie powinno być więc argumentowanie, jakie średniowiecze nie było, lecz raczej zalecenie ostrożności wobec każdego (również autorów książek obalających mity), kto o przeszłości mówi zbyt łatwo: „właśnie tak było”.

Osobnym zagadnieniem jest język. Zielińska świadomie odrzuca akademicką powagę. Zwraca się bezpośrednio do czytelnika, żartuje, wykorzystuje współczesne analogie, ironizuje, pozwala sobie na kolokwializmy. Ten ton pojawia się już na początku książki i pozostaje jednym z jej najbardziej rozpoznawalnych elementów. Nie jest to wada, bo Zielińska ma cechy bardzo cenne dla popularyzatorki: własny rytm, poczucie humoru i umiejętność konstruowania anegdoty. To styl bliski blogom i postom w mediach społecznościowych. Zaletą jest przystępność, bo książkę czyta się szybko, bez konieczności posiadania wiedzy specjalistycznej. Wadą – nierówny ton: momentami tekst brzmi jak luźna wypowiedź internetowa, a nie książka popularnonaukowa. Największy problem pojawia się wtedy, gdy dowcip zaczyna pełnić funkcję argumentu. Sformułowanie kategoryczne, opatrzone dobrym żartem, brzmi bardziej przekonująco niż ostrożne „prawdopodobnie”, „możliwe” czy „badacze nie są zgodni”. A historia średniowiecza jest pełna takich określeń. Język Zielińskiej działa najlepiej tam, gdzie ułatwia wejście w skomplikowany problem, a gorzej tam, gdzie autorka usiłuje stworzyć wrażenie, że problem przestał być skomplikowany. Dobrym przykładem tej pułapki jest historia „klątwy Jagiellończyka”. Zielińska przywołuje obecność Aspergillus flavus w grobowcu i przedstawia ją jako racjonalne wyjaśnienie tajemniczych zgonów osób związanych z jego otwarciem. Rzeczywiste niebezpieczeństwo związane z mikroorganizmami rozwijającymi się w zamkniętych kryptach jest bezsporne. Znacznie mniej pewne jest jednak wykazanie związku przyczynowego między konkretnym grzybem a wszystkimi zgonami przypisywanymi później „klątwie”. Część nastąpiła po dłuższym czasie, a samo następstwo zdarzeń nie dowodzi przyczynowości. To bardzo ciekawy przykład, ponieważ autorka robi tutaj dokładnie to samo, przed czym w innych miejscach ostrzega.

„Historyczne bzdury o średniowieczu” to udana, choć nierówna książka popularnonaukowa, która skutecznie obala wiele mitów o średniowieczu, ale nie zawsze robi to w sposób wystarczająco pogłębiony. Jej największą siłą jest przystępny styl i zaangażowanie autorki, a największe słabości to nierówna struktura, mieszanie historii powszechnej z polską, zbyt potoczny język i brak pogłębienia niektórych tematów. Z tego powodu „Historyczne bzdury” należy traktować przede wszystkim jako literaturę popularnonaukową, a co za tym idzie nie powinno się mierzyć jej wartości kryteriami monografii akademickiej, lecz tym, czy potrafi rzetelnie przeprowadzić laika przez historyczne problemy. To potrzebne zastrzeżenie, bo nie ma sensu zarzucać Zielińskiej, że na dwustu kilkunastu stronach nie napisała syntezy tysiąca lat dziejów. Sensowne jest natomiast pytanie, co czytelnik wynosi z przyjętego wyboru tematów i sposobu ich przedstawienia. Tu dochodzimy do pewnego zarzutu konstrukcyjnego. Tematy są atrakcyjne, ale ich zestawienie nie tworzy właściwie obrazu średniowiecza. Taki model świetnie sprawdza się w blogu lub podcaście, ale w książce doskwiera mi brak syntezy wyjaśniającej, dlaczego właśnie o tej epoce produkujemy tak wiele mitów.

Mimo tych zastrzeżeń bilans „Historycznych bzdur o średniowieczu” pozostaje zdecydowanie dodatni. Zielińska zna źródła, sięga po solidną literaturę przedmiotu i potrafi przełożyć specjalistyczną wiedzę na język przystępny dla laików. Jej książka nie zastąpi syntezy epoki, monografii problemowych ani historiograficznego sporu – i nie powinna. Jej zadaniem jest sprawić, żeby po jej przeczytaniu trochę mniej ufać zdaniom zaczynającym się od „w średniowieczu wszyscy…”.
109 reviews1 follower
November 10, 2026
Jaką ciekawostkę historyczną ostatnio usłyszeliście?

Historyczne bzdury o średniowieczu
Jak naprawdę żyło się w czasach dam i rycerzy?
Anna Zielińska
Wydawnictwo Sploty

#współpracarecenzencka
Bardzo lubię historię, zwłaszcza podaną nie za pomocą suchych faktów, a ciekawostek i opowieści wychodzących poza ramy podręcznika. Dlatego ten tytuł od razu zwrócił moją uwagę.
Autorka z lekkością i wciągająco opowiada o okresie, który wszyscy kojarzymy jako czas ciemnoty, władzy Kościoła, ale też dynamicznie rozwijającej się kultury i nauki. Musimy przy tym pamiętać o czymś, o czym zapomniała chyba też pani Anna. Średniowiecze to epoka trwająca około tysiąc lat i można je podzielić jeszcze na trzy okresy, które różniły sie od siebie. Dodatkowo istniała ogromna grupa społeczna, chłopi, których tak naprawdę wiele kwestii nie dotyczyło. Autorka jednak mocno tutaj zgeneralizowała epokę, zwłaszcza w rozdziale "higiena". Nie zmienia to jednak faktu, że przytacza wiele ciekawostek, o których w szkołach nie uczą. Wiedzieliście np. że depilacja była już wtedy popularna zarówno u kobiet jak I u mężczyzn? Do tego opisuje każdy aspekt życia i powiem szczerze, że te tematy najbardziej mnie wciągnęły. Mamy tu również w bardzo ciekawy sposób opisany okres chrztu Polski oraz Bitwy pod Grunwaldem z szerokim kontekstem politycznym.
Książka bardzo przystępnie napisana i nawet osoby niewiele wiedzący o historii powinny czytać ją z przyjemnością. Moim zdaniem również bardzo potrzebna książka i powinna być promowana zwłaszcza wśród młodszej społeczności, aby obalić mity o tej epoce.
Moja ocena to 7/10 ⭐️
Profile Image for Magic.Book322.
113 reviews1 follower
August 10, 2026
Wydanie tej książki jest naprawdę rewelacyjne. Font, ozdobne strony oddzielające poszczególne tematy oraz ilustracje idealnie oddają klimat całej książki i sprawiają, że czytanie jest jeszcze przyjemniejsze. Widać, że zadbano tutaj również o stronę wizualną.

Najbardziej podobał mi się temat dotyczący chorób. Dowiedziałam się tam wielu ciekawych rzeczy, między innymi tego, że niektóre lekarstwa przygotowywane w dawnych czasach naprawdę mogły działać. To właśnie takie informacje najbardziej mnie zaskakiwały, ponieważ pokazują, że średniowiecze nie zawsze wyglądało tak, jak przedstawiają je filmy czy seriale.

Anna Zielińska świetnie obala popularne mity i pokazuje, co tak naprawdę wiemy o życiu ludzi w tamtych czasach. Podczas czytania niejednokrotnie byłam zaskoczona tym, jak bardzo rzeczywistość różniła się od tego, co do tej pory uważałam za prawdę. Dzięki przystępnemu stylowi autorki książkę czyta się bardzo lekko i szybko, a ciekawostki sprawiają, że cały czas chce się poznawać kolejne.

„Historyczne bzdury o średniowieczu” to świetna propozycja dla osób, które lubią historię, ciekawostki i odkrywanie mniej znanej strony dawnych czasów. Jeśli wydaje Wam się, że o średniowieczu wiecie już wszystko, ta książka z pewnością nie raz Was zaskoczy. Zdecydowanie polecam!
1 review
August 11, 2026
Komu w szkole lekcje historii bądź języka polskiego spędzały sen z powiek?
Przyznam, że mnie trochę tak😆

Niejednokrotnie zapewne używaliście słowa „średniowiecze”, kiedy chcieliście określić coś jako zacofane, staroświeckie albo kompletnie niepasujące do dzisiejszych czasów. Czyli… coś, co po prostu kojarzy nam się ze średniowieczem.

Tylko czy rzeczywiście średniowiecze było aż tak „zacofane”? 🤔 Bo to określenie niekoniecznie ma wiele wspólnego z prawdą.

Anna Zielińska świetnie pokazuje, jak naprawdę wyglądało średniowiecze, i obala popularne mity, które przez lata narosły wokół tej epoki. W swojej książce „Historyczne bzdury o średniowieczu” rozprawia się z wyobrażeniami, które znamy aż za dobrze.

To książka, która łączy rzetelną wiedzę z ogromną dawką humoru, dzięki czemu czyta się ją naprawdę lekko i z przyjemnością.
Szczególnie przypadły mi do gustu rozdziały o chorobach i higienie — momentami zaskakujące, momentami zabawne, a przede wszystkim pełne ciekawostek, które zostają w głowie.

Jeśli myślicie o średniowieczu jako o czasach brudu, zacofania i wiecznej walki o przetrwanie — koniecznie sięgnijcie po tę książkę.
Bo może się okazać, że średniowiecze wcale nie było takie, jak je zapamiętaliśmy.
Profile Image for Rishie Ritz.
12 reviews
August 24, 2026
Współpraca recenzencka z Wydawnictwem Sploty

Chciałabym, by takie książki jak ta były podręcznikami do historii w szkołach albo chociażby lekturą uzupełniającą je. Gdybym przeczytała tę pozycję będąc nastolatką, znacznie szybciej zainteresowałabym się historią.
Przede wszystkim historię należy umieć opowiadać, a Anna Zielińska robi to bardzo dobrze. Czytając tę książkę, miałam wrażenie jakbym słuchała ulubionego podcastu albo kogoś kto chce opowiedzieć mi coś czym się zachwycił.

Autorka rozprawia się z bzdurami o średniowieczu, pokazując nam zarówno dlaczego nie są prawdą jak i dlaczego owe mity w ogóle powstały.

Najbardziej zaciekawiły mnie balie wystawiane na ulicy i wspólna sąsiedzka kąpiel czy to na jakim poziomie była medycyna w tamtych czasach oraz fakt, że średniowieczne społeczeństwo było bardziej kolorowe niż obecnie.

Dodatkowo sama oprawa dodaje książce uroku i pozwala nam się lepiej wczuć w poruszany temat.

Polecam zarówno laikom jak i amatorom historii.
Profile Image for L.L..
1,201 reviews23 followers
October 2, 2026
Książka bardzo lekka i przyjemna w czytaniu. Autorka ma tą lekkość pisania, którą najbardziej lubię, kiedy ktoś tak potrafi, to mogę i o średniowieczu czytać :D Łatwo się skupić, nie odpływałem myślami, humor jest w sumie nieprzesadzony (raczej, z tego co pamiętam...), dobrze się to czyta! A podchodziłem sceptycznie ;) Jedynie na minus: długość - jest za krótka, można by było napisać trochę "pełniej".
No, z tym humorem, to w sumie jest różnie ;) Bywa gorzej, ale na ogół jednak zabawnie:

"Cóż, żeby ochrzcić kraj (czy faktycznie był to chrzest Polski, czy chrzest Mieszka, opowiem za chwilę), trzeba mieć dwie rzeczy. Chrzcielnicę i kraj…
Chrzcielnicę można zmajstrować na szybko, gorzej z krajem. To już jest wyższa szkoła jazdy."

(pdf.str. 13)

- :D

(czytana/słuchana: 22-23.09.2026)
5-/5 [7/10]
Profile Image for Maksymilian Roman.
17 reviews
August 7, 2026
Nawet dla osoby dosyć dobrze zapoznanie z epoką i przede wszystkim z bzdurami na jej temat, znalazłem całkiem sporo nowych informacji, smaczków i argumentów przeciw historycznym szurom.

Jak ktoś jest zainteresowany epoką i chciałaby coś liznąć, myślę że to dobry wybór. A dla znawców epoki na pewno coś też się znajdzie.

Jedynym minusem było to, że autorka trochę skacze między rzeczami które opisuje w jednym rozdziale. Czasem to po prostu dziwnie wychodzi, ale nie jest jakimś wielkim problemem.
Profile Image for faustyna magdalena.
42 reviews
August 24, 2026
Czy średniowiecze naprawdę było tak ponure, brudne i zacofane, jak często się je przedstawia? Książka Anny Zielińskiej pokazuje, że wiele popularnych przekonań na temat tej epoki to po prostu mity.

Autorka w ciekawy i przystępny sposób opowiada o codziennym życiu ludzi w średniowieczu. Porusza między innymi temat higieny, jedzenia, ubioru i zwyczajów. Dzięki temu można spojrzeć na tę epokę z zupełnie innej perspektywy.

• współpraca recenzencka, wydawnictwo sploty, średniowiecze, współpraca, Polska historia, medieval times 🏰 📚
Profile Image for Grzegorz Skowron.
63 reviews4 followers
August 28, 2026
Chaotyczny strumień wątków, anegdotek, ciekawostek. Pomieszany, nie trzymający się chronologii wydarzeń. Bardziej to wygląda na rozbudowane rolki z insta niż książkę.
Jakieś przeskoki i analogie do czasów innych niż tytułowe. Mimo, iż na początku wspomniane, że średniowiecze nie było jednolite, to jako przykłady podane są tylko wyjątki z konkretnego jednego okresu (albo wręcz z czasów poźniejszych).
„pop-nauka“
Nie polecam.
Profile Image for Seneka Najmłodszy.
208 reviews5 followers
September 9, 2026
Duże pozytywne zaskoczenie. Zwykle nie lubię tego typu "ciekawostkowych" książek, a więc takich które omawiają kilka oderwanych od siebie tematów, dobranych bez konkretnego klucza. Myślałem też, że jest po prostu wynikiem mody i próbą wskoczenia na jej falę. Muszę jednak przyznać, że treść książki jest bardzo dobra. Autorka w ciekawy sposób opisuje wybrane zagadnienia i co istotniejsze robi to nie szukają na siłę sensacji i bez poczucia wyższości, które często towarzyszy "demaskatorom".
13 reviews
September 7, 2026
Bardzo dobrze napisana książka, stylowo bardzo mi leży. Przyjemnie się ją czytało. Okazało się, że jednak trochę mitów o średniowieczu zaległo mi w głowie, dobrze było poddać się demitologizacji tych zagadnień.
Profile Image for Laura  Zarzyńska .
590 reviews13 followers
August 8, 2026
Bardzo przyjemna i szybka lektura. Autorka pisze bardzo lekkim piórem, dzięki czemu można z łatwością zrozumieć wszystkie historyczne zawiłości.
Profile Image for Frelka.
31 reviews1 follower
August 23, 2026
Szalenie ciekawa lektura odczarowująca naprawdę popularne mity o średniowieczu. Wyciągnęłam z niej wiele interesujących faktów i na pewno polecę ją nie raz moim historycznym świrom.
Profile Image for Amela.
249 reviews
October 10, 2026
Idealna do przesłuchania, kilka rzeczy naprawdę mnie zaskoczyło
Displaying 1 - 18 of 18 reviews