کتاب آذربایجان در ایران معاصر کوششی است از دکتر تورج اتابکی برای شرح تاریخ معاصر آذربایجان بویژه از تاریخ مشروطیت به بعد. در این کتاب سعی شده ریشه جنبش خودمختاری در آذربایجان با توجه به تحولات بینالمللی و تحولات داخلی ایران تبیین شود. بویژه به دو جنبش محمد خیابانی و جعفر پیشهوری تاکید شده است و انگیزه رهبران این جنبش مورد توجه قرار گرفته است.
از جهت پرداختن به جنبه های مختلف دو حرکت استقلال طلبانه قرن بیستم در آذربایجان، قیام شیخ محمد خیابانی و فرقه دموکرات پیشهوری منبع دقیق و قابل اتکایی است.