حیدر عمو‌اوغلی در گذر از طوفانها

by رحیم رئیس‌نیا

حیدرخان عمواوغلی تاریوردی (زاده ۱۲۵۹ خورشیدی در گیومری – درگذشته ۵ آبان ۱۳۰۰ در گیلان ) انقلابی ایرانی، و از فعالان جنبش مشروطه و رهبران حزب کمونیست ایران بود. او پس از به توپ بسته شدن مجلس عده‌ای داوطلب فدایی را برای مبارزه با محمد علی شاه و یاری مجاهدین تبریز روانه نمود و خود نیز به تبریز رفت و با فتح تهران به فعالیت انقلابی خود ادامه داد تا این‌که محل زندگی او شناسایی شد. به دستور یپرم خان او را تبعید کردند. حیدرخان به روسیه و از آن‌جا به فرانسه و سوئیس رفت و به همکاران لنین پیوست. با شروع جنبش جنگل با آنان تماس گرفت و در اردیبهشت ۱۳۰۰ ه‍. ش، پس از مذاکرات طولانی، امضای توافق بر سر همکاری جدید با میرزا کوچک خان را امکان‌پذیر ساخت. پس از اختلافات و کشمکش‌هایی که در جنبش جنگل پیش‌آمد، حیدر خان در یکی از روستاهای گیلان محاصره و توسط میرزا کوچک خان و افرادش به قتل رسید. تاریخ کشته شدن وی را ۵ آبان ۱۳۰۰ مقارن با ۱۸ اکتبر ۱۹۲۱ ذکر نموده‌اند.

372 pages, Paperback

First published March 21, 1981

Reviews

[Mahdi Lotfi · Rating 3 out of 5]

حیدر عمو اوغلو در سن جوانی آنقدر رشادت از خود نشان داده و شناخته شده بود که از 24 سالگی نسبت به بازگویی خاطراتش اقدام می کند و خود اعتراف می نماید که چندین زبان می داند و خود مهندس است . آن هم در دور و زمانی که پیدا کردن فردی که یکی دو کلاس سواد داشته باشد عین پیدا کردن مورچه در روی سنگ سیاه می نمود
... اهمیت یادداشت های این دفترچه در این است که بیشتر وقایعی که قبلا با حدس و گمان نویسندگان تاریخ مشروطه حتی کسروی از نقل قول یا شنیده های دیگران بیان گردیده اند . از جمله کشته شدن شجاع نظام مرندی با جعبه بمبی و دیگر حوادث ؛ این بار مستقیما از طرف خود حیدرخان عمو اوغلی تقریر و توسط داور به روی کاغذ نقش بسته است . داور خود از دوستداران اسناد و نسخ خطی بوده و علاقه خاصی به جمع آوری و انتشار بعضی منابع تاریخی داشته است ...