De Byzantijn

by Mark H. Stokmans

Een exuberant literair epos over liefde en moed, schoonheid en geweld in 20ste-eeuws Venetië.
Een grootse roman over liefde en vriendschap, moed en veerkracht, schoonheid en strijd in 20ste-eeuws Venetië.

Als de flamboyante Venetiaan Alessandro Apolinare Ortolani zich geconfronteerd ziet met zijn sterfelijkheid, vraagt hij de Nederlandse schrijver Ruben naar Venetië te komen om zijn levensverhaal op te tekenen. ‘Het wordt een opera in veel te veel aktes,’ zegt Ortolani zelf, een opera die begint met zijn ‘explosieve’ geboorte in 1918 en langs een wervelend decor voert dat wordt gevormd door het fascisme van Mussolini, de Tweede Wereldoorlog en de chaotische decennia erna.

Vol overgave vertelt Ortolani over zijn liefdes en verliezen, zijn vrienden en vijanden, zijn heldendaden en misdaden, zijn zoektocht naar geluk en zijn diepste gemis. En dat alles in Venetië, waar de schoonheid en de dood nooit ver weg zijn. Ortolani’s verhalen worden gaandeweg wonderbaarlijker, en Ruben begint zich af te vragen waar hij eigenlijk naar luistert: een waarheidsgetrouwe autobiografie of een bij elkaar gefantaseerd heldenepos?

Genres: Roman

531 pages, ebook

First published May 7, 2026

Reviews

[Irene]

Ja, waar zal ik eens beginnen. Soms bij het begin, maar nu ik het uit heb, herinner ik mij een zin die ik tijdens het lezen op de foto zette:
Want een verhaal ontstaat bij het einde; dan zie je pas waar het begon en begrijp je hoe het een naar het ander leidde.

Zie iemands levensverhaal van 80 jaar maar kort en bondig op te schrijven. Bijna niet te doen, zeker niet als iemand veel mee heeft gemaakt. Tot bladzijde 300 vroeg ik me soms af of het verhaal soms korter kon, maar dat lijkt me niet te doen en ook raar. Moet dat eigenlijk ook? Het gaat niet om snelheid in boeken en dat iets (altijd maar) korter kan/moet (nou ja soms wel fijn, maar bij dit boek niet). Ik zou mijn excuses willen aanbieden dat ik me dat heb afgevraagd, je vraagt je tenslotte ook niet af of iemand korter kan leven zodat zijn levensverhaal sneller verteld is. Want: Ortolani vertelt zelf zijn levensverhaal aan auteur Ruben en als iemand vertelt (met dit doel) is dat bijna nooit een samenvatting van wat highlights. Dit heeft een ander doel, het krijgt meer betekenis richting het einde.
Het verhaal van Ortolani staat hiermee letterlijk op papier, zoals hij zegt tegen Ruben: het is aan jou wat je ervan maakt en of en hoe je het opschrijft. Of aan Mark Stokmans, net hoe je het bekijkt. Nou ja, toegegeven, misschien had ik gehoopt dat Ortolani op het einde over zijn leven in Peru ietsje korter van stof zou zijn, maar in het geheel bekeken, vergeef ik het hem.

Ruben vraagt zich af of Ortolani alles wel heeft meegemaakt en eerlijk gezegd? Ik als lezer ook. Daar waar het toch meer een heldenverhaal leek, had ik mijn vraagtekens en hoopte ik dat hij toch iets sneller zou vertellen. Het voelde minder echt. Uiteindelijk is het toch het gehele boek dat knap geschreven is en goed in elkaar zit. Dat wat er staat heeft een functie. Het klopt wat op de achterkant staat: een grootse roman over liefde en vriendschap, moed en veerkracht.

Groot: klopt ook letterlijk qua formaat en aantal bladzijden, maar ook een groots verhaal. Vriendschap en liefde: ja dat is denk ik wat me misschien het meest bij zal blijven. Orso. Polania. Cenere. Ze bleven, ook toen Sandro/Ortolani vluchtte. Figuurlijk en letterlijk van zijn gevoelens.

Het is hoe dan ook knap gedaan. Duidelijk veel research gedaan die goed en fijn is verwerkt, de verantwoording geeft dat ook nog eens aan.
Het lijkt een wat oppervlakkige leesbeleving, maar als je van deze verhalen houdt: ervaar het zelf en plezier gewenst in Venetië. Op de helft van het boek liet het mij eigenlijk niet meer los. PS: neem er de tijd voor.
Het voelde alsof dit verhaal verteld moest worden, ik heb het graag gelezen.

Het is onmogelijk om aan jezelf te ontsnappen. Je neemt altijd jezelf mee, en alles wat je was, maakt alles wat je bent.

[Booksieman]

Het fascisme van Mussolini, daar wist ik niet geweldig veel over. Laat dit nu even de setting van dit indrukwekkende boek zijn.

We volgen Alessandro Ortolani die bij de start van het verhaal wordt voorgesteld als een flamboyante meneer met een stok en hoed. Hij is van plan om zijn levensverhaal te delen met schrijver Ruben.

Ortolani heeft in zijn leven heel wat personages gekend. We volgen hem van de start van de twintigste eeuw tot het einde ervan. Een grote kluif van zijn leven bracht hij door in het Venetië van Mussolini.

Als lezer krijg je een inkijk in de drijfveer van velen om bij het fascisme te horen, wetende wat Hitler allemaal aanrichtte in Duitsland.

Naast deze politieke kwestie leren we ook de ouders van Ortolani kennen.

Het lijkt onmogelijk om niet te spoilen, er gebeurt zoveel interessants.

Stokmans is een geweldig schrijver. Ik vond dit boek geweldig en wil het aan iedereen aanraden. De sfeerschepping was uniek en het deed pijn om dit boek en het leven van Ortolani te verlaten.

Bij iedere pagina voelde ik letterlijk en figuurlijk alles verzwaren. Het verhaal hoopte zich op in een ballon. Het heeft mij in de steek gelaten toen het net wou ontpoppen, hier sta ik dan, ontregeld en geraakt.

ZO ZO ZO GOED!

[Laura Bakker]

Waar moet ik beginnen? Ik zal beginnen bij het einde. Nadat ik de laatste bladzijde las en het boek dichtsloeg, zat ik minstens 30 minuten voor mij uit te staren op de bank.

Twee jaar na het verschijnen van één van mijn favoriete boeken, ‘Spiegeldagen’, is hier nu ‘De Byzantijn’.
In De Byzantijn ontmoeten wij twee oude bekende, namelijk Ortolani en Ruben, in Venetië. Ruben wordt door Ortolani gevraagd om zijn levensverhaal op te tekenen. Zijn verhaal start in 1924 wanneer kleine Alessandro Ortolani 6 jaar is en leeft onder het facisme van Mussolini. We volgen zijn leven vervolgens door de decennia; in verschillende landen; vol liefdes, heldendaden en mislukkingen. Het duurt ook niet lang voordat Ruben zich afvraagt of hij een waarheidsgetrouwe biografie aan het schrijven is of een gefantaseerd heldenepos.

Vanaf de eerste bladzijde werd ik in dit verhaal gezogen en eigenlijk wilde ik het niet meer wegleggen. Net zoals in de andere romans bouw je al snel een relatie op met de hoofd- en bijpersonages. Het duurt niet lang voordat je de meesten in je hart hebt gesloten. Dat is vooral de eerste, misschien 200 pagina’s, volop genieten.

Vervolgens duiken we dieper in op de geschiedenis. Het is het hele boek lang goed te lezen dat hier heel veel research voor is gedaan. Historische gebeurtenissen worden op interessante wijze verwerkt, waarbij feit met fictie wordt aangevuld. Je kan je voorstellen dat het boek steeds minder rooskleurig wordt gezien de roerige tijdsperiode.
Ook het decor wordt opnieuw ijzersterk neergezet. Het helpt dat ik zowel in Venetië als in Peru ben geweest, waardoor ik me Burano en Chaclacayo levendig kon voorstellen. Maar ook de andere wijken en landen kwamen voor mij moeiteloos tot leven.

En de laatste 100 bladzijden... Toen heb ik echt van alles gevoeld. Mijn mond is open gevallen, ik heb gegrijnsd en er hebben tranen in mijn ogen gestaan. En nu is het boek uit. En stiekem moet ik daar nog steeds van bijkomen.

[Joyce Hoogeveen]

Bijzonder boek, haat liefde verhouding mee. Leest in het begin goed door, veel herkenning voor degenen die in Venetië zijn geweest. Het deel dat zich afspeelt buiten Venetië duurde mij te lang. Stoppen of doorgaan? Uiteindelijk blij dat ik het uitgelezen heb.

[Julia]

Potverdikkie alles wat deze man schrijft is mooi!! Een soort Ilja Leonard Pfeiffer maar dan mooier & zonder onnodig vieze seksscenes

[Sterre Kramer]

Ik vond dit in het begin geen makkelijk boek.
Maar net als in ‘land van echo’s’ is het Stokmans wel gelukt om me mee te nemen in een kant van de Europese geschiedenis die voor mij onderbelicht is geweest.

Het soms haast irritante balanceren op waarheid en verzinsel is ook juist waar het boek op leunt.
Een leven kan niet zo groots geleefd worden, maar Ortolani’s verhaal had niet kleiner verteld kunnen worden.

[Jesse]

Mag wat korter...dan was t vier sterren.

[Ina Overeem]

Dacht dat het een heel mooi boek was maar kon er niet veel mee. Jammer!!! Ben ermee gestopt

[Eline Ha]

Dikke tip!!!

[Idse Overwijk]

Deels een mooi boek met beschrijvingen van Venetië en de geschiedenis van voor en tijdens WO II .Deels gedetailleerd en soms te langdradig waardoor het laatste gedeelte mij niet meer kon boeien . Boek had 150 blz korter moeten zijn . 3,5 ster naar beneden afgerond.

[Marieke]

Pfoe, dat zit erop. Met dat gevoel sluit ik dit boek dicht. Het einde vond ik ontzettend taai. De hoofdpersoon verliest zich in drank en drugs vanwege de vele nare gebeurtenissen in zijn leven. Deze volgen zich in zo'n tempo op dat het mij als lezer koud liet en de zelfdestructieve keuzes van de hoofdpersoon gingen mij irriteren.

Toch drie sterren, omdat ik het begin en middendeel tot en met de oorlog heel sterk vind. Het laatste deel was werken, daarvoor was het genieten. Het is zo geschreven dat het voelt alsof ik erbij was en Venetië bezocht heb. Veel dingen gelezen over de venetiaanse geschiedenis die ik nog niet wist, met een mooie combinatie van persoonlijk leven die grote gebeurtenissen raken.

Het gebruik van een woordenlijst vind ik altijd erg jammer. Hoe duidelijker je schrijft, hoe moeilijker en het komt mij dan altijd wat gemakkelijk over (kijk maar achterin lezer). Maar tijdens het lezen is het me erg meegevallen. Met een beetje talenkennis kom je al een heel eind en ik heb maar een keer of 3 in de lijst hoeven kijken.

[Geert Jan]

Wat een tegenvaller! Ik heb t geprobeerd en ben tot 60% gekomen. Maar het pakt me niet. Waar deel 1 en 2 echt geweldig waren is dit een opsomming van feiten uit een leven van iemand waar ik geen binding mee kan krijgen. Ik hoopte nog om op deze manier wat geschiedenis mee te krijgen maar ook dat valt tegen. Dus gestopt. Echt jammer!

[do]

3,5 sterren 🌟

Ik vond het een erg goed en interessant boek, alleen wat te langdradig soms voor mijn smaak.

[La vida es bella]

“Land van echo’s” van Mark H. Stokmans vond ik een veelbelovend debuut. De opvolger “Spiegeldagen” hernam een deel van zijn eerste verhaal en bediende zich te veel van herhalingen voor wie al met de geschiedenis van zijn grootvader bekend was. In “De Byzantijn” komen we twee oude bekenden tegen: de verteller Ruben en markies Alessandro Apolinare Ortolani die hem bij de zoektocht naar zijn grootmoeder hielp.

Gelukkig ditmaal geen reprise van een al bekend verhaal, maar een wervelende reis door de vorige eeuw met als gastheer Ortolani, een fantast eerste klas. We wandelen, strompelen, sluipen, struinen, varen en vliegen door zijn ongelooflijke leven tegen een historische achtergrond waarover heel wat research is gedaan. Zelf ziet hij zijn leven als een opera in vijf aktes die Ruben moet optekenen.

In de eerste drie hoofdstukken ontwikkelt Sandro zich van een kind dat met het gedachtengoed van Mussolini opgroeit en net als zijn vriendjes bij de Balilla wil gaan tot een jonge vader met bindingsangst. Hij heeft een dubbel gezicht dat mooi tot uitdrukking komt in twee van zijn oudere vrienden. Ercole Cenere e Ruscello komt rustig zijn leven binnen en redt hem uit benarde situaties, terwijl zijn neef Serafino Sandro’s leven binnenvliegt en telkens weer voor turbulentie zorgt. Het vriendschapsthema loopt als een rode draad door het verhaal: Orso is de enige vriend die Ruben leert kennen.

Orso betekent beer. Hij is stil, maar is de rots waarop Sandro kan bouwen. Bij iedere aardbeving in zijn leven staat Orso aan zijn zijde. Hij is er als de Joodse familie van zijn vrouw in veiligheid moet worden gebracht, maar ook als hij na haar dood door een zwart gat wordt opgeslokt. Ercole is Hercules. Zijn moeilijke werken bestaan erin om Sandro uit de netelige posities te bevrijden waarin hij telkens weer door zijn stommiteiten verzeild geraakt. Verder staat Capodivacca voor aasgier: zijn kwelgeest en vijand, zelfs van zijn ouders. Zowaar over de naamgeving is nagedacht.

Mark H. Stokmans speelt een spel met feiten en fictie. De historische feiten over het fascisme, de Jodenvervolging, WO II tot zelfs het leven van Hemingway staan als een paal boven water, wat we niet kunnen zeggen over het leven van het hoofdpersonage dat ongeloofwaardige wendingen neemt. Af en toe doorprikt hij zelfs een ballon: volgens Sandro is Piero in Abessinië gedood, maar dan komt Ruben Matteo tegen die beweert dat hij enkel gewond was. Heel wat episoden spelen zich in een Marqueziaanse sfeer af, zeker als Sandro naar Zuid-Amerika gaat.

Bovendien waart er in Venetië een magische realiteit rond. De stad zelf wordt als het ware een personage. Twee keer heb ik ze bezocht, maar ik heb nooit de liefde gevoeld die de auteur voor haar koestert. Bij ieder golfje dat tegen een gondel botst, spat de liefde voor Venetië eraf. Hij geeft de lezer geen toeristische rondleiding, maar toont verborgen hoekjes die niet lijken te bestaan en misschien niet bestaan, wie weet.

“Venetië tussen vier en vijf uur ‘s nachts: een spookstad waar schaduwen langs de gevels sluipen. Op de wind die door de stegen dwaalt, opgeroepen door de kreet van kerkuilen, rijden geesten en gestorvenen, vergiftige prelaten, onthoofde dogen, gewurgde heksen, in stukken gesneden slagers en ja, legioenen aan de pest, tering, cholera of honger gestorven armen, voortgejaagd leek het wel door die duistere aanwezigheid, daar was ze (= de dood).”

De auteur weet de Venetiaanse sfeer goed over te brengen: je hoort die Italianen in een rotvaart door elkaar praten, je ziet hun typische gebaren in de dialogen. “De Byzantijn” is een wervelend epos waarin je alleen maar verder wil lezen, voortgestuwd door de drang om het flamboyante hoofdpersonage beter te leren kennen. Sandro is als Venetiaans glas: uniek en afhankelijk van de lichtinval door het gekleurde glas zie je telkens weer een andere kleurschakering, een ander aspect van zijn ingewikkelde inborst, getekend door een woelig leven.

[Annelies leest]

Wanneer de flamboyante Venetiaan Alessandro Apolinare Ortolani voelt dat zijn einde nadert, vraagt hij schrijver Ruben naar Venetië te komen om zijn levensverhaal op te tekenen. Wat volgt is een meeslepend verhaal dat teruggaat tot zijn geboorte in 1918 en hem door oorlog, fascisme, liefde, verlies, vriendschap en de woelige decennia daarna voert.

Ik luisterde De Byzantijn via Storytel en wat een heerlijke luisterervaring was dit. De voorlezer past perfect bij het verhaal en wist me helemaal mee te nemen. Maar natuurlijk is het vooral Mark H. Stokmans zelf die hier schittert als meesterverteller.

Ik hou enorm van zijn poëtische schrijfstijl. De details, de lange zinnen, de manier waarop hij een wereld langzaam opbouwt… het is helemaal mijn ding. Het verhaal neemt rustig zijn tijd, maar voelt daardoor geen moment langdradig. Het is eerder een verhaal dat langzaam onder je huid kruipt en steeds dieper tot je doordringt.

Ook Ortolani is een bijzonder personage. Hij kan bij momenten behoorlijk egoïstisch overkomen, maar Stokmans weet hem tegelijkertijd zo neer te zetten dat ik hem steeds meer als een soort held begon te zien. Juist die gelaagdheid maakte hem voor mij zo interessant.

En dan Venetië… Ik ben er nog nooit geweest, maar tijdens het luisteren waande ik me er helemaal. Ik voelde bijna het water onder de gondel bewegen, zag de stad voor me en werd volledig meegenomen naar een andere tijd. De historische research is opnieuw indrukwekkend. Stokmans verweeft historische gebeurtenissen en feiten zo natuurlijk met fictie dat alles één geheel wordt.

Dit is een langzaam verhaal, maar allesbehalve een saai verhaal. Het moest bij mij even landen en heeft daarna alleen maar meer indruk gemaakt.

Een prachtige, poëtische en bijzonder meeslepende vertelling. Mark Stokmans doet het weer.

[Laura]

Bij vlagen vond ik het verhaal prachtig en kon ik niet stoppen met lezen. Dat werd afgewisseld met stukken die ik door moest ploeteren. Toch vond ik het verhaal boeiend en prachtig beschreven. Mooie rijke taal die maakte dat het verhaal traag gelezen moet worden. Daar houd ik van. Maar als het verhaal dan ook traag ontwikkeld, dan is het soms even doorzetten. Land van Echo's en Spiegeldagen heb ik verslonden. Als je iets van deze schrijver wilt lezen zou ik die twee boeken aanraden!

'Wel, het heden bestaat nooit echt. Voordat het er is, is het alweer voorbij. Het vreet de toekomst op en spuugt die als ons verleden uit. En dat verleden is dus het enige wat we echt kunnen kennen, en toch minachten we het eigenlijk, met name als we het bejubelen en bewieroken. Dat maken we ons namelijk schuldig aan afgoderij, omdat we de complexiteit van wat er gebeurd is in een mal van ons tekortschietende begrip trachten te persen.'

[Geke Niemeijer]

Onweerstaanbaar boek. Het is als Ortolani himsef: je moet even aan hem wennen (in mijn geval meer dan 50 bladzijden) en daarna blijf je zijn gezelschap zoeken. Uiteraard hoop ik Venetië te gaan bekijken met zijn lofredes in m’n achterhoofd.
En zijn levenslessen over liefde, schoonheid, macht, zingeving, gemeenschap krijg je in een meeslepend verhaal erbij.
Als lezer word je door Stokmans net zo behandeld als Ortolani met zijn schrijver doet. En het klopt helemaal.

[Karin Heins]

Ik was vooral het eerste gedeelte van het boek heel
enthousiast. Maar dat hield op na de oorlog. Ik werd moe van het vluchtgedrag van Sandro. In sex, in drugs, in drank, letterlijk vluchten de stad uit naar Peru, Nicaragua, Cuba. En altijd is er weer iemand die hem wil redden. Een man die eigenlijk niet gered wil worden. Ik kon geen sympathie meer opbrengen voor een man die elke keer weer vlucht in drank en drugs. Jammer

[Tineke]

Literair is het denk ik eigenlijk wel 4 sterren waard.
Voor mij is het iets te veel, te overweldigend.
Er zit veel in, geschiedenis, liefde, rouw, verlies.
Gedachten over hoe daarmee om te gaan.
Er wordt gespeeld met het gegeven dat het leven van de hoofdpersoon niet kan zijn geweest zoals hij het aan de verteller vertelt.
De 5e acte is bij tijden surrealistisch.

[Rob Bijeman]

De Byzantijn neemt je mee in de 20ste eeuw in Venetië en Zuid Amerika. De hoofdpersoon verteld zijn verhaal aan degene die zijn biografie moet gaan schrijven. De opkomst van Mussolini en de invloed van Hitler op de geschiedenis van Italië.

Zeer leesbaar maar net geen top.

[Joke]

Even getwijfeld tussen 4 en 5 sterren omdat Stokmans zichzelf hier en daar te veel zichtbaar maakt, maar allemensen, wat een boek!! Veel geleerd over de opkomst van Mussolini, en heel veel geleerd over Venetië.

[Hermieke]

Heel goed geschreven verhaal wat je meeneemt in de geschiedenis van venetie sinds 1925 via een boeiend levensverhaal. Pakkend opgezet via een schrijver aan wie het verteld wordt. Het deel 4 over Peru en Cuba was me te lang, pakte minder, daarom geen 5 sterren maar wel bijna.

[Sebastian]

Geweldig boek moeilijk uit te drukken waarom. Mooie geschiedenis van een visser uit Venetië met een bijzondere afloop. Hier is veel studie aan vooraf gegaan.

[Miranda Vanbrabant]

Lees dit boek als je meer wil weten over Venetië en haar geschiedenis. Prachtig geschreven, blijft boeiend. Een aanrader voor wie van een goed boek en Italië houdt.

[D.A. Rozier]

Soms is het moeilijk om afscheid van personages en een boek te moeten nemen, dit is zo’n boek. Een epos dat nog lang zal naleven in mijn gedachten. Prachtig geschreven. Zo mooi hoe alles samenkomt.

[Anoukal]

Een dikke pil, maar toch zeer de moeite waard. Een 7

[Margreeth]

Een verhaal over liefde, vriendschap, sociale mobiliteit en veerkracht. Soms ontroerend, af en toe irritant, hier en daar wat surrealistisch maar dan toch wel het lezen waard.

[Marianne Weigand]

Ongelooflijk mooi!

[Eef]

Mooi. Venetië wordt erg mooi beschreven in de loop van een eeuw. Alsof je er zelf rondloopt. Veel Italiaanse termen, onhandig en niet allemaal in woordenlijst.

[Joukje]

Net zoals zijn andere boeken, heerlijk leesvoer